Bánh đa Đô Lương

Nguyên liệu chính

Gạo: các cơ sở Vĩnh Đức chọn gạo Khang Dân, xay bột tươi theo lối "xay đến đâu tráng đến đấy" để bột không bị chua, giữ vị gạo thanh sạch.

Vừng: chủ yếu là vừng đen, chọn loại hạt tròn mẩy, chắc nặng, vỏ mỏng; phủ dày cả hai mặt bánh để khi nướng dậy mùi thơm bùi.

Gia vị tạo mùi: bí quyết riêng của làng là trộn thêm gừng, tiêu và tỏi giã nhuyễn vào bột trước khi tráng — đây chính là lớp hương vị đặc trưng phân biệt bánh đa Đô Lương với bánh đa nơi khác.

Muối & than hoa: chút muối tạo vị mặn nhẹ giúp bánh đậm đà; than hoa dùng cho công đoạn nướng cuối — bánh phơi khô chưa ăn được ngay, phải hơ trên than mới phồng giòn.

Hương vị & Cảm quan

Bánh đa Đô Lương sau khi nướng giòn rộm và giòn đều khắp tấm bánh, không bị chỗ sống chỗ cháy. Cắn một miếng là nghe tiếng rôm rốp, theo sau là mùi vừng đen rang thơm nức mũi.

Vị gạo thanh nhẹ làm nền, vị bùi của vừng đè lên, điểm thêm hậu cay ấm rất khẽ của gừng, tiêu, tỏi. Một chút mặn vừa đủ khiến tấm bánh ăn không cũng đậm đà, ăn kèm món khác lại hài hòa.

Nhiều người xứ Nghệ cho rằng bánh đa Vĩnh Đức thơm và giòn đều bậc nhất trong các dòng bánh đa vừng địa phương, nhờ tay nghề tráng đều và bí quyết gia vị truyền đời.

Cách thưởng thức

Bánh đa phải nướng trên than hoa ngay trước khi ăn, hơ đều hai mặt đến khi bánh phồng nhẹ và mặt vừng ngả vàng. Đây là bước bắt buộc, vì bánh phơi khô vẫn còn dai chưa giòn.

Cách ăn nổi tiếng nhất là dùng bánh đa xúc hến sông Lam — món bánh đa xúc hến trứ danh xứ Nghệ. Người dân còn bẻ vụn bánh rắc vào cháo, súp lươn cho thêm độ giòn, hoặc xúc gỏi cá. Trong nhiều bữa cơm, bánh đa vừng được dùng như bánh mì: bẻ từng miếng chấm nước chấm hoặc ăn kèm món xào mặn.

Địa điểm & Giá cả

Tâm điểm mua bánh đa là làng nghề Vĩnh Đức (khối 10, Đô Lương); ngoài ra bánh bán phổ biến ở chợ Đô Lương và chợ Vinh (Nghệ An). Nhiều cơ sở đóng gói thương hiệu OCOP 3 sao bán mang về và gửi đi xa.

Giá tham khảo 2025: bán theo chục, khoảng 40.000–60.000 đồng/chục (10 chiếc) tùy kích cỡ và lượng vừng; bán lẻ khoảng 5.000–7.000 đồng/chiếc loại lớn (đường kính 30–40cm). Bánh chưa nướng để nơi khô ráo giữ được 1–2 tháng; sau khi nướng nên ăn ngay trong ngày để còn giòn.

Mùa & Dịp

Bánh đa Đô Lương làm và bán quanh năm, nhưng nhộn nhịp nhất vào những ngày nắng to vì bánh cần phơi khô tự nhiên. Dịp giáp Tết là cao điểm sản xuất khi nhu cầu biếu tặng và tích trữ tăng mạnh, làng nghề phải đỏ lửa cả ngày lẫn đêm.

Đây cũng là món quà quê phổ biến người Nghệ An gửi cho người thân đi xa, đặc biệt là kiều bào, nên đơn hàng tăng mạnh mỗi mùa lễ Tết.

Vai trò văn hóa

Bánh đa vừng là nguồn thu nhập quan trọng của hàng trăm hộ dân Đô Lương. Việc giữ được nghề hơn 300 năm và đưa sản phẩm xuất ngoại là niềm tự hào của cả vùng quê.

Với người Nghệ An, mùi vừng rang và bánh đa nướng trên than hoa là mùi thơm của ký ức. Tấm bánh đa giòn tan đã trở thành biểu trưng mộc mạc cho sự cần cù, khéo léo và tình quê của con người xứ Nghệ.