Mùa nước nổi miền Tây

Từ tháng 8 đến tháng 11, nước từ thượng nguồn Mê Kông đổ về đồng bằng sông Cửu Long, dâng dần rồi rút.

Người miền Tây gọi là mùa nước nổi. Nước ngập đồng mang theo phù sa và cá tôm, kéo theo mùa đánh bắt cùng một loạt sản vật chỉ có trong vài tháng này. Đỉnh nước thường vào khoảng cuối tháng 9 đến tháng 10, tùy lượng mưa thượng nguồn từng năm; những năm lũ thấp thì cá ít và đồng cũng bớt mênh mông. Mùa nước cũng là lúc ruộng được rửa phèn và bồi phù sa, làm nền cho vụ lúa đông xuân sau đó, nên với người dân đây vừa là mùa mưu sinh vừa là khoảng nghỉ giữa hai vụ.

An Giang (đầu nguồn): An Giang nằm ở đầu nguồn, ngập sớm và sâu nhất. Vùng Châu Đốc, Tân Châu, An Phú đón nước trước. Rừng tràm Trà Sư ở Tịnh Biên là điểm quen thuộc nhất: khoảng 845 ha rừng tràm ngập nước, mặt nước phủ bèo xanh, đi xuồng nhỏ len giữa hàng tràm. Trà Sư đẹp nhất khi nước đầy, thường tháng 9–11. Gần đó, Búng Bình Thiên là hồ nước ngọt tự nhiên lớn, nước trong hơn vùng xung quanh, ven hồ là các làng người Chăm theo đạo Hồi. Ngoài đi xuồng ngắm cảnh, khách có thể theo ghe của người dân đi đặt lọp, giăng lưới hoặc hái bông điên điển ngay trên đồng ngập.

Sản vật mùa nước: Cá linh và bông điên điển là hai sản vật gắn liền mùa này. Cá linh non theo con nước đầu mùa khoảng tháng 8–9, thân nhỏ, xương mềm, nấu canh chua bông điên điển hoặc kho lạt; cuối mùa cá lớn hơn thì làm mắm. Bông điên điển vàng và bông súng đồng cũng chỉ rộ trong mùa nước. Ở các chợ cá đồng vùng biên An Giang và Đồng Tháp, buổi sáng bà con mang cá linh, cá chốt và cua đồng ra bán; giá cá linh non đầu mùa có lúc lên tới vài trăm nghìn đồng một ký vì còn hiếm.

Vườn quốc gia Tràm Chim: Tràm Chim ở Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp là vùng đất ngập nước được công nhận khu Ramsar năm 2012. Mùa nước nổi, rừng tràm và đồng cỏ năn ngập 2–4 m, nhiều loài chim nước về kiếm ăn. Cần nói thật: sếu đầu đỏ, loài từng là biểu tượng của Tràm Chim, đã giảm mạnh và gần như không còn về trong vài năm gần đây; tỉnh Đồng Tháp đang triển khai đề án nuôi và tái thả sếu giai đoạn 2022-2032, đã nhận 12 cá thể từ Thái Lan trong hai đợt tháng 4/2025 và tháng 6/2026. Vì vậy nếu đến Tràm Chim mùa này, nên xác định là ngắm cảnh ngập nước cùng các loài chim khác, chứ khó gặp sếu.

Vùng Cần Thơ và giữa đồng bằng: Về phía hạ nguồn, quanh Cần Thơ và các tỉnh giữa đồng bằng, nước lên chậm và nông hơn, chủ yếu ngập ruộng 1–2 m. Đây là vùng dễ tiếp cận, hợp cho người muốn trải nghiệm mùa nước nhẹ nhàng, kết hợp chợ nổi và miệt vườn thay vì đi sâu vào vùng lũ.

Làng nổi Tân Lập: Làng nổi Tân Lập trong vùng Đồng Tháp Mười, thuộc Mộc Hóa, nay là tỉnh Tây Ninh sau khi sáp nhập Long An cũ, có 135 ha rừng tràm và một đường đi bộ dài xuyên rừng. Mùa nước, con đường nổi giữa rừng tràm ngập, và có thể đi xuồng sâu vào trong. Tân Lập gần Thành phố Hồ Chí Minh hơn các điểm An Giang nên hợp cho chuyến ngắn cuối tuần.

Hội đua bò Bảy Núi: Ở vùng Bảy Núi (Tịnh Biên, Tri Tôn) của An Giang, người Khmer tổ chức hội đua bò truyền thống vào dịp lễ Sene Dolta, thường rơi khoảng tháng 9–10 dương lịch, đúng mùa nước nổi. Từng cặp bò kéo bừa lao trên ruộng ngập bùn, là lễ hội đông vui nhất vùng trong mùa này.

Gợi ý cung đi: Tuyến An Giang đầu nguồn cho trải nghiệm mùa nước rõ nhất: từ Thành phố Hồ Chí Minh đi Châu Đốc mất khoảng sáu giờ xe, dành hai đến ba ngày ghép Trà Sư, Búng Bình Thiên và chợ Châu Đốc. Muốn xem chim thì thêm một ngày qua Tràm Chim ở Đồng Tháp. Nếu chỉ có cuối tuần và xuất phát từ Thành phố Hồ Chí Minh, làng nổi Tân Lập là lựa chọn gần nhất. Đi xuồng nên chọn buổi sáng sớm, nước lặng và mát hơn; nhớ mang nón, kem chống nắng và thuốc chống muỗi vì vùng tràm nhiều muỗi. Nếu muốn thấy con nước đầy nhất thì canh đi vào khoảng tháng 10, nhưng nên hỏi người địa phương về mực nước năm đó trước khi chốt vì lũ mỗi năm mỗi khác.