Thanh Hóa

Chè lam Phủ Quảng

“Chè lam Phủ Quảng Thanh Hoá — kẹo chè lam đặc sản đồng bằng Vĩnh Lộc, đặc sản bánh kẹo truyền thống xứ Thanh.”

Đồ ngọt

#Chè lam Phủ Quảng Vĩnh Lộc Thanh Hóa#local-specialty

Giới thiệu

Chè lam Phủ Quảng là một loại bánh ngọt cổ truyền của vùng Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa, làm từ bột nếp rang, mật mía, lạc rang và gừng. Dù tên có chữ "chè", đây không phải món nước mà là thứ bánh khô đóng thành thanh, cắt miếng vuông nhỏ, ăn cùng nước chè xanh. Tên gọi gắn với phủ Quảng Hóa xưa — đơn vị hành chính bao trùm các huyện trung du Vĩnh Lộc, Thạch Thành của xứ Thanh.

Điểm khiến chè lam Phủ Quảng khác biệt với chè lam nhiều vùng là độ giòn. Trong khi chè lam Bắc Bộ thường mềm dẻo dính tay, miếng chè lam Phủ Quảng se cứng, vỗ nhẹ là tách ra từng mảnh rồi mới tan dần vị ngọt. Đây là thức quà quê người xứ Thanh hay mang đi biếu mỗi dịp về thăm nhà.

Nguồn gốc & Lịch sử

Theo tư liệu địa phương, nghề làm chè lam ở Phủ Quảng gắn với thời nhà Hồ, khi Hồ Quý Ly dời đô về vùng Vĩnh Lộc và cho xây Thành nhà Hồ quanh năm 1400. Vùng Tây Đô khi ấy là trung tâm quyền lực, và những thanh chè lam được làm để dâng cúng tổ tiên, tiến vua dịp lễ tết đầu xuân.

Từ món quà tiến vua, chè lam dần thành thức bánh dân dã của các làng quanh Vĩnh Lộc, truyền nghề qua nhiều đời. Người Phủ Quảng giữ riêng bí quyết về tỷ lệ mật mía, lạc và cách sên lửa để tạo độ giòn đặc trưng.

Ngày nay chè lam Phủ Quảng đã được công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao của Vĩnh Lộc, trở thành một trong những đặc sản nhận diện của du lịch Thành nhà Hồ.

Nguyên liệu chính

Bột nếp: gạo nếp cái hoa vàng trồng tại Vĩnh Lộc được rang chín thơm rồi xay mịn. Đây là nền tạo độ kết dính và mùi nếp rang đặc trưng cho miếng bánh.

Mật mía: mật mía địa phương xứ Thanh nấu đặc, cho vị ngọt sâu và màu nâu cánh gián. Mật quyết định độ ngọt, độ giòn và độ bóng của thanh chè lam.

Lạc rang: lạc nhân rang vàng, xát vỏ, giã đôi, rải đều trong khối bánh tạo vị bùi béo và những hạt giòn.

Gừng tươi: gừng giã hoặc thái sợi nhỏ, cho vị cay ấm nhẹ, vừa dậy hương vừa giúp cân bằng cái ngọt đậm của mật mía.

Mạch nha và phụ liệu: một ít mạch nha cùng vừng rang thêm vào tùy cơ sở để tăng độ dẻo kết và hương thơm. Tất cả đều là nguyên liệu tự nhiên, không phẩm màu.

Hương vị & Cảm quan

Miếng chè lam Phủ Quảng có màu nâu vàng, bề mặt áo một lớp bột nếp khô mịn để không dính tay. Khi cắn, cảm giác đầu tiên là độ giòn se rồi mới đến độ dẻo bám nhẹ.

Vị chính là cái ngọt đậm của mật mía, được hạt lạc rang điểm thêm vị bùi béo và gừng kéo lại bằng chút cay ấm. Sự hòa quyện ngọt, bùi, cay này khiến miếng bánh không ngấy dù khá ngọt.

So với chè lam mềm dẻo ở các vùng khác, bản Phủ Quảng nổi bật ở độ giòn và vị lạc rõ rệt, hợp nhất khi nhấp cùng ngụm chè xanh nóng.

Cách thưởng thức

Chè lam Phủ Quảng được cắt thành miếng vuông nhỏ vừa miệng, ăn từng miếng cùng nước chè xanh nóng. Vị chát nhẹ của chè cân lại độ ngọt đậm của mật mía, là cách thưởng thức quen thuộc của người xứ Thanh.

Bánh để được lâu nên thường dùng làm quà biếu, bày trên bàn trà tiếp khách những ngày đầu xuân. Nên bảo quản nơi khô ráo, đậy kín để giữ độ giòn, vì để hở lâu miếng bánh dễ hút ẩm và mềm đi.

Địa điểm & Giá cả

Chè lam Phủ Quảng sản xuất tập trung ở xã Vĩnh Thành và Vĩnh Lộc, Thanh Hóa, ngay gần di tích Thành nhà Hồ. Cơ sở Lâm Thu là một trong những nhà làm chè lam lâu năm ở đây, mỗi ngày làm 50–70 kg, dịp lễ tết lên tới 200–300 kg.

Du khách có thể mua trực tiếp tại các cửa hàng đặc sản quanh Vĩnh Lộc và khu Thành nhà Hồ, hoặc tại các điểm bán sản phẩm OCOP của tỉnh Thanh Hóa, thường đóng gói theo cân hoặc hộp để tiện làm quà.

Mùa & Dịp

Chè lam làm và bán quanh năm, nhưng rộ nhất vào dịp Tết Nguyên đán và đầu xuân — đúng với truyền thống làm bánh dâng cúng, tiến vua thuở trước. Đây là lúc các lò chè lam Vĩnh Lộc chạy hết công suất để kịp phục vụ nhu cầu mua biếu.

Vai trò văn hóa

Gắn với Thành nhà Hồ và phủ Quảng Hóa xưa, chè lam Phủ Quảng là một phần ký ức ẩm thực của vùng Tây Đô. Từ món tiến vua, bánh thành thức quà quê bình dị mà người xứ Thanh tự hào giới thiệu với khách phương xa.

Việc được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao giúp nghề làm chè lam ở Vĩnh Lộc được giữ gìn, vừa tạo sinh kế cho làng nghề vừa gắn đặc sản với hành trình tham quan di sản Thành nhà Hồ.