Mùa lúa chín Tây Bắc

Từ giữa tháng 9 đến đầu tháng 10, ruộng bậc thang khắp vùng núi phía Bắc chuyển từ xanh sang vàng.

Đây là lúc lúa một vụ trên nương chín rộ, kéo dài khoảng ba đến bốn tuần trước khi bà con gặt. Cửa sổ đẹp ngắn và phụ thuộc thời tiết từng năm, nên nếu muốn đi thì nên chốt lịch từ đầu tháng 9 rồi theo dõi tin thu hoạch của từng vùng. Bài này gom các điểm ngắm lúa vùng Tây Bắc cùng một nhánh Đông Bắc, kèm thời điểm và sản vật đi theo mùa.

Mù Cang Chải: Mù Cang Chải nay thuộc tỉnh Lào Cai sau sáp nhập (Yên Bái cũ), có 765 ha ruộng bậc thang được xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt năm 2019, tập trung ở ba xã La Pán Tẩn, Chế Cu Nha và Dế Xu Phình. Đồi Mâm Xôi ở La Pán Tẩn là điểm dừng chụp quen thuộc nhất. Lúa chín đẹp nhất từ giữa tháng 9 đến khoảng mùng 5 tháng 10. Cùng thời gian này, đèo Khau Phạ cao 1.500 m tổ chức Festival dù lượn “Bay trên mùa vàng”, thường mở quanh dịp 2/9 và kéo dài nhiều ngày trong tháng 9, cho khách bay ngắm ruộng từ trên cao.

Tú Lệ: Tú Lệ nằm dưới chân đèo Khau Phạ, trồng giống nếp Tan trong thung lũng. Cuối tháng 9, khi hạt nếp non còn ngậm sữa, người Thái ở đây làm cốm. Cốm Tú Lệ giã từ nếp non, gói lá dong, ăn cùng chuối chín hoặc hồng; ngoài ra còn xôi nếp Tan dẻo thơm bán dọc quốc lộ. Tú Lệ thường được ghép trên đường từ Nghĩa Lộ lên Mù Cang Chải nên không mất thêm ngày.

Y Tý: Y Tý nay là một xã của tỉnh Lào Cai, nằm ở độ cao trên 2.000 m gần biên giới. Ruộng bậc thang ở Ngải Thầu, Lao Chải, Mò Phú Chải chín muộn hơn Mù Cang Chải một chút, thường đẹp vào nửa cuối tháng 9. Buổi sáng vùng này hay có mây phủ, nên nhiều người lên để ngắm cả ruộng vàng lẫn biển mây.

Thung lũng Mường Hoa (Sa Pa): Mường Hoa trải dài dưới phường Sa Pa qua các bản Lao Chải, Tả Van, Hầu Thào, có bãi đá cổ khắc hình đã được xếp hạng di tích. Lúa ở đây chín khoảng giữa đến cuối tháng 9. Mường Hoa hợp cho những chuyến đi bộ xuyên bản, hơn là dừng lại chụp ảnh rồi đi ven đường.

Táo mèo Sa Pa: Cũng trong mùa này, từ tháng 8 đến tháng 10, người Mông và Dao ở Sa Pa hái táo mèo (sơn tra) mọc trên núi cao 1.500–2.000 m. Quả nhỏ, vị chua chát, thường được ngâm rượu hoặc làm giấm, bán nhiều ở các chợ vùng cao.

Hoàng Su Phì: Xa hơn về phía Đông, ruộng bậc thang Hoàng Su Phì nay thuộc tỉnh Tuyên Quang (sau khi sáp nhập Hà Giang cũ), được công nhận Di tích Quốc gia năm 2012, trải trên các xã Bản Phùng, Bản Luốc, Hồ Thầu, Thông Nguyên. Địa phương tổ chức Tuần Văn hóa Du lịch Ruộng bậc thang Hoàng Su Phì, thường diễn ra khoảng 25/9 đến 2/10. Ruộng ở đây dốc và cao, đường khó hơn nên ít khách so với Mù Cang Chải.

Phong Nậm (nhánh Đông Bắc): Ở nhánh Đông Bắc, thung lũng Phong Nậm thuộc vùng Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng cho một kiểu lúa chín khác. Đây là cánh đồng lúa nước dọc sông Quây Sơn dài khoảng 5 km, xen làng người Tày và Nùng, không thuộc dạng ruộng bậc thang. Lúa chín vào tháng 9–10, hợp ghép cùng thác Bản Giốc và động Ngườm Ngao trong cùng chuyến.

Lễ mừng cơm mới: Sau khi gặt, người Mông ở Mù Cang Chải tổ chức Lễ mừng cơm mới, một nghi lễ tạ ơn mùa màng được ghi vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2021; lễ thường rơi vào tháng 9–10 tùy từng bản. Đây là dịp gặp được đời sống của người Mông ngoài phần cảnh ruộng.

Gợi ý cung đi: Nếu chỉ có ba đến bốn ngày, tuyến Hà Nội – Nghĩa Lộ – Tú Lệ – Mù Cang Chải đi được bằng xe khách rồi thuê xe máy tại chỗ, gọn nhất cho lần đầu. Muốn thêm Sa Pa và Y Tý thì nối tiếp lên Lào Cai, cộng thêm khoảng hai ngày. Nhánh Cao Bằng với Phong Nậm và Bản Giốc nằm tách biệt về phía Đông, nên tính thành một chuyến riêng ba ngày thay vì cố gộp trong một hành trình. Đặt homestay sớm vì các cuối tuần cao điểm tháng 9 thường kín chỗ, và mang theo áo ấm vì ban đêm vùng cao đã lạnh.