Mùa hoa tam giác mạch

Từ tháng 10 đến hết tháng 12, cao nguyên đá phía cực Bắc phủ một lớp hoa tam giác mạch.

Hoa nở theo lứa: những nương gieo sớm cho hoa từ giữa tháng 10, phần lớn rộ vào tháng 11, và một số nương gieo muộn còn hoa sang đầu tháng 12. Cánh hoa nhỏ, lúc mới nở màu trắng rồi chuyển hồng và tím sẫm khi già. Tam giác mạch (Fagopyrum esculentum) vốn là cây lương thực phụ của người Mông, hạt dùng làm bánh và nấu rượu; mấy năm gần đây nhiều nương được trồng thêm để phục vụ khách. Cao nguyên đá nằm ở độ cao trung bình 1.000–1.600 m, đất cằn nhiều đá tai mèo, và tam giác mạch là một trong ít cây chịu được điều kiện này. Vùng lõi trải trên bốn huyện cũ Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn và Mèo Vạc, được UNESCO ghi danh năm 2010.

Lũng Cú: Cột cờ Lũng Cú ở điểm cực Bắc có các nương hoa ngay dưới chân núi và dọc đường vào thôn Lô Lô Chải. Đây là nơi nhiều người ghép hoa với cột cờ trong cùng khung hình. Bản Lô Lô Chải bên dưới có homestay của người Lô Lô, tiện nghỉ lại.

Sủng Là: Thung lũng Sủng Là thuộc vùng Đồng Văn nằm giữa hai triền núi đá, có ngôi nhà cổ của người Mông từng xuất hiện trong phim. Hoa trồng quanh các thửa ruộng thấp, rộ khoảng tháng 11. Sủng Là nằm ngay trên trục Yên Minh – Đồng Văn nên dễ dừng.

Phó Bảng: Thị trấn cổ Phó Bảng nằm sâu trong một thung lũng nhánh, ít khách hơn hẳn. Dọc đường vào có các nương hoa, còn trong thị trấn là nhà trình tường cũ với cửa gỗ sơn đỏ và các bảng hiệu chữ Hoa. Đây là điểm hợp cho ai muốn tránh đám đông.

Ma Lé: Xã Ma Lé trên đường từ Đồng Văn lên Lũng Cú có nhiều ruộng hoa lớn ven đường, mặt bằng rộng nên dễ dừng chân ngắm và chụp. Ma Lé thường là chặng đệm giữa Đồng Văn và cột cờ.

Phố cổ Đồng Văn: Trung tâm Đồng Văn có khu phố cổ hơn trăm năm tuổi, với dãy nhà trình tường mái ngói âm dương. Tối cuối tuần khu phố mở chợ đêm và hàng ăn. Đây là chỗ nghỉ trung tâm để đi các nương hoa Lũng Cú, Ma Lé, Sủng Là trong ngày, và cũng gần đèo Mã Pí Lèng nhìn xuống sông Nho Quế xanh dưới đáy vực.

Lễ hội Hoa tam giác mạch: Tỉnh tổ chức lễ hội thường niên; năm 2025 là lần thứ 11; lần thứ 12 năm 2026 khai mạc tối 6/11 tại Quảng trường Thanh niên, xã Đồng Văn, tỉnh Tuyên Quang sau khi sáp nhập Hà Giang cũ. Lễ hội gồm không gian trưng bày, trình diễn văn hóa Mông và các gian hàng sản vật. Thời điểm này trùng đợt hoa rộ nhất nên rất đông khách; nên đặt phòng ở Đồng Văn hoặc Mèo Vạc trước vài tuần. Ngoài phần lễ chính, nhiều nương tư nhân mở cửa cho khách vào chụp với vé vài chục nghìn đồng, phần thu bù cho nhà trồng.

Sản vật đi cùng mùa: Bánh tam giác mạch nướng và rượu tam giác mạch bán nhiều ở các chợ phiên Đồng Văn và Mèo Vạc, họp theo tuần. Cùng thời gian còn có mèn mén (bột ngô hấp) và mật ong bạc hà, thứ mật lấy từ hoa bạc hà dại nở trên cao nguyên đá vào cuối năm. Chợ phiên vùng cao họp luân phiên theo ngày trong tuần, mỗi xã một phiên, nên hỏi lịch trước để canh đúng ngày; đây cũng là nơi thấy rõ trang phục và đời sống của người Mông, Dao, Lô Lô và Tày.

Nhánh Cao Bằng: Ngoài cao nguyên đá, hoa tam giác mạch còn được trồng ở các bản Tày và Nùng vùng Trùng Khánh và Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng, ở độ cao 800–1.200 m. Khu Trà Lĩnh gần hồ Thang Hen cũng có vài nương hoa. Quy mô nhỏ hơn Đồng Văn nhưng vắng hơn nhiều, hợp ghép cùng thác Bản Giốc trong một chuyến Cao Bằng riêng.

Gợi ý cung đi: Vòng cao nguyên đá cơ bản đi bốn ngày: từ trung tâm Hà Giang cũ lên Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn, Mèo Vạc rồi vòng về. Các nương hoa nằm rải dọc tuyến nên hầu như không phải đi xa khỏi trục chính. Đường đèo nhiều khúc cua liên tục; nếu tự lái xe máy cần tay lái vững, không quen thì thuê xe có tài. Cao Bằng nằm ở tuyến khác về phía Đông, nên tách thành một chuyến ba ngày thay vì cố nối liền. Cuối năm trời lạnh và có sương, nhớ mang áo ấm và đổ đầy xăng ở thị trấn vì trạm xăng thưa.