Mùa thu Hà Nội

Từ tháng 9 đến tháng 11, Hà Nội chuyển sang mùa thu: nắng nhạt, gió heo may khô và mát, độ ẩm giảm.

Nhiệt độ ban ngày thường quanh 25–30°C, sáng sớm và tối mát hơn hẳn mùa hè. Đây là quãng dễ chịu nhất để đi bộ trong phố cổ và quanh Hồ Tây. Mùa này gắn với cốm mới, hương hoa sữa và Tết Trung Thu, rồi khép lại bằng cúc họa mi và cỏ lau cuối tháng 11. Bài này gom các mốc theo tuần để tiện sắp lịch, gồm cả những điểm đã có bài riêng lẫn vài mốc lẻ trong phố.

Cốm Làng Vòng: Làng Vòng ở Cầu Giấy có nghề làm cốm từ nhiều đời, dùng nếp cái hoa vàng gặt lúc hạt còn non, rang rồi giã thành mảnh dẹt màu xanh. Cốm ngon nhất vào tháng 9–10, gói trong lá sen và lá dong, buộc bằng rơm nếp. Ngoài ăn tươi với chuối tiêu chín hoặc hồng đỏ, cốm còn làm chả cốm, bánh cốm và chè cốm. Do đô thị hóa, số hộ làm cốm ở Vòng nay còn ít, phần lớn cốm bán ở chợ và gánh hàng rong quanh phố cổ.

Hoa sữa: Hoa sữa (Alstonia scholaris) do người Pháp trồng dọc phố Hà Nội từ đầu thế kỷ 20, nở tháng 10–11. Mùi thơm rất đậm, dễ chịu khi cây thưa nhưng gắt khi trồng dày. Các phố nhiều hoa sữa gồm Nguyễn Du bên hồ Thiền Quang, Quang Trung và Trần Hưng Đạo. Đi bộ tối muộn là lúc mùi rõ nhất.

Hồng chín: Cùng tháng 9–10, trái hồng vào mùa, bày đỏ trên các gánh hàng và chợ trong phố, rõ nhất ở khu chợ Hàng Bè. Có hồng giòn ăn ngay và hồng ngâm bớt chát; người Hà Nội hay mua hồng ăn kèm cốm đầu thu.

Lá vàng Hoàng Diệu – Phan Đình Phùng: Hai phố Hoàng Diệu và Phan Đình Phùng trồng hàng sấu cổ thụ cùng cây cơm nguội và cây bàng. Cuối thu, cơm nguội ngả vàng và bàng chuyển đỏ, lá rụng phủ vỉa hè — hình ảnh trong câu hát "cây cơm nguội vàng, cây bàng lá đỏ". Thảm lá sấu vàng rực nhất thực ra rơi vào cuối tháng 4, nhưng tháng 10–11 phố vẫn nhiều lá đổi màu.

Cúc họa mi: Cuối tháng 10 đến hết tháng 11, cúc họa mi trắng nở khoảng ba tuần. Hoa được trồng nhiều ở các vườn ven sông Hồng khu Nhật Tân, bãi đá và các vườn quanh Quảng An, Tây Hồ. Đây là loài hoa báo hết thu sang đầu đông, cửa sổ ngắn nên dễ lỡ nếu không canh đúng tuần.

Cỏ lau Sóc Sơn: Tháng 11–12, cỏ lau nở trắng trên núi Hàm Lợn cao 462 m ở Sóc Sơn, cách trung tâm khoảng 40 km. Đây là đồi cỏ lau được nhiều người tới nhất quanh Hà Nội dịp cuối năm; nên đi buổi chiều khi nắng xiên. Ngoài Hàm Lợn, ven đê sông Hồng và một vài bãi giữa cũng có cỏ lau, gần trung tâm hơn nhưng thưa hơn.

Bánh Trung Thu Hàng Bè: Trước rằm tháng 8 âm khoảng hai đến ba tuần, phố Hàng Bè bán bánh Trung Thu kiểu cũ. Hiệu Bảo Phương trên phố Thụy Khuê, mở từ năm 1954, là địa chỉ lâu năm, thường xếp hàng dài. Bánh nướng nhân thập cẩm truyền thống có mười đến mười hai nguyên liệu như mỡ đường, lá chanh, hạt dưa, lạp xưởng.

Phố đèn lồng Hàng Mã: Cũng trước Trung Thu hai đến ba tuần, phố Hàng Mã treo kín đèn ông sao, đèn cá chép, đèn kéo quân và mặt nạ giấy. Đây là phố trang trí Trung Thu đông nhất Hà Nội, chật người vào buổi tối cuối tuần.

Tết Trung Thu: Trung Thu rơi vào rằm tháng 8 âm lịch, năm 2026 nhằm ngày 25 tháng 9. Cao điểm ở phố cổ quanh Hàng Mã và Hàng Đường, với múa lân, rước đèn và cỗ trông trăng. Đây là dịp lễ trung tâm của cả mùa thu Hà Nội, nên nếu đi vào tháng 9 thì nên canh trùng rằm.

Gợi ý đi: Phần lớn các điểm nằm gọn trong nội thành, đi bộ hoặc xe đạp quanh phố cổ và Hồ Tây là hợp lý. Một lịch hai đến ba ngày có thể ghép: sáng ra chợ Hàng Bè mua cốm và hồng, chiều dạo Phan Đình Phùng – Hoàng Diệu, tối đi Hàng Mã và Hàng Bè mùa Trung Thu. Cúc họa mi và cỏ lau Sóc Sơn ở rìa thành phố, để dành cho tháng 11; riêng Sóc Sơn nên đi xe riêng vì xa trung tâm. Mang theo áo khoác mỏng vì tối cuối thu đã se lạnh, nhất là quanh Hồ Tây khi có gió. Cốm, hồng và bánh Trung Thu đều là đồ dễ mua mang về, nên có thể gộp phần ăn uống với việc đi chợ trong cùng buổi sáng.