Thanh Hóa

Kẹo lạc, kẹo vừng xứ Thanh

“Kẹo lạc và kẹo vừng xứ Thanh Hoá — kẹo thủ công truyền thống Bắc Trung Bộ với lạc và vừng rang đường mạch nha.”

Đồ ngọt

#Kẹo lạc xứ Thanh Thanh Hóa#Kẹo vừng Thanh Hóa#local-specialty

Giới thiệu

Kẹo lạc và kẹo vừng xứ Thanh là hai loại kẹo thủ công truyền thống gắn liền với làng quê Thanh Hóa, được làm từ lạc rang, vừng rang nấu cùng đường kính và mạch nha rồi cán mỏng, cắt thanh. Đây là thức quà quê dân dã, vừa là kẹo Tết quen thuộc, vừa là món biếu tặng phổ biến của người dân Bắc Trung Bộ.

Cùng họ với kẹo cu đơ Hà Tĩnh hay chè lam đất Bắc, kẹo xứ Thanh giữ phong cách riêng: miếng kẹo giòn tan, bùi béo vị lạc rang, thơm hạt vừng và ngọt thanh của mạch nha. Nhiều cơ sở ở Thọ Xuân, Hậu Lộc, Hà Trung đã đưa món kẹo lên quy mô hàng hóa, đạt OCOP và phân phối khắp cả nước.

Nguồn gốc & Lịch sử

Nghề làm kẹo lạc, kẹo vừng ở Thanh Hóa có lịch sử lâu đời, gắn với vùng trồng lạc, mía và nấu mật mía. Nổi tiếng nhất là làng kẹo xã Phú Xuân (Thọ Xuân), nơi nghề được truyền giữ qua nhiều thế hệ thành thương hiệu "kẹo lạc Xuân Yên".

Riêng xã Phú Xuân có khoảng 10 hộ sản xuất thường xuyên theo quy mô hàng hóa, tạo việc làm cho gần 80 lao động; sản phẩm đã có mặt ở nhiều siêu thị và xuất khẩu chính ngạch sang Lào. Kẹo lạc Hậu Lộc cũng là đặc sản nổi tiếng của tỉnh.

Ở Hà Trung, cơ sở kẹo lạc Khánh Linh (thôn Đông Ninh, xã Yến Sơn) duy trì nghề từ năm 1994 và đã thành sản phẩm OCOP; thương hiệu kẹo lạc, kẹo dồi Trường Thuận cũng đạt OCOP 4 sao, cho thấy sức sống bền bỉ của nghề kẹo thủ công xứ Thanh.

Nguyên liệu chính

Lạc (đậu phộng): hạt lạc được chọn đều, rang vàng rồi xát bỏ vỏ lụa. Lạc rang quyết định độ bùi béo và mùi thơm đặc trưng của miếng kẹo.

Vừng (mè): vừng trắng hoặc vừng vàng rang chín, dùng rắc áo bên ngoài thanh kẹo hoặc trộn cùng lạc, cho mùi thơm bùi và tăng độ giòn.

Mạch nha: chất kết dính chủ đạo, nấu đến độ sánh đặc tạo độ giòn tan và vị ngọt dịu — bí quyết tạo nên kết cấu đặc trưng của kẹo.

Đường kính và mật mía: đường kính trắng nấu caramel hóa cùng mạch nha; nhiều nơi dùng mật mía địa phương thay một phần đường để cho vị ngọt thanh, màu nâu cánh gián đậm đà.

Giấy gói: thanh kẹo sau khi cắt được gói bằng giấy bóng kính, có nơi áo lớp bánh tráng mỏng hoặc lá chuối khô để giữ độ giòn và hương vị.

Hương vị & Cảm quan

Kẹo lạc xứ Thanh giòn tan khi cắn, vị bùi béo của lạc rang quyện caramel ngọt đậm và mùi thơm của mạch nha. Miếng kẹo vỡ giòn nhưng không cứng gắt, hậu vị ngọt thanh nhờ mật mía.

Kẹo vừng nghiêng về độ dẻo dai hơn, lớp vừng rang phủ ngoài tỏa mùi thơm bùi đặc trưng. Hai loại bổ trợ nhau: một bên giòn rụm, một bên dẻo thơm.

Điểm chung là độ ngọt vừa phải, không gắt cổ; ăn cùng nước chè xanh nóng thì vị bùi béo và ngọt dịu càng nổi bật.

Cách thưởng thức

Kẹo lạc, kẹo vừng thường được nhâm nhi cùng ấm chè xanh hoặc trà mạn. Người xứ Thanh hay bày đĩa kẹo bên bình trà để mời khách, nhất là những ngày se lạnh hoặc dịp Tết.

Vì kẹo dễ ỉu khi gặp ẩm, nên bảo quản nơi khô ráo, gói kín sau khi mở. Kẹo ngon nhất khi còn giòn; để lâu nên cất hộp kín hoặc túi hút chân không.

Địa điểm & Giá cả

Vùng kẹo lạc nổi tiếng nhất là làng nghề xã Phú Xuân, Thọ Xuân (thương hiệu kẹo lạc Xuân Yên). Cơ sở kẹo lạc Khánh Linh ở thôn Đông Ninh, xã Yến Sơn, Hà Trung và thương hiệu kẹo dồi lạc vừng Trường Thuận (OCOP 4 sao) là những địa chỉ uy tín. Kẹo lạc Hậu Lộc cũng là đặc sản nổi tiếng.

Tại làng nghề Thọ Xuân, giá kẹo lạc bán xưởng khoảng 40.000 đồng/kg với nhiều loại kích cỡ khác nhau (theo khảo sát các cơ sở năm 2025). Kẹo đóng gói thương hiệu OCOP và bán ở siêu thị, điểm đặc sản thường có giá cao hơn tùy quy cách đóng gói.

Mùa & Dịp

Kẹo lạc, kẹo vừng được làm và bán quanh năm, nhưng cao điểm là dịp giáp Tết Nguyên đán khi nhu cầu mua làm quà biếu và bày mâm cỗ tăng mạnh. Các làng nghề thường đỏ lửa suốt cuối năm để kịp đơn Tết.

Vai trò văn hóa

Với người xứ Thanh, kẹo lạc, kẹo vừng là ký ức tuổi thơ và thức quà quê mộc mạc gắn với phiên chợ, ấm chè xanh đầu ngõ. Miếng kẹo ngọt thường được xem như biểu trưng cho sự sum vầy, đoàn viên nên hay xuất hiện dịp lễ Tết và làm quà biếu.

Việc nhiều cơ sở đạt OCOP, đưa kẹo vào siêu thị và xuất khẩu đã giúp nghề thủ công truyền thống có thêm sức sống, vừa giữ nghề cha ông vừa mang lại thu nhập đáng kể cho làng quê Thanh Hóa.