Mùa hành hương đầu xuân

Từ mùng 1 tháng Giêng đến hết tháng 3 âm lịch, tức khoảng tháng 2 đến tháng 4 dương lịch, các đền chùa lớn ở miền Bắc và Nam Bộ bước vào mùa cao điểm.

Sau Tết, người từ khắp nơi về trẩy hội, dâng hương và cầu an cho năm mới. Riêng Chùa Hương và Yên Tử mỗi nơi đón hàng triệu lượt khách trong ba tháng hội. Nếu định đi, nên đặt vé và chỗ nghỉ sớm, vì đò, cáp treo và nhà nghỉ quanh các điểm hành hương thường kín chỗ vào cuối tuần và ngày khai hội. Vì tính theo lịch âm, ngày khai hội mỗi năm rơi vào ngày dương khác nhau, nên cần tra lịch trước khi đặt vé.

Chùa Hương: ở xã Hương Sơn, Hà Nội, khai hội mùng 6 tháng Giêng và kéo dài đến hết tháng 3 âm lịch. Cụm di tích gồm 21 chùa và động trên núi Hương Tích cao 850 m, trung tâm là động Hương Tích. Khách đi đò dọc suối Yến khoảng 3 km rồi leo bộ hoặc đi cáp treo lên động. Mười ngày đầu sau khai hội đông nhất; ai muốn vắng hơn nên chọn ngày thường trong tháng 2 âm. Rau sắng và quả mơ Hương Sơn là sản vật hái vào cuối mùa hội, bán dọc đường lên chùa. Ban quản lý phát vé tham quan kèm vé đò theo tuyến; cuối tuần lượng khách rất lớn nên đi sớm từ đầu buổi sáng.

Yên Tử: ở phường Yên Tử, tỉnh Quảng Ninh, là nơi Phật hoàng Trần Nhân Tông lập Thiền phái Trúc Lâm năm 1299. Hội Xuân Yên Tử khai hội mùng 10 tháng Giêng và kéo dài đến cuối tháng 3 âm. Đường lên đỉnh cao 1.068 m dẫn tới chùa Đồng đúc bằng đồng; khách đi bộ theo đường tùng cổ hoặc dùng cáp treo hai chặng. Cùng dãy núi về phía tây, khu Tây Yên Tử thuộc xã Tây Yên Tử, tỉnh Bắc Ninh (Bắc Giang cũ) mở mùa hành hương từ mùng 1 tháng Giêng, nối các chùa Vĩnh Nghiêm và Bổ Đà. Tháng Giêng ở đây hay mưa phùn và lạnh, nên mang áo ấm và giày bám tốt.

Bái Đính: ở Gia Sinh, tỉnh Ninh Bình, khai hội mùng 6 tháng Giêng. Khu chùa mới rộng 539 ha có tượng Phật A Di Đà bằng đồng cao 10 m và hành lang La Hán 500 pho tượng đá. Chùa nằm sát quần thể Tràng An, nên nhiều người ghép hai điểm trong một ngày: buổi sáng lễ chùa, buổi chiều đi đò xuyên hang trên sông. Cơm cháy và thịt dê núi là hai món nên thử khi dừng ở Ninh Bình. Khu chùa rộng và phải đi bộ nhiều, nên mang theo nước và đi giày thấp, êm chân.

Núi Sam: ở Châu Đốc, tỉnh An Giang, là trung tâm hành hương lớn nhất Nam Bộ. Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam đông nhất vào dịp Tết Nguyên Đán, rồi đến Lễ Vía Bà từ ngày 23 đến 27 tháng 4 âm. Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam được UNESCO ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại ngày 4 tháng 12 năm 2024. Quanh chân núi còn có chùa Tây An và lăng Thoại Ngọc Hầu. Bún cá và mắm Châu Đốc là món gắn với vùng này. Ở Tây Ninh, Núi Bà Đen cũng vào cao điểm hành hương suốt tháng Tết.

Trong ba tháng hội, nhiều lễ hội chùa đền khai hội gần như cùng lúc:

• Hội Chùa Hương (Hà Nội) khai hội mùng 6 tháng Giêng.
• Hội Xuân Yên Tử (Quảng Ninh) mùng 10 tháng Giêng; Hội Xuân chùa Ba Vàng mùng 8 tháng Giêng.
• Lễ hội chùa Bái Đính (Ninh Bình) mùng 6 tháng Giêng; Lễ hội chùa Tam Chúc (Ninh Bình, Hà Nam cũ) mùng 12 tháng Giêng.
• Lễ hội Côn Sơn (Hải Phòng, Hải Dương cũ) từ 14 đến 23 tháng Giêng.
• Lễ hội Tây Thiên (Phú Thọ, Vĩnh Phúc cũ) từ 15 đến 17 tháng 2 âm.
• Lễ hội Đền Chúa Thác Bờ và Lễ hội Chùa Tiên (Phú Thọ, Hòa Bình cũ) khai hội từ đầu tháng Giêng.
• Lễ hội chùa Hương Tích (Hà Tĩnh) mùng 6 tháng Giêng; Lễ hội chùa Ông Núi (Gia Lai, Bình Định cũ) từ 24 đến 25 tháng Giêng.

Cung phía Bắc thuận nhất khi đi theo cụm. Từ Hà Nội có thể đi Chùa Hương trong ngày, quãng đường khoảng 60 km. Ninh Bình gộp được Bái Đính, Tràng An và Tam Chúc trong hai ngày một đêm. Quảng Ninh nối Yên Tử với chùa Ba Vàng, thêm một ngày cho vịnh Hạ Long. Ở Nam Bộ, Châu Đốc thường đi cùng rừng tràm Trà Sư và Núi Cấm trong hai ngày từ Thành phố Hồ Chí Minh. Nếu ngại đông, tránh ngày khai hội và cuối tuần; các ngày giữa tuần trong tháng 2 âm dễ đi hơn. Dịp đầu xuân, nhiều nhà xe mở tuyến ghép trong ngày từ Hà Nội tới Chùa Hương, Bái Đính và Tam Chúc, tiện cho khách không tự lái.