Trái cây: thốt nốt, xoài, khóm

Thành phần

Trái thốt nốt non: cơm trắng trong, mềm như thạch, trong vỏ cứng; mỗi trái ba múi.

Nước thốt nốt: nhựa hoa tươi, ngọt thanh, uống với đá; cô đặc lại thành đường (mật) thốt nốt.

Xoài cát: thịt vàng cam, đặc mịn, gần như không xơ; khi non thịt trắng giòn, vị chua.

Khóm: thịt vàng đậm, giòn, nhiều nước; giống Queen ở Cầu Đúc và Tắc Cậu mắt lồi, hố mắt sâu, ít axit.

Phụ liệu kèm: đá cho thốt nốt; muối ớt, đường, chanh cho xoài non.

Hương vị & Cảm quan

Trái thốt nốt non có cơm mềm dẻo, ngọt thanh dịu, ăn kèm đá thì mát rượi; nước thốt nốt ngọt nhẹ, thơm hoa.

Xoài cát Hòa Lộc chín cho vị ngọt đậm sâu, thịt đặc mịn không xơ, thơm nồng; xoài non giòn, chua tươi, hợp chấm muối ớt. Khóm Cầu Đúc và Tắc Cậu khi chín ngọt nhiều hơn chua, mọng nước, thơm dịu.

Cách thưởng thức

Thốt nốt: chẻ trái non lấy cơm ăn ngay hoặc cho vào ly nước đường với đá; nước thốt nốt uống tươi hay ướp lạnh; đường thốt nốt dùng nấu chè, kho, làm bánh bò.

Xoài chín: gọt vỏ ăn trực tiếp hoặc làm sinh tố, chè xoài; xoài non bào sợi trộn muối ớt hoặc cho vào gỏi sầu đâu, gỏi đu đủ. Khóm: gọt vỏ khoét mắt ăn tươi chấm muối ớt, hoặc nấu canh chua, kho cá, làm nước ép.

Địa điểm & Giá cả

Thốt nốt và nước thốt nốt: dọc đường Tri Tôn – Tịnh Biên (An Giang), nhiều nhất mùa khô. Đường thốt nốt nguyên chất giá tại chỗ 15.000–20.000đ/kg, bán lẻ đóng gói từ 50.000đ/kg (2025).

Xoài cát Hòa Lộc: chợ Cái Bè và siêu thị toàn quốc vào hè. Giá 2025: đầu mùa 70.000–80.000đ/kg, chín rộ 60.000–65.000đ/kg tại vườn; loại tuyển ở cửa hàng thành phố lên tới 120.000–189.000đ/kg.

Khóm Cầu Đúc: chợ Vị Thanh, chợ vùng Hậu Giang cũ và siêu thị miền Tây, khoảng 8.000–12.000đ/trái (2025). Khóm Tắc Cậu bán ở chợ Châu Thành.

Mùa & Dịp

Thốt nốt tươi và mùa nấu đường rộ vào mùa khô, từ sau mùa mưa đến khoảng tháng 3 năm sau. Xoài cát Hòa Lộc chính vụ tháng 3–6, xoài non có quanh năm. Khóm Cầu Đúc và Tắc Cậu cho trái quanh năm nhưng ngọt và rộ nhất vào mùa nắng — đúng mùa thì trái ngon và giá mềm nhất, nên người miền Tây hay canh mùa mua làm quà.

Vai trò văn hóa

Ba loại trái cây này phản ánh sự trù phú nông nghiệp của đồng bằng sông Cửu Long, nơi đất phù sa, nắng ấm và nước dồi dào nuôi nên những giống cây trái có tiếng. Thốt nốt gắn với đời sống và nghề nấu đường truyền thống của đồng bào Khmer Bảy Núi.

Xoài cát Hòa Lộc và khóm Cầu Đúc, Tắc Cậu đều mang chỉ dẫn địa lý hoặc thương hiệu tập thể, là niềm tự hào nông sản của vùng và món quà quê người miền Tây hay biếu khách phương xa. Sau sắp xếp đơn vị hành chính 2025, các vùng trồng nay thuộc An Giang, Đồng Tháp và Cần Thơ mới, nhưng danh tiếng vẫn gắn với tên đất cũ.