Nghe ca trù ở Bích Câu Đạo Quán

Ca trù được UNESCO ghi danh năm 2009 vào danh sách di sản văn hoá phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp — danh sách dành cho những gì đang có nguy cơ mất đi.

Ở Hà Nội, số nơi nghe được ca trù đều đặn đếm trên đầu ngón tay. Bích Câu Đạo Quán là một trong số đó.

Bích Câu Đạo Quán là nơi thế nào

Đây là một đạo quán, không phải chùa hay đình. Nơi này thờ Trần Tú Uyên, gắn với truyền thuyết Tú Uyên – Giáng Kiều thời Lê Thánh Tông, thế kỷ 15. Di tích được xếp hạng cấp quốc gia ngày 2/3/1990.

Không gian nhỏ, có sân, cây và mấy nếp nhà thấp. Chiếu hát trải ngay trong nhà, khán giả ngồi cách người hát vài mét. Khác hẳn cảm giác xem trên sân khấu có đèn và micro.

Câu lạc bộ ở đây

Câu lạc bộ Ca trù Bích Câu – Tinh hoa cổ nhạc sinh hoạt định kỳ tại đây từ tháng 4/2018. Các buổi sinh hoạt và lớp dạy hát diễn ra thứ Bảy hằng tuần, dạy không thu học phí. Câu lạc bộ cũng nhận tổ chức buổi thưởng thức và trải nghiệm ca trù cho khách trong và ngoài nước.

Một lưu ý về giờ: các nguồn ghi khác nhau, có nơi nói chiều thứ Bảy, có nơi nói tối thứ Bảy. Nhiều khả năng đó là hai hoạt động khác nhau trong cùng một ngày. Gọi trước cho câu lạc bộ để hỏi giờ và xem buổi đó có mở cho khách vãng lai hay không, thay vì đến rồi mới biết.

Nghe gì trong một buổi

Một chiếu ca trù có ba người. Đào nương hát và gõ phách. Kép đàn chơi đàn đáy ba dây. Quan viên cầm trống chầu, gõ để khen chê từng câu. Đây là vai trò của người ngồi nghe, và tiếng trống cho biết ai đang theo được bài đến đâu.

Giọng ca trù không giống thứ nhạc dễ vào tai ngay lần đầu. Nghe lần đầu thường thấy lạ. Đi cùng người giải thích được, hoặc đọc trước vài dòng về thể cách, sẽ đỡ hụt.

Vì sao ít chỗ nghe đến vậy

Ca trù từng gắn với các giáo phường và nhà hát ả đào, sau đó gián đoạn nhiều thập niên. Số người hát được đúng lối và số kép đàn đáy còn lại đều ít, nên phần lớn hoạt động hiện nay dựa vào các câu lạc bộ tự tổ chức, dạy truyền nghề cho lớp sau. Đó cũng là lý do một buổi ở Bích Câu thường mang dáng lớp học nhiều hơn suất diễn.

Hiểu điều này trước khi đi thì kỳ vọng sẽ đúng chỗ: đến để nghe một lối hát đang được giữ, thay vì một chương trình dựng sẵn cho khách.

Chỗ nghe khác ở Hà Nội

Ca trù Thăng Long biểu diễn tại đền Quán Đế, 28 phố Hàng Buồm, trong khu phố cổ. Nhóm này có bán vé và chương trình dựng sẵn cho khách du lịch, lịch diễn theo các tối trong tuần. Lịch và giá vé thay đổi theo thời điểm nên kiểm tra lại trước khi đi.

Ngoài các buổi sinh hoạt thường kỳ, ca trù còn có ngày giỗ tổ nghề vào 23 tháng 2 âm lịch, tổ chức tại đình Kim Ngân phố Hàng Bạc và một số câu lạc bộ khác. Phần này được viết riêng trong bài về Lễ hội Ca Trù.

Đi thế nào

Bích Câu Đạo Quán nằm ở khu Cát Linh – Bích Câu, phường Quốc Tử Giám, cách Văn Miếu – Quốc Tử Giám khoảng mười phút đi bộ. Ghép hai nơi trong một buổi chiều là hợp lý.

Vào di tích không mất phí. Buổi sinh hoạt của câu lạc bộ cũng không bán vé. Đây là sinh hoạt nội bộ mở cửa cho người ngoài, nên đến đúng giờ, ngồi yên trong lúc hát và hỏi trước nếu muốn quay phim chụp ảnh.