Chè lam, kẹo lạc Vĩnh Phúc
“Chè lam và kẹo lạc Vĩnh Phúc Phú Thọ mới — kẹo thủ công vùng Tây Thiên Vĩnh Phúc cũ, đặc sản bánh kẹo Bắc Bộ.”
Giới thiệu
Chè lam và kẹo lạc là hai loại kẹo thủ công truyền thống gắn liền với Vĩnh Phúc cũ — nay thuộc tỉnh Phú Thọ mới (hợp nhất Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình từ ngày 1/7/2025). Chè lam là thanh kẹo dẻo nấu từ bột nếp rang trộn mật mía hoặc mạch nha, thêm gừng và lạc rang giã dập. Kẹo lạc là miếng giòn ghép từ lạc rang phủ lớp đường mạch nha kéo trong, đôi khi rắc vừng.
Hai món này phổ biến nhất ở khu Tây Thiên và Tam Đảo, nơi các gian hàng bày bán dọc đường lên đền chùa và trong chợ. Với khách hành hương hay du khách lên Tam Đảo nghỉ mát, một gói chè lam hoặc kẹo lạc gói giấy là thứ quà quê quen tay nhất mang về.
Nguồn gốc & Lịch sử
Chè lam và kẹo lạc thuộc dòng kẹo dân gian đồng bằng và trung du Bắc Bộ, nơi lúa nếp, lạc, mía và gừng đều sẵn có. Đây vốn là món làm dịp Tết và lễ hội, khi các gia đình rang nếp, kéo mạch nha để đãi khách và dâng cúng. Vùng Tam Đảo - Tây Thiên về sau gắn món này với khách hành hương, biến kẹo thủ công thành đặc sản quà tặng quanh năm.
Tại Vĩnh Yên, kẹo lạc Cu Mót ở phường Định Trung là thương hiệu lâu đời được nhắc tới nhiều nhất của vùng, gắn với người làm kẹo gia truyền, làm hoàn toàn thủ công và bán tới đâu làm tới đó để giữ độ giòn thơm. Thương hiệu kẹo lạc - chè lam Trang Toàn cũng đưa sản phẩm Vĩnh Phúc đi tiêu thụ nhiều tỉnh thành.
Khác kẹo cu đơ Hà Tĩnh hay sìu châu Nam Định cùng họ, phiên bản Vĩnh Phúc nghiêng về vị thanh, ít ngọt gắt.
Nguyên liệu chính
Bột nếp rang: nếp cái được rang chín rồi xay mịn, là phần tạo độ dẻo và mùi thơm đặc trưng cho chè lam.
Mật mía hoặc mạch nha: nấu cô đặc làm chất kết dính và tạo vị ngọt nền. Mạch nha kéo trong cho kẹo lạc độ giòn, mật mía cho chè lam độ dẻo.
Lạc rang: lạc nhân rang vàng, xát vỏ; kẹo lạc giữ nguyên hạt, chè lam giã dập trộn vào bột.
Gừng tươi: giã hoặc thái chỉ, cho vào chè lam tạo vị cay ấm cân bằng vị ngọt.
Vừng: vừng trắng hoặc vàng rang thơm, rắc lên kẹo lạc tạo lớp bùi và mùi thơm rõ ở phiên bản kẹo lạc vừng.
Hương vị & Cảm quan
Chè lam dẻo, cắn vào mềm và hơi dính, vị ngọt mật mía hòa với cái cay ấm của gừng, kèm mùi bùi của bột nếp rang và lạc. Miếng ngon là miếng dẻo vừa, không cứng cũng không nhão, cắt ra thấy lạc rải đều.
Kẹo lạc thì ngược lại: giòn tan, vỡ vụn khi cắn, lạc rang bùi thơm bọc lớp đường mạch nha trong mỏng. Bản kẹo lạc vừng thêm lớp vừng đậm mùi, ăn bùi hơn.
Cả hai đều ngọt nhưng dịu, hợp uống cùng trà nóng — vị chát của trà làm dịu độ ngọt, đúng cách thưởng thức quen của vùng trung du.
Cách thưởng thức
Chè lam và kẹo lạc gần như luôn dùng kèm ấm trà xanh hoặc trà mạn nóng. Người ta cắt chè lam thành miếng nhỏ, nhâm nhi cùng ngụm trà, để vị ngọt dẻo và cái cay gừng tan dần.
Kẹo lạc bẻ thành miếng, ăn ngay khi còn giòn là ngon nhất; để lâu lạc dễ ỉu nên thường khuyên mua vừa đủ, dùng trong vài tuần. Cả hai cũng là quà biếu phổ biến sau chuyến hành hương Tây Thiên hay nghỉ mát Tam Đảo.
Địa điểm & Giá cả
Tại Vĩnh Yên, kẹo lạc Cu Mót ở phường Định Trung là địa chỉ gốc nổi tiếng, làm thủ công bán theo mẻ. Thương hiệu kẹo lạc - chè lam Trang Toàn cũng phân phối rộng. Dọc đường lên Tây Thiên (xã Đại Đình cũ) và trong chợ Tam Đảo, nhiều gian hàng bày bán chè lam, kẹo lạc và kẹo lạc vừng đóng gói làm quà.
Giá tham khảo phổ biến khoảng 50.000–100.000 đồng/gói loại 200–400g tùy loại và nơi bán. Mua trực tiếp tại cơ sở thủ công thường được hàng mới, giòn thơm và giá tốt hơn hàng đóng hộp bán sẵn ở điểm du lịch.
Mùa & Dịp
Chè lam và kẹo lạc bán quanh năm nhưng rộn ràng nhất vào mùa lễ hội đầu xuân và dịp Tết, khi khách hành hương đổ về Tây Thiên và các gia đình mua kẹo đãi khách, dâng cúng. Mùa hè Tam Đảo cũng là lúc gian hàng quà bán chạy.
Vai trò văn hóa
Với người vùng Vĩnh Phúc cũ, chè lam và kẹo lạc gắn với ký ức Tết và những phiên chợ quê — món ngọt giản dị ăn cùng chén trà đầu năm. Nghề làm kẹo thủ công như kẹo lạc Cu Mót được giữ qua nhiều đời, thành niềm tự hào ẩm thực địa phương.
Ở Tây Thiên và Tam Đảo, việc mua gói kẹo mang về sau chuyến đi gần như thành một thói quen không thành văn: cùng với nén hương và lễ vật, gói chè lam hay kẹo lạc là cách người hành hương đem chút lộc và hương vị quê về cho gia đình.
Đánh giá
Chưa có đánh giá nào
Ghé thăm khi đến Phú Thọ
Xem tất cả
Phú ThọBè Cá Thác Bờ
Bè cá Thác Bờ là các nhà bè nuôi cá lồng trên hồ Hòa Bình, ở khu vực Thác Bờ thuộc Cao Phong và Đà Bắc.
Phú ThọBản Poom Coọng
Bản Poom Coọng (còn viết là Pom Coọng) nằm ở trung tâm thị trấn Mai Châu, thuộc tỉnh Hòa Bình cũ; sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, khu vực Mai Châu nay thuộc tỉnh Phú…
Phú ThọBảo tàng Hùng Vương (Việt Trì, Phú Thọ)
Bảo tàng Hùng Vương ở đường Trần Phú, phường Gia Cẩm, Việt Trì là bảo tàng tổng hợp của tỉnh Phú Thọ, kể lịch sử vùng đất Tổ từ thời tiền sử qua thời đại Hùng Vương tới nay.
Phú ThọBến Thuyền Bích Hướng
Bến thuyền Bích Hướng là một bến lên thuyền nằm trong khu vực Mai Châu, tỉnh Hòa Bình cũ, nay thuộc tỉnh Phú Thọ sau đợt sáp nhập tỉnh năm 2025.