Mùa sen

Từ tháng 6 đến tháng 8, sen nở khắp ba miền, mỗi vùng một giống và một cách chơi riêng.

Hoa nở từ sáng sớm rồi cụp lại quanh trưa, mỗi bông chỉ tươi vài ngày, nên mỗi đầm chỉ rực nhất trong khoảng ba đến bốn tuần. Ai muốn xem sen đúng lúc nên đi vào buổi sáng và canh tuần cao điểm của từng nơi thay vì đi bất kỳ ngày nào trong hè. Sen gắn với văn hóa Việt từ lâu, xuất hiện trong ẩm thực, hội họa và cả họa tiết trên đồ thờ, nên đi xem sen cũng là dịp tìm hiểu một phần đời sống địa phương. Sen còn là nguồn nguyên liệu cho nhiều món và thức uống theo mùa, từ hạt sen, ngó sen, lá sen đến gạo sen ướp trà, nên chuyến đi xem sen thường gắn liền với chuyện ăn uống.

Hồ Tây (Hà Nội): gắn với giống sen Bách Diệp, loại sen trăm cánh trồng ở đây từ thế kỷ XIX. Các đầm quanh Quảng An, Nhật Tân vào vụ từ đầu tháng 6 và giữ hoa đến hết tháng 7. Người làng Quảng An dùng sen Hồ Tây để ướp trà: tách gạo sen (phần trắng nhỏ trong nhị hoa) rồi ủ nhiều lần với trà, mỗi cân trà sen thành phẩm cần hàng nghìn bông. Trà sen Tây Hồ loại làm kỹ có giá 5–20 triệu đồng một cân. Buổi sáng, người hái sen chèo thuyền ra đầm từ sớm để lấy hoa còn ngậm hương, và khách có thể mua hoa hoặc đặt trà ngay tại các nhà làm nghề quanh hồ.

Hồ Tịnh Tâm (Huế): cho một sắc sen khác: sen trắng. Hồ nằm phía đông bắc Kinh thành, từng được xếp vào "Thần kinh nhị thập cảnh" — hai mươi cảnh đẹp của Huế xưa, gắn với đời sống cung đình triều Nguyễn. Sen trắng Tịnh Tâm nở khoảng tháng 5 đến tháng 7, dày nhất khi mặt hồ phủ kín lá và hoa soi bóng bên tường thành cũ. Đây là điểm xem sen yên tĩnh, hợp ghép chung buổi với lịch tham quan Đại Nội và các lăng vua.

Đầm sen Hang Múa (Ninh Bình): nằm dưới chân núi Ngọa Long, ngay cạnh khu leo núi Hang Múa. Sen ở đây là giống cánh nhỏ, cao điểm vào tháng 6. Nhiều người leo gần 500 bậc đá lên đỉnh Ngọa Long để nhìn xuống đầm sen và khúc sông Ngô Đồng uốn quanh, rồi xuống chụp ảnh giữa đầm. Vé vào khu Hang Múa gồm cả đường lên núi và lối ra đầm sen, nên tiện gói gọn trong một buổi sáng.

Đồng Sen Tháp Mười (Đồng Tháp): là cánh đồng sen rộng khoảng 50 ha ở Tháp Mười, nằm trong vùng đất phèn Đồng Tháp Mười. Khác với đầm sen miền Bắc, sen ở đây nở gần như quanh năm, rực vào mùa hè và kéo dài sang mùa nước nổi cuối năm. Sen là biểu tượng của tỉnh Đồng Tháp, gắn với tên gọi quen thuộc "đất sen hồng". Khách chèo xuồng luồn giữa ruộng sen hồng, rồi ăn ngay tại chòi lá các món gắn với sen: gỏi ngó sen (nộm làm từ thân non cây sen), cá lóc nướng cuốn lá sen, gà hấp lá sen và chè hạt sen. Nhiều chòi còn bán hạt sen tươi và trà lá sen để mang về. Kiểu chơi sen ở miền Tây thiên về ăn uống và sông nước hơn là ngắm và chụp.

Trong mùa có vài lễ hội cố định. Lễ hội Sen Hà Nội tổ chức lần đầu năm 2024 quanh hồ Tây, rơi vào giữa mùa sen, với chợ sen, trưng bày trà sen và các sản phẩm chế biến từ sen. Lễ hội Sen Đồng Tháp tổ chức lần đầu năm 2022, thường diễn ra vào khoảng tháng 5–6, với không gian ẩm thực từ sen và hội chợ nông sản. Cả hai gắn với hai vùng trồng sen lớn nhất của mùa và là dịp mua đặc sản đúng nguồn.

Về cung đi: ở miền Bắc, gộp Hồ Tây và Hang Múa vào một cuối tuần hai ngày — sáng đầu tiên xem sen và mua trà ở Quảng An, chiều xuống Ninh Bình, hôm sau leo Hang Múa rồi ra đầm sen sớm. Muốn thêm sen trắng Huế thì tách thành chuyến riêng ghép với miền Trung, vì Huế cách Hà Nội khá xa và hợp đi cùng lịch tham quan cố đô. Ở miền Nam, Đồng Sen Tháp Mười cách trung tâm tỉnh Đồng Tháp khoảng một giờ xe, đi về trong ngày hoặc nối vào hành trình miền Tây. Dù đi vùng nào, nên xuất phát sớm vì sen đẹp nhất trước 9 giờ sáng, khi hoa còn mở và chưa nắng gắt.