Mùa nước đổ Tây Bắc

Mùa nước đổ là quãng thời gian đồng bào vùng cao Tây Bắc dẫn nước từ suối vào ruộng bậc thang để ngâm đất, làm nhuyễn bùn trước khi cấy lúa vụ mùa.

Mùa này thường rơi vào giữa tháng 5 đến giữa tháng 6, khi những cơn mưa đầu hè đủ nước cho ruộng. Các thửa ruộng loang loáng nước xếp tầng dọc Mù Cang Chải, Y Tý (Bát Xát cũ) và thung lũng Mường Hoa ở Sa Pa.

Vì sao có mùa này: Ruộng bậc thang Tây Bắc chủ yếu canh tác một vụ, phụ thuộc nước trời và nước suối. Trước khi cấy, người Mông, Dao, Hà Nhì phải “đổ ải” — tháo nước vào từng bậc, be bờ giữ nước rồi cày bừa cho đất mềm. Giai đoạn ruộng đầy nước nhưng chưa cấy là lúc mặt ruộng phản chiếu trời, mây và sườn núi rõ nhất.

Thời điểm và điểm ngắm: Lịch dẫn nước lệch nhau vài ngày giữa các bản tùy mưa. Ở Mù Cang Chải, đẹp nhất là vùng La Pán Tẩn, Dế Xu Phình (nay thuộc xã Púng Luông) và Chế Cu Nha (nay thuộc xã Mù Cang Chải). Y Tý và Sàng Ma Sáo (Bát Xát cũ) đổ nước muộn hơn, thường sang đầu tháng 6. Thung lũng Mường Hoa, Tả Van (Sa Pa) và ruộng Hoàng Su Phì (nay thuộc Tuyên Quang) cũng vào nước cùng dịp. Đây là mùa hoàn toàn khác với mùa lúa chín tháng 9-10.

Trải nghiệm và ẩm thực: Khách thường đi bộ theo bờ ruộng, xem bà con cày bừa, dắt trâu, gieo mạ. Bữa ăn vùng cao mùa này có cá suối nướng, xôi ngũ sắc, thịt trâu gác bếp, rau rừng và rượu ngô. Nhiều bản làm homestay, nhận nấu ăn và dẫn đường ra ruộng.

Cách đến và lưu trú: Từ Hà Nội theo Quốc lộ 32 lên Mù Cang Chải khoảng 300 km, đi xe khách giường nằm hoặc tự lái mất 7-8 tiếng. Lên Y Tý và Sa Pa đi hướng Lào Cai. Homestay tập trung ở La Pán Tẩn, Tả Van, Y Tý, giá phòng cộng đồng vài trăm nghìn một người mỗi đêm.

Mẹo

• Đi sau vài ngày mưa, khi nhiều ruộng vừa đủ nước.
• Sáng sớm và cuối chiều mặt nước phẳng, phản chiếu đẹp nhất.
• Mang giày bám tốt vì bờ ruộng trơn.
• Hỏi trước chủ homestay xem bản nào đang vào nước để khỏi đi nhầm ruộng đã cấy.