Cam
“Bản đồ cam đặc sản Việt Nam: cam Canh, Xã Đoài, cam sành Hàm Yên, Cao Phong, Tam Bình — từ vùng đồi phía Bắc tới đồng bằng sông Cửu Long.”
Cam Việt Nam — bản đồ cam đặc sản từ Bắc vào Nam
Cam là một trong những loại trái cây có múi được trồng rộng khắp Việt Nam, từ vùng núi trung du phía Bắc, đồng bằng Bắc Bộ, dải đất miền Trung cho tới đồng bằng sông Cửu Long. Mỗi vùng khí hậu và thổ nhưỡng lại cho ra một giống cam riêng, khác nhau về màu vỏ, độ dày vỏ, độ ngọt, độ chua và mùi thơm. Nhờ vậy, người Việt có cả một "bản đồ cam" đa dạng không kém gì bưởi hay quýt.
Cam không chỉ là trái cây ăn tươi quen thuộc mà còn gắn với đời sống lễ Tết: cam là thức quà biếu, là mâm ngũ quả ngày Tết, là nguyên liệu ép nước giải khát và làm mứt. Nhiều giống cam đặc sản đã được cấp chỉ dẫn địa lý hoặc nhãn hiệu tập thể, trở thành niềm tự hào của địa phương và là nông sản hàng hóa quan trọng.
Nguồn gốc & đặc điểm nhận diện
Cam thuộc nhóm cây có múi (chi Citrus), được trồng ở Việt Nam từ lâu đời. Cây cam ưa khí hậu cận nhiệt và nhiệt đới gió mùa, hợp với đất đồi feralit thoát nước tốt ở trung du miền núi cũng như đất phù sa màu mỡ ở đồng bằng. Đặc điểm thổ nhưỡng từng vùng tạo nên hương vị riêng: cam vùng đồi thường ngọt đậm và thơm, cam vùng đồng bằng nhiều nước, mọng và dịu.
Người Việt phân biệt cam theo nhiều nhóm dễ nhận: nhóm cam sành vỏ dày sần sùi, ruột vàng cam, vị ngọt hơi the; nhóm cam ngọt vỏ mỏng vàng tươi, múi mọng ngọt ít chua; nhóm cam đường vỏ mỏng vị thanh ngọt. Mùa cam chính rơi vào khoảng tháng 10 đến tháng 2 năm sau, đúng dịp cuối năm và Tết Nguyên đán nên cam càng có giá trị làm quà.
Các giống cam tiêu biểu theo vùng
Vùng núi & trung du phía Bắc
Cam sành Hàm Yên (Tuyên Quang) là giống cam sành nổi tiếng vùng núi phía Bắc, vỏ dày sần, ruột vàng đậm, vị ngọt đậm xen chút the mát, đã có chỉ dẫn địa lý và nhiều năm lọt nhóm trái cây ngon tiêu biểu.
Cam Cao Phong (Phú Thọ, vùng Hòa Bình cũ) là thương hiệu cam được cấp chỉ dẫn địa lý, trồng trên đất đồi Cao Phong, quả tròn đều, vỏ mỏng vàng óng, múi mọng nước, ngọt thanh — một trong những vùng cam hàng hóa lớn của miền Bắc.
Cam Bố Hạ (Bắc Ninh, vùng Bắc Giang cũ) là giống cam lịch sử của đất Kinh Bắc, từng nức tiếng một thời, vị ngọt vừa phải, vỏ hơi dày, hương thơm đặc trưng.
Đồng bằng Bắc Bộ & ven biển
Cam Canh (Hà Nội — làng Canh) là giống cam ngọt trứ danh nhất miền Bắc: vỏ mỏng vàng đỏ, dễ bóc, múi mọng nước, ngọt đậm gần như không chua, thường được chọn làm quà Tết cao cấp của người Hà Nội.
Cam Phù Tải (cam đường Canh) (Quảng Ninh) là giống cam đường được nhân trồng tại vùng Phù Tải, kế thừa đặc tính ngọt thanh, vỏ mỏng của dòng cam đường Canh.
Cam Phù Tải Hải Dương (Hải Phòng, vùng Hải Dương cũ) là giống cam vùng đồng bằng truyền thống, quả vừa, nhiều nước, vị ngọt dịu, gắn với vùng trồng cây ăn quả lâu đời ở đồng bằng sông Hồng.
Bắc Trung Bộ
Cam Xã Đoài (Nghệ An) là giống cam quý xứ Nghệ, quả tròn, vỏ mỏng vàng tươi, múi mọng, vị ngọt đậm và thơm đặc trưng, từ lâu được xem là cam tiến vua, giá trị cao mỗi dịp Tết.
Cam bù Hương Sơn (Hà Tĩnh) là giống cam bù vỏ vàng to đặc trưng, ngọt đậm, nhiều nước, chín đúng dịp Tết, đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý và là đặc sản tiêu biểu của Hương Sơn.
Đồng bằng sông Cửu Long
Cam sành Tam Bình (Vĩnh Long) là giống cam sành nổi tiếng miền Tây, vỏ dày xanh sần, ruột vàng cam, nhiều nước, vị ngọt mát, được trồng trên đất phù sa Tam Bình và là nông sản chủ lực của vùng.
Vùng trồng & vai trò văn hóa
Mỗi giống cam gắn chặt với một địa phương: cam Canh ở làng Canh và các chợ Hà Nội, cam Xã Đoài và cam bù ở Nghệ An — Hà Tĩnh, cam sành Hàm Yên ở Tuyên Quang, cam Cao Phong ở vùng đồi Cao Phong, cam sành Tam Bình ở Vĩnh Long. Mùa cam chính từ tháng 10 đến tháng 2 trùng dịp cuối năm, nên cam trở thành mặt hàng quà Tết và nông sản bán chạy.
Trong văn hóa Việt, cam xuất hiện trên mâm ngũ quả, trong giỏ quà biếu và là biểu tượng của sự sung túc, may mắn đầu năm. Nhiều vùng cam đã phát triển thành thương hiệu nông sản có chỉ dẫn địa lý, gắn với lễ hội cam và các hội chợ nông sản địa phương, vừa giữ nghề trồng truyền thống vừa tạo sinh kế cho nông dân.
Cách thưởng thức & chọn mua
Cam ngon nhất khi ăn tươi, bóc múi hoặc ép nước; ngoài ra còn dùng làm mứt cam, vỏ cam phơi khô lấy tinh dầu, hay vắt nước pha đồ uống. Cam Canh và cam Xã Đoài thường được chọn ăn tươi vì ngọt đậm; cam sành Hàm Yên và Tam Bình hợp ép nước nhờ nhiều nước, vị mát.
Khi chọn mua, nên ưu tiên quả nặng tay, vỏ căng bóng, cuống còn tươi; cam vỏ mỏng vàng đều thường mọng nước và ngọt hơn cam vỏ dày khô. Với cam sành, vỏ hơi sần và xanh vàng là dấu hiệu chín tới. Nên mua cam đúng mùa (tháng 10–2) và chọn cam có nguồn gốc vùng trồng rõ ràng để đảm bảo đúng giống đặc sản.
Đánh giá
Chưa có đánh giá nào