Cà Anh Vũ, lẩu cá lăng Việt Trì
“Cá anh vũ và lẩu cá lăng Việt Trì Phú Thọ — cá sông Lô đặc sản TP Việt Trì, đặc sản cá sông trung du Đất Tổ Phú Thọ.”
Giới thiệu
Thành phố Việt Trì (tỉnh Phú Thọ) nằm ngay ngã ba Bạch Hạc — nơi sông Hồng, sông Lô và sông Đà gặp nhau, vùng nước xoáy sâu giàu phù sa nuôi nhiều loài cá quý. Hai đặc sản là cá anh vũ và lẩu cá lăng.
Cá anh vũ là loài cá quý hiếm bậc nhất, từng dâng tiến vua Hùng, nay giá hàng triệu đồng mỗi cân; lẩu cá lăng phổ thông hơn, là đặc sản chủ lực của nhiều nhà hàng.
Nguồn gốc & Lịch sử
Cá anh vũ (danh pháp Semilabeo notabilis, họ cá chép) gắn với ngã ba Bạch Hạc từ thời các vua Hùng; tương truyền người dân bắt cá đem dâng vua nên nó được xếp hàng cá tiến vua. Sách Đại Nam Nhất Thống Chí chép: cá anh vũ (còn gọi Giả Ngư) sống ở Bạch Hạc, mỗi năm chỉ xuất hiện mùa rét, thịt rất ngon và bổ; từ đây xuôi xuống thì không còn loài này.
Cá anh vũ được xếp đầu nhóm "ngũ quý hà thủy" — năm loài thủy sản quý nhất sông nước miền Bắc. Loài này nay rất hiếm, gần như chỉ còn ở vài khúc sông Lô và vài cơ sở nuôi giống tại Phú Thọ; thế giới chỉ Việt Nam và Trung Quốc có.
Cá lăng (chi Hemibagrus, cá da trơn nước ngọt) phổ biến hơn, sống ở nhiều khúc sông sâu; lẩu cá lăng thành đặc sản nhà hàng Việt Trì từ khi du lịch Đền Hùng phát triển. Sau sắp xếp hành chính 2025, tỉnh Phú Thọ mới hợp nhất Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình, nhưng vùng cá quý vẫn quanh Bạch Hạc ở Việt Trì.
Nguyên liệu chính
Cá anh vũ: thân dày thuôn về đuôi, dài 31–67 cm, nặng tới 5 kg; màu xám tro, bụng vàng nhạt, miệng phía dưới có hai đôi râu. Phần quý nhất là môi dưới rộng hình tam giác, nhiều gai thịt, dày và giòn sụn.
Cá lăng: cá da trơn thân dài, thịt chắc, ít xương dăm, ngọt tự nhiên; cá to lọc khúc dày để nhúng lẩu hoặc kho.
Nước lẩu cá lăng: nấu từ xương cá và xương heo, thêm cà chua, dứa (thơm) và đôi khi măng chua hoặc mẻ để tạo vị chua thanh; nêm sả, ớt, hành.
Gia vị & đồ nhúng: gừng, sả, thì là, hành lá, nghệ để khử tanh và dậy hương cá sông; ăn kèm rau cải, rau muống, hoa chuối, nấm, đậu phụ và bún tươi.
Hương vị & Cảm quan
Thịt cá anh vũ trắng, quánh và thơm, gần như không có mùi tanh bùn của cá nước ngọt thông thường. Người sành ăn đặc biệt chuộng phần sụn môi — dày, giòn, béo bùi, được xem là tinh hoa, nhiều người chi tiền triệu chỉ để nếm thử.
Cá lăng cho thịt mềm mà vẫn chắc, ngọt đậm, nhúng lẩu giữ được miếng không nát như nhiều loài cá trắng khác. Vị chua nhẹ của dứa và cà chua, mùi thơm thì là và sả cùng vị ngọt béo của cá quyện lại, đậm đà mà không ngấy; càng nhúng rau và bún càng dậy vị.
Cách thưởng thức
Cá anh vũ ngon nhất khi hấp gừng sả hoặc nướng nhẹ để giữ vị thịt và sụn môi; tránh lẩu hay kho nặng gia vị làm át mùi thơm. Sụn môi thường tách riêng để cảm nhận độ giòn.
Lẩu cá lăng ngược lại, hợp ăn quây quần đông người. Cá thái khúc dày, có nơi nướng sơ cho thơm rồi nhúng vào nồi nước chua đang sôi, ăn kèm bún tươi, rau và đậu phụ; nhúng vừa chín tới giữ độ ngọt.
Địa điểm & Giá cả
Tại Việt Trì, nhà hàng Cá Lăng Sông Đà ở trung tâm thành phố nổi tiếng với lẩu cá lăng và các món cá sông; Tre Nguồn Resort cũng được nhắc tới như nơi thưởng thức cá lăng. Một nồi lẩu cá lăng thường giá 500.000–1.000.000 đồng, đủ cho nhóm 3–6 người (giá tham khảo 2025).
Cá anh vũ hiếm và đắt hơn nhiều, chỉ vài nhà hàng ở Việt Trì và Hà Nội bán. Tại một cơ sở ở Vạn Phúc (Ba Đình, Hà Nội) năm 2025, cá sống khoảng 3 triệu đồng/kg, cá đông lạnh khoảng 1,5 triệu đồng/kg; mùa hiếm giá có thể lên tới hàng chục triệu đồng mỗi cân, thường phải đặt trước.
Mùa & Dịp
Theo ghi chép xưa, cá anh vũ chỉ xuất hiện ở Bạch Hạc vào mùa rét, nên mùa đông là dịp hiếm hoi tìm được cá tươi tự nhiên. Lẩu cá lăng ăn quanh năm nhưng hợp nhất ngày se lạnh. Cả hai thường xuất hiện trong bữa tiếp khách, dịp lễ hội Đền Hùng (mùng 10 tháng 3 âm lịch), và bữa cỗ gia đình đãi đặc sản sông nước.
Vai trò văn hóa
Cá anh vũ mang giá trị văn hóa đặc biệt với đất Tổ: từ truyền thuyết cá tiến vua Hùng đến vị trí đầu bảng "ngũ quý hà thủy", nó thành biểu tượng quý hiếm và niềm tự hào sông nước Phú Thọ. Việc nhân nuôi cá anh vũ ở Việt Trì cũng là nỗ lực bảo tồn một loài đang dần biến mất do đánh bắt quá mức và ô nhiễm.
Lẩu cá lăng gần gũi hơn, phản ánh đời sống ẩm thực cư dân ven sông Lô, sông Đà — nơi cá sông là nguồn đạm chính.
Đánh giá
Chưa có đánh giá nào
Ghé thăm khi đến Phú Thọ
Xem tất cả
Phú ThọBè Cá Thác Bờ
Bè cá Thác Bờ là các nhà bè nuôi cá lồng trên hồ Hòa Bình, ở khu vực Thác Bờ thuộc Cao Phong và Đà Bắc.
Phú ThọBản Poom Coọng
Bản Poom Coọng (còn viết là Pom Coọng) nằm ở trung tâm thị trấn Mai Châu, thuộc tỉnh Hòa Bình cũ; sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, khu vực Mai Châu nay thuộc tỉnh Phú…
Phú ThọBảo tàng Hùng Vương (Việt Trì, Phú Thọ)
Bảo tàng Hùng Vương ở đường Trần Phú, phường Gia Cẩm, Việt Trì là bảo tàng tổng hợp của tỉnh Phú Thọ, kể lịch sử vùng đất Tổ từ thời tiền sử qua thời đại Hùng Vương tới nay.
Phú ThọBến Thuyền Bích Hướng
Bến thuyền Bích Hướng là một bến lên thuyền nằm trong khu vực Mai Châu, tỉnh Hòa Bình cũ, nay thuộc tỉnh Phú Thọ sau đợt sáp nhập tỉnh năm 2025.