Núi Bài Thơ

Vì sao nên đến Núi Bài Thơ

Thứ nhất, đây là bằng chứng vật chất hiếm hoi về thơ vua khắc đá: Bài thơ chữ Hán của vua Lê Thánh Tông khắc năm 1468 trên vách đá phía nam núi, gồm 56 chữ Hán chia 8 câu, mỗi câu 7 chữ. Bài thơ được khắc liền một mạch, không phân câu, kèm phần lạc khoản 49 chữ phía trước. Đến nay 21 trong 56 chữ đã mờ hẳn không đọc được, phần lạc khoản gần như mất hoàn toàn, nhưng nội dung vẫn được xác định nhờ chép lại trong thư tịch cổ. Đây là một trong số ít bút tích vua chúa thời Hậu Lê còn lưu lại ngoài trời ở miền Bắc.

Thứ hai, núi tích lũy 5 thế kỷ sự kiện lịch sử quan trọng: Từ thời Lý-Trần, đỉnh núi đã là trạm đốt lửa hiệu cảnh báo giặc xâm phạm vùng biển Đông Bắc. Năm 1468 vua Lê Thánh Tông khắc thơ. Năm 1729, chúa Trịnh Cương khắc bài thơ hoạ lại ngay bên cạnh. Ngày 1/5/1930, lá cờ đỏ búa liềm đầu tiên ở vùng mỏ Hòn Gai được treo trên đỉnh núi này. Trong chiến tranh chống Mỹ, đỉnh núi đặt đài quan sát phòng không, trận địa pháo 12,7 mm của trung đội tự vệ Bạch Đằng và sở chỉ huy phòng không thành phố.

Thứ ba, dưới chân núi hợp lại 3 di tích văn-hoá thành cụm liền mạch: Chùa Long Tiên xây năm 1941 theo kiến trúc chùa Nguyễn, thờ Phật và các danh tướng nhà Trần. Đền Đức Ông Trần Quốc Nghiễn lập từ cuối thế kỷ XIII, thờ con trai cả của Hưng Đạo Đại Vương, được xếp hạng di tích lịch sử-danh thắng cấp quốc gia năm 1992. Khu phố cổ Hòn Gai bao quanh chân núi với nhà phố hai-ba tầng có niên đại từ đầu thế kỷ XX, là khu dân cư đông đúc lâu đời nhất Hạ Long.

Thứ tư, góc nhìn từ đỉnh núi mở rộng toàn vịnh Hạ Long: Từ đỉnh 168 m, tầm mắt bao quát hàng ngàn đảo đá vôi của vịnh Hạ Long về phía nam, cụm cảng Cái Lân về phía tây, bãi biển Bãi Cháy bên kia cầu Bãi Cháy , và toàn bộ khu phố cổ Hòn Gai phía dưới. Đây là điểm ngắm hoàng hôn vịnh Hạ Long thuận lợi nhất từ phía bờ, không cần lên tàu ra biển vẫn nhìn được toàn cảnh.

Lịch sử & Bản sắc

Thời Lý-Trần — trạm canh biển đông bắc (thế kỷ XI-XIV): Trước khi có tên Bài Thơ, núi này được gọi là Truyền Đăng Sơn (núi Truyền Đèn), hay tên Việt là Rọi Đèn. Tên gọi xuất phát từ chức năng quân sự cụ thể: triều đình phong kiến cử quân lính đóng trên đỉnh núi để quan sát vùng biển Đông Bắc. Đêm yên bình thì treo đèn báo hiệu thái bình về kinh đô; khi phát hiện thuyền giặc thì đốt lửa lớn báo động. Truyền Đăng kết hợp với các trạm canh tương tự ở núi Mằn (Cẩm Phả), núi Đầu Rồng (Quảng Yên) và núi Voi (Hải Phòng) tạo thành mạng lưới phòng thủ ven biển kéo dài từ cửa Bạch Đằng ra phía bắc. Vị trí Truyền Đăng giữa cụm đảo Hòn Gai khiến nó đặc biệt quan trọng vì bao quát được cả luồng tàu vào cảng và đường biển ra Cô Tô-Vân Đồn.

Năm 1468 — vua Lê Thánh Tông khắc thơ, đổi tên núi: Mùa xuân năm Quang Thuận thứ 9, tháng 2/1468, vua Lê Thánh Tông (cháu nội Lê Lợi) dẫn quân tuần du vùng biển An Bang (tên cũ của Quảng Ninh) để thị sát biên giới và diễn tập thuỷ binh. Đoàn vua dừng chân dưới chân núi Truyền Đăng, lập trại nghỉ và uống rượu thưởng cảnh. Cảm hứng trước cảnh vịnh Hạ Long với hàng ngàn đảo đá, nhà vua làm bài thơ chữ Hán 56 chữ chia 8 câu, mỗi câu 7 chữ theo thể thất ngôn bát cú, nội dung ca ngợi cảnh đẹp non sông và bày tỏ khát vọng hoà bình của một vị vua văn trị. Bài thơ được khắc vào vách đá phía nam núi, cách mặt đất khoảng 2,5 m, kèm phần lạc khoản 49 chữ ghi tên hiệu và năm sáng tác. Sau sự kiện này, dân gian đổi tên núi từ Truyền Đăng sang Bài Thơ — cái tên gắn liền đến nay.

Năm 1729 — chúa Trịnh Cương khắc thơ hoạ lại: 261 năm sau, chúa Trịnh Cương trong chuyến tuần du Đông Bắc cũng dừng dưới chân núi, đọc bài thơ vua Lê Thánh Tông và làm bài thơ hoạ vần. Bài thơ chúa Trịnh được khắc ngay bên cạnh bài thơ vua Lê, tạo thành cụm văn bia kép độc đáo. Cùng với hai bài thơ chính, vách đá còn ghi lại các bài thơ khác của quan lại, văn nhân các đời sau khi đến viếng — biến núi Bài Thơ thành một loại "tập thơ đá" tự nhiên.

Thời thuộc Pháp — vùng mỏ và phong trào công nhân (1883-1945): Cuối thế kỷ XIX, người Pháp đến Hòn Gai mở mỏ khai thác than, biến cả vùng Quảng Ninh thành trung tâm công nghiệp than lớn nhất Đông Dương. Núi Bài Thơ nằm ngay giữa khu phố mỏ, gần các bến tàu chở than xuất khẩu sang Pháp và Trung Quốc. Ngày 1/5/1930, nhân kỷ niệm Ngày Quốc tế Lao động, các chiến sĩ cộng sản đã treo lá cờ đỏ búa liềm đầu tiên trên đỉnh núi Bài Thơ — đánh dấu sự kiện công nhân mỏ Hòn Gai chính thức tham gia phong trào cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng. Trong những năm 1930-1945, núi Bài Thơ trở thành nơi hoạt động bí mật của nhiều đội du kích vùng mỏ.

Kháng chiến chống Mỹ — đài quan sát phòng không (1965-1972): Trong giai đoạn Mỹ leo thang chiến tranh phá hoại miền Bắc, vùng mỏ Quảng Ninh là mục tiêu đánh phá ác liệt do giá trị kinh tế-quân sự của than và cảng Hòn Gai. Đỉnh núi Bài Thơ được trưng dụng làm sở chỉ huy phòng không thành phố. Trên đỉnh đặt trận địa pháo phòng không 12,7 mm của trung đội tự vệ Bạch Đằng, đài quan sát máy bay địch và loa truyền thanh phát lệnh báo động phòng không cho toàn vùng Hòn Gai. Một số công trình quân sự khác như trạm bưu điện trên đỉnh, phòng mổ dã chiến của bệnh viện tỉnh trong hang đá núi cũng được xây dựng giai đoạn này.

Sau hoà bình — di tích văn-sử cấp quốc gia: Năm 1992, núi Bài Thơ được Bộ Văn hoá-Thông tin xếp hạng di tích lịch sử-danh thắng cấp quốc gia, gộp chung với đền Đức Ông Trần Quốc Nghiễn và các di tích phụ cận. Năm 2008 chùa Long Tiên được trùng tu lớn. Hệ thống bậc thang lên đỉnh núi khoảng 700 bậc được xây dựng để phục vụ khách du lịch. Tuy nhiên từ tháng 11/2017, sau một vụ cháy rừng làm sạt lở đường lên, chính quyền Hạ Long đã ra lệnh cấm leo núi để đảm bảo an toàn. Từ 2022, các phương án mở lại đường lên đã được nghiên cứu, dự án bảo tồn-phục dựng di tích trên đỉnh đã được phê duyệt 2024 nhưng đến nay vẫn chưa có thông báo chính thức về thời điểm mở lại.

Cảnh quan & Thiên nhiên

Khối đá vôi karst giữa đô thị: Núi Bài Thơ là một khối núi đá vôi karst có niên đại địa chất khoảng 250-300 triệu năm, cùng tuổi với toàn bộ hệ thống đảo đá vịnh Hạ Long. Núi cao 168 m, có hai đỉnh chính nối nhau, chu vi chân núi khoảng 1,5 km. Vách đá phía nam nơi khắc thơ là mặt đá vôi phẳng tự nhiên cao khoảng 30 m, hướng ra vịnh Hạ Long. Vách phía bắc dốc đứng hơn, có nhiều khe nứt và hang nhỏ. Bên trong lòng núi có một số hang động tự nhiên, trong đó hang lớn nhất từng được dùng làm phòng mổ dã chiến thời chống Mỹ. Khí hậu vùng Hạ Long thuộc loại nhiệt đới gió mùa biển, có 4 mùa rõ rệt: xuân (3-5) ấm và ít mưa; hè (6-8) nóng 28-33°C, mưa nhiều và bão; thu (9-11) mát, khô, trời quang đẹp; đông (12-2) lạnh 12-18°C, có sương mù sáng sớm.

Hệ thực vật phục hồi sau sạt lở: Sườn núi phủ thảm thực vật đặc trưng núi đá vôi miền Bắc Việt Nam: cây gỗ nhỏ chịu hạn, dây leo, các loài cây bụi ưa kiềm. Sau vụ cháy rừng tháng 11/2017, một phần thảm thực vật bị thiêu rụi, gây ra hiện tượng sạt lở đá. Từ 2018 đến nay, thảm thực vật đã phục hồi khá nhanh nhờ khí hậu ẩm và lượng mưa hàng năm 1.700-2.200 mm. Các loài cây phổ biến gồm si, sung, dại núi đá, vừng, lát hoa và một số loài lan đá hoang. Trên đỉnh núi có vài cây cổ thụ thuộc nhóm thực vật bản địa được khoanh vùng bảo vệ.

Hệ động vật giới hạn do vị trí đô thị: Do nằm giữa thành phố và khối núi không lớn, hệ động vật ở đây giới hạn. Đáng kể nhất là quần thể khỉ vàng (Macaca mulatta) còn cư trú trên các vách đá phía bắc, ước tính vài chục cá thể. Ngoài ra có nhiều loài chim nhỏ — chào mào, chim sẻ đá, chim sâu — và một số loài bò sát như thằn lằn đá, tắc kè núi. Khe nứt vách đá là nơi trú của bồ câu hoang dã.

Tầm nhìn từ đỉnh, góc panorama Hạ Long: Trước khi cấm leo năm 2017, đỉnh núi Bài Thơ được xem là điểm ngắm vịnh Hạ Long từ trên bờ thuận lợi nhất. Tầm nhìn 360 độ bao gồm: phía nam là toàn cảnh vịnh Hạ Long với hàng ngàn đảo đá nhô lên mặt nước biếc; phía tây là cụm cảng Cái Lân, bến tàu khách Hòn Gai và cầu Bãi Cháy; phía bắc là dãy núi phía sau Hồng Gai chạy về phía Cẩm Phả; phía đông là cửa biển Hòn Gai và đường ra Vân Đồn-Cô Tô. Hoàng hôn nhìn từ đỉnh núi đặc biệt ấn tượng vào tháng 10-12 khi mặt trời lặn về phía cụm cảng Cái Lân.

Nên làm gì ở Núi Bài Thơ

Thăm di tích bài thơ Lê Thánh Tông khắc đá

Đến chân vách đá phía nam núi (ngõ rẽ từ phố Hàng Nồi vào chân núi, gần số nhà 86) để xem cụm văn bia khắc thơ. Vách đá nằm cách mặt đất khoảng 2,5 m, có biển chỉ dẫn và mái che bảo vệ. Khách có thể đọc bản dịch tiếng Việt và bản chữ Hán đối chiếu tại biển thông tin. Phần lạc khoản 49 chữ và bài thơ 56 chữ của vua Lê Thánh Tông đã mờ khá nhiều (21 chữ mất hẳn). Bên cạnh là bài thơ hoạ năm 1729 của chúa Trịnh Cương và các bài thơ thời sau. Thời lượng tham quan 20-30 phút. Miễn phí.

Vãn cảnh chùa Long Tiên

Chùa nằm ở số 1 Lê Quý Đôn, phường Bạch Đằng, ngay sát chân núi phía tây. Xây năm 1941 theo phong cách chùa nhà Nguyễn kiểu chữ Nhị, gồm ba gian tiền đường và ba gian hậu cung. Trong chùa thờ Phật và các danh tướng nhà Trần gồm Trần Hưng Đạo, Phạm Ngũ Lão, Trần Quang Khải. Kiến trúc nổi bật: hệ thống cột gỗ lim, mái ngói lợp âm dương, các mảng chạm khắc gỗ hình rồng-phượng theo phong cách Bắc Tông. Lễ hội chính ngày 24/3 âm lịch. Thời lượng 30-45 phút. Miễn phí, có hòm công đức.

Lễ đền Đức Ông Trần Quốc Nghiễn

Đền nằm ở khu vực phố Lê Thánh Tông, lưng tựa vách núi Bài Thơ, mặt hướng vịnh Hạ Long. Lập từ cuối thế kỷ XIII để thờ Trần Quốc Nghiễn — con trai cả của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, một vị tướng tài đã cùng cha tham gia kháng chiến chống Nguyên-Mông. Năm 1992 đền được xếp hạng di tích lịch sử-danh thắng cấp quốc gia. Lễ hội đền tổ chức ngày 24/3 âm lịch (ngày mất của Đức Ông). Từ 2008 thêm phiên lễ chính vào dịp 29-30/4 dương lịch để phục vụ khách du lịch. Thời lượng 30-45 phút.

Đi bộ vòng quanh chân núi qua phố cổ Hòn Gai

Tuyến đi bộ vòng quanh chân núi dài khoảng 1,5 km, qua các phố Lê Thánh Tông, Hàng Nồi, Trần Quốc Nghiễn, Bạch Đằng. Đây là khu phố cổ Hòn Gai với nhà phố 2-3 tầng có niên đại đầu thế kỷ XX, kiến trúc Pháp-Việt pha trộn. Trên đường gặp các điểm dừng: chợ Hạ Long (chợ trung tâm Hòn Gai), nhà thờ Hòn Gai, bến tàu khách Hòn Gai. Đi bộ chậm khoảng 1-2 giờ. Thích hợp đi sáng sớm 6-8h hoặc chiều mát 16-18h.

Ngắm vịnh Hạ Long từ chân núi (thay leo đỉnh)

Trong thời gian núi đang cấm leo, có một số điểm ngắm thay thế gần chân núi: bãi cát trước cảng Hòn Gai, ban công các quán cà phê trên đường Lê Thánh Tông tầng 4-5, mặt cầu Bãi Cháy đi bộ. Từ những điểm này vẫn nhìn được khá nhiều phần vịnh Hạ Long, nhất là cụm đảo gần bờ. Để có góc nhìn từ trên cao hoàn chỉnh hơn, khách có thể đi cáp treo Nữ Hoàng tại Sun World Hạ Long (cách 6 km) hoặc lên Bảo tàng-Thư viện Quảng Ninh tầng cao nhất.

Ăn gì ở Núi Bài Thơ

Chả mực Hạ Long, đặc sản chính của vùng

Chả mực Hạ Long làm từ mực mai tươi đánh bắt tại vịnh Hạ Long, giã tay theo cách truyền thống (không xay máy) để giữ độ dai. Mực được giã trong cối đá khoảng 30-45 phút cho đến khi quyện thành khối dẻo, sau đó nắn thành miếng tròn dẹt đường kính 6-8 cm, chiên ngập dầu cho vàng giòn vỏ ngoài, dai mềm bên trong. Mỗi đĩa chả mực 5-7 miếng giá 80.000-150.000 đồng tuỳ quán. Quán nổi tiếng: Bánh cuốn-chả mực Bà Ngân (phố Cây Tháp, Hồng Gai), Chả mực Cô Lan (gần chợ Hạ Long), quán chả mực cạnh rạp Bạch Đằng.

Bánh cuốn chả mực, biến tấu Hạ Long

Đây là tổ hợp đặc sản hai trong một của Hạ Long: bánh cuốn truyền thống miền Bắc kết hợp chả mực địa phương. Bánh cuốn tráng mỏng tang, cuộn nhân thịt mộc nhĩ-hành phi, ăn kèm 2-3 miếng chả mực vàng ruộm và nước chấm pha hành phi. Vị giòn dai của chả mực cân bằng với độ mềm mịn của bánh cuốn. Mỗi suất 50.000-80.000 đồng. Quán điển hình: bánh cuốn Bà Ngân (Cây Tháp), bánh cuốn cô Lê (đường Trần Hưng Đạo), bánh cuốn Bạch Đằng. Khách thường ăn sáng 6-9h.

Sá sùng nướng, đặc sản đắt giá Quan Lạn

Sá sùng (còn gọi giun biển) là loài giun biển sống vùi trong cát bãi triều, chỉ thu được ở vùng đảo Quan Lạn-Minh Châu thuộc Vân Đồn. Sá sùng tươi sau khi làm sạch ruột được nướng than cho khô giòn, ăn kèm muối tiêu chanh. Vị ngọt đậm tự nhiên, không tanh, được coi là một trong những đặc sản đắt nhất Quảng Ninh — sá sùng khô giá 4-5 triệu đồng/kg. Tại các quán hải sản Hồng Gai, một đĩa sá sùng nướng nhỏ 4-6 con giá 200.000-350.000 đồng. Quán có: Hải sản Phương Linh (Lê Thánh Tông), Hải sản Cô Tư (đường Trần Quốc Nghiễn).

Ngán hấp gừng, món vỏ sò đặc trưng Hạ Long

Ngán là loài nhuyễn thể hai mảnh vỏ, hình dạng giống con ngao nhưng to và dày vỏ hơn, sống ở các bãi cát bùn ven vịnh Hạ Long-Bái Tử Long. Ngán có thể chế biến thành nhiều món: hấp gừng, nướng mỡ hành, xào rau muống, nấu cháo. Phổ biến nhất là ngán hấp gừng — ngán tươi rửa sạch, hấp với gừng đập dập và sả, chấm muối tiêu chanh. Vị ngán ngọt sâu, thịt dày hơn ngao. Một đĩa ngán hấp 1 kg giá 250.000-400.000 đồng. Mùa ngán ngon nhất tháng 10 đến tháng 3 năm sau.

Sam biển, món gốc duyên hải Đông Bắc

Sam biển là loài chân khớp biển hình mai sò, sống ở vùng nước nông ven biển Quảng Ninh. Sam thường được bán theo cặp (đực-cái) — phải mua nguyên cặp mới ngon, do trứng sam (nằm trong sam cái) là phần ngon nhất. Các món sam phổ biến: gỏi sam (trứng sam trộn với rau thơm và chanh ớt), sam xào miến, chân sam xào chua ngọt, sam nướng than. Một cặp sam 1-1,5 kg giá 400.000-700.000 đồng tuỳ mùa. Mùa sam ngon nhất từ tháng 3 đến tháng 7. Quán chuyên: nhà hàng Sam Biển Cường (Lê Thánh Tông), Hải sản Cô Tư.

Hàu nướng phô mai, món bình dân khu phố ăn vặt

Hàu vịnh Hạ Long được nuôi và đánh bắt quanh năm, thịt béo và ngọt. Các quán hàu nướng tập trung dọc phố Lê Thánh Tông gần chợ Hạ Long, mở từ chiều đến khuya. Hàu được nướng trên than hoa với phô mai, mỡ hành hoặc hành tỏi, mỗi con vỏ to vừa, thịt béo. Giá 10.000-25.000 đồng/con tuỳ kích cỡ. Khách thường gọi kèm sò huyết nướng mỡ hành, ốc hương rang me, mực một nắng nướng. Phù hợp cho bữa tối nhẹ và bia hơi Hạ Long sau khi đi bộ phố cổ.

Đi khi nào đẹp nhất

Mùa xuân (tháng 3-5): Thời tiết ấm dần 20-26°C, ít mưa, độ ẩm cao. Đây là mùa lễ hội, đặc biệt là lễ hội đền Đức Ông Trần Quốc Nghiễn ngày 24/3 âm lịch (rơi vào tháng 4-5 dương lịch) và phiên lễ 29-30/4 dương lịch. Đầu tháng 3 có thể có sương mù nhẹ buổi sáng, đẹp cho ảnh chụp nhưng hạn chế tầm nhìn xa. Cuối tháng 4-tháng 5 trời quang, nắng vừa, biển êm, là thời điểm thích hợp để đi bộ quanh chân núi và thăm chùa-đền.

Mùa hè (tháng 6-8): Trời nóng 28-33°C, có thể lên 35-37°C ngày đỉnh điểm. Đây là mùa du lịch chính của Hạ Long, đông khách. Lượng mưa cao và bão biển thường xuất hiện tháng 7-8, cần theo dõi dự báo trước khi đi. Nếu đi mùa này, nên dậy sớm tham quan trước 9h hoặc đợi chiều 16h trở đi. Trưa 12-15h không thích hợp đi bộ ngoài trời. Buổi tối thoáng mát, các quán hải sản đông và sống động.

Mùa thu (tháng 9-11): Đây là mùa thuận lợi nhất để đến núi Bài Thơ và Hạ Long nói chung. Trời mát 22-28°C, độ ẩm vừa, mưa ít, biển êm. Tầm nhìn rộng và rõ, không có sương mù. Đây cũng là mùa khách quốc tế đông, các tour du thuyền vịnh hoạt động ổn định. Hoàng hôn tháng 10-11 đặc biệt rõ với mặt trời lặn sớm về phía cụm cảng Cái Lân.

Mùa đông (tháng 12-2): Trời lạnh 12-18°C, có đợt rét đậm xuống dưới 10°C khi không khí lạnh tràn về. Buổi sáng nhiều sương mù che mặt vịnh, đôi khi cả ngày không thấy rõ. Ưu điểm: ít khách, dễ thăm các di tích chùa-đền yên tĩnh, giá phòng-tour giảm. Nếu may mắn có ngày trời quang sau đợt rét, hoàng hôn mùa đông trên vịnh Hạ Long rất rõ. Cần mặc đủ ấm và mang theo áo gió vì gió biển lạnh.

Đi đến Núi Bài Thơ bằng cách nào

Từ Hà Nội (165 km, khoảng 2,5-3 giờ): Cách phổ biến nhất là đi xe khách-limousine qua cao tốc Hà Nội-Hải Phòng-Hạ Long. Các nhà xe: Phúc Xuyên, Kumho Việt Thanh, Ka Long, Hoàng Long, xuất bến Mỹ Đình hoặc Gia Lâm, đi 2,5-3 giờ, giá 200.000-300.000 đồng. Limousine 9 chỗ đón tận khách sạn 280.000-380.000 đồng. Có thể đi xe cá nhân theo cao tốc CT.03 Hà Nội-Hải Phòng nối CT.05 Hải Phòng-Hạ Long. Phí cao tốc khoảng 250.000-300.000 đồng/lượt.

Từ Hải Phòng (60 km, 1-1,5 giờ): Hải Phòng cách Hạ Long khá gần qua cao tốc CT.05 và đường QL10. Xe khách Hải Phòng-Hạ Long chạy nhiều chuyến trong ngày, giá 80.000-120.000 đồng. Có thể đi tàu cao tốc Hải Phòng (cảng Bến Bính) sang Tuần Châu rồi taxi vào trung tâm Hòn Gai, nhưng tuyến này ít chuyến và phụ thuộc thời tiết.

Từ TP HCM: Bay đến sân bay Vân Đồn (50 km từ Hạ Long) hoặc sân bay Nội Bài-Hà Nội (180 km). Sân bay Vân Đồn có ít chuyến hơn, nhưng gần Hạ Long hơn — taxi từ Vân Đồn về Hòn Gai khoảng 60-70 phút, giá 800.000-1.000.000 đồng. Nội Bài-Hạ Long đi xe khách hoặc xe đưa đón sân bay khoảng 3-3,5 giờ.

Di chuyển trong Hạ Long đến núi Bài Thơ: Hầu hết các khách sạn ở Hòn Gai cách núi Bài Thơ trong vòng 1-2 km, có thể đi bộ. Từ khu Bãi Cháy bên kia cầu, taxi hoặc xe điện đi 15-20 phút qua cầu Bãi Cháy. Xe điện chở khách 4-6 người chạy quanh khu phố cổ giá 50.000-100.000 đồng/lượt. Taxi Mai Linh, Taxi Hạ Long khá nhiều, giá mở cửa 12.000 đồng, sau đó 12.000-15.000 đồng/km. Xe ôm và Grab cũng hoạt động.

Lịch trình gợi ý

1 ngày, combo phố cổ Hòn Gai và di tích núi Bài Thơ

Sáng 7h ăn sáng bánh cuốn chả mực Bà Ngân (Cây Tháp) trong 30 phút. 8h thăm chùa Long Tiên, dành 45 phút. 9h đến vách đá khắc thơ vua Lê Thánh Tông và chúa Trịnh Cương ở chân núi phía nam, 30 phút. 9h45 sang đền Đức Ông Trần Quốc Nghiễn, 45 phút. 10h30 đi bộ qua phố cổ Hòn Gai, ghé chợ Hạ Long mua đặc sản (chả mực, sá sùng khô, ruốc hàu) trong 1 giờ. 12h ăn trưa hải sản đường Lê Thánh Tông (ngán hấp gừng, sam xào miến). 14h nghỉ trưa. 16h đi taxi sang cầu Bãi Cháy đi bộ ngắm vịnh từ trên cầu, 30 phút. 17h cáp treo Nữ Hoàng Sun World Hạ Long ngắm toàn cảnh thay vì leo đỉnh núi Bài Thơ đang cấm. 19h ăn tối hàu nướng-mực một nắng nướng phố Lê Thánh Tông.

2 ngày 1 đêm, kết hợp núi Bài Thơ và du thuyền vịnh Hạ Long

Ngày 1: 9h xuất phát Hà Nội, 12h đến Hạ Long, ăn trưa hải sản Hòn Gai. 14h thăm chùa Long Tiên, đền Đức Ông và di tích bài thơ khắc đá, 2,5 giờ. 17h cà phê tầng cao đường Lê Thánh Tông ngắm hoàng hôn vịnh Hạ Long. 19h tối ăn bánh cuốn chả mực và hàu nướng. Ngủ khách sạn khu Hòn Gai.

Ngày 2: 7h ăn sáng, 8h xuống bến cảng Hòn Gai mua vé du thuyền vịnh Hạ Long ngắm hang Thiên Cung, đảo Titop, làng chài Cửa Vạn, tour ngày 350.000-500.000 đồng/người. 16h về bến, 17h xe khách Hà Nội. Phương án thay thế: ngày 2 đi cáp treo Nữ Hoàng và công viên Sun World Hạ Long, ăn tối Bãi Cháy.

3 ngày 2 đêm, mở rộng sang Vân Đồn-Quan Lạn

Ngày 1: Hà Nội-Hạ Long, tham quan cụm núi Bài Thơ và phố cổ Hòn Gai. Ngày 2: du thuyền vịnh Hạ Long. Ngày 3: đi tàu cao tốc Hòn Gai-Quan Lạn (đảo Quan Lạn cách 50 km, 1-1,5 giờ tàu), thăm đình Quan Lạn, bãi biển Minh Châu, ăn sá sùng nướng tận gốc.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Hiện núi Bài Thơ có cho leo lên đỉnh không?

Đáp: Từ tháng 11/2017, chính quyền Hạ Long đã ra lệnh cấm leo núi do nguy cơ sạt lở sau vụ cháy rừng. Lệnh cấm vẫn duy trì đến nay. Tuy nhiên vẫn có người vi phạm đi đường lén, chính quyền phạt 150.000-300.000 đồng/người/lần. Từ 2022, các phương án mở lại đường lên kèm cải tạo bậc thang đã được nghiên cứu; dự án bảo tồn-phục dựng di tích trên đỉnh được phê duyệt 2024 nhưng chưa có thông báo chính thức về thời điểm mở lại. Khách nên cập nhật thông tin mới nhất từ Phòng Văn hoá-Thông tin Hạ Long trước khi đi. Trong thời gian cấm, vẫn tham quan được toàn bộ di tích ở chân núi.

Hỏi: Bài thơ vua Lê Thánh Tông khắc trên đá hiện còn đọc được không?

Đáp: Bài thơ gồm 56 chữ Hán chia 8 câu, mỗi câu 7 chữ. Hiện 21 chữ đã mờ hẳn không đọc được, các chữ còn lại rất mờ. Phần lạc khoản 49 chữ phía trước gần như đã mất hoàn toàn. Tuy nhiên nội dung đầy đủ vẫn được biết nhờ chép trong các thư tịch cổ, gồm Đại Việt Sử Ký Toàn Thư và các tập thơ Lê Thánh Tông. Ban quản lý di tích đặt biển dịch chữ Hán sang tiếng Việt và phần phiên âm để khách đối chiếu khi đến.

Hỏi: Chùa Long Tiên có miễn phí vào không? Có mở cửa cả ngày không?

Đáp: Chùa Long Tiên miễn phí vào tham quan và lễ Phật. Có hòm công đức tự nguyện. Chùa mở cửa 5h-18h hàng ngày, ngày rằm và mùng 1 âm lịch mở sớm hơn (4h30). Khách nên mặc trang phục kín đáo khi vào chùa, không nên mặc quần ngắn, áo hở vai. Có chỗ gửi xe máy phía cổng tả của chùa.

Hỏi: Đến núi Bài Thơ nên kết hợp những điểm gì khác trong cùng ngày?

Đáp: Vì núi Bài Thơ nằm trung tâm Hòn Gai, dễ kết hợp với: chợ Hạ Long (300 m), bảo tàng Quảng Ninh và Cung quy hoạch hội chợ-triển lãm tỉnh (1,5 km), bến tàu khách Hòn Gai (500 m) để đi tour vịnh Hạ Long, cầu Bãi Cháy (2 km) đi bộ ngắm vịnh, công viên Sun World Hạ Long-cáp treo Nữ Hoàng (6 km), bãi biển Bãi Cháy (3 km). Đi xa hơn một chút có Yên Tử (50 km) hoặc Vân Đồn-Quan Lạn (50-80 km tàu).

Hỏi: Lễ hội nào tại đền Đức Ông Trần Quốc Nghiễn đáng đến nhất?

Đáp: Có hai dịp lễ chính. Lễ chính thống ngày 24/3 âm lịch (rơi vào tháng 4-5 dương lịch) là ngày mất của Đức Ông Trần Quốc Nghiễn, có lễ rước, dâng hương, các tiết mục văn nghệ dân gian, đặc biệt là phần rước kiệu từ đền ra bến cảng Hòn Gai. Phiên lễ phục dựng từ 2008 vào dịp 29-30/4 dương lịch để phục vụ khách du lịch nghỉ lễ, quy mô lớn hơn, có nhiều hoạt động văn hoá, ẩm thực và biểu diễn nghệ thuật. Nếu đi du lịch nghỉ lễ, nên chọn phiên 29-30/4.

Cụm điểm tham quan gần

Vịnh Hạ Long, di sản thiên nhiên thế giới (cách 0-15 km tuỳ điểm): Núi Bài Thơ nằm ngay bên bờ vịnh Hạ Long, di sản thế giới UNESCO công nhận 1994 và 2000 (tiêu chí vii và viii). Vịnh có khoảng 1.969 đảo đá vôi nhô lên mặt nước, trải rộng 1.553 km². Các điểm tham quan chính trong tour vịnh Hạ Long từ bến Hòn Gai gồm: hang Thiên Cung-Đầu Gỗ, đảo Titop có bãi tắm nhỏ, hang Sửng Sốt, làng chài Cửa Vạn-Vung Viêng (di sản phi vật thể UNESCO). Tour 4-6 giờ giá 350.000-500.000 đồng/người, tour qua đêm trên thuyền 1.500.000-3.500.000 đồng/người.

Phố cổ Hòn Gai, khu dân cư đầu thế kỷ XX (cách 0-1 km): Khu phố cổ bao quanh chân núi Bài Thơ với nhà phố 2-3 tầng kiến trúc Pháp-Việt pha trộn, nhiều nhà có niên đại đầu thế kỷ XX khi người Pháp mới mở mỏ. Các phố chính: Lê Thánh Tông, Hàng Nồi, Trần Quốc Nghiễn, Bạch Đằng. Chợ Hạ Long ở trung tâm là chợ trung tâm Hòn Gai, bán hải sản tươi, đặc sản khô (sá sùng, mực khô, chả mực, ruốc hàu) và quà lưu niệm. Đi bộ thong thả 1-2 giờ.

Cầu Bãi Cháy, biểu tượng kết nối Hòn Gai-Bãi Cháy (cách 2 km): Khánh thành 2006, dài 903 m, là cầu dây văng một mặt phẳng dây lớn nhất thế giới khi xây xong. Trụ tháp cao 130 m, nhịp chính 435 m. Cầu nối phía Hòn Gai (núi Bài Thơ) sang Bãi Cháy (Sun World, bãi tắm). Có lối đi bộ hai bên, là điểm ngắm vịnh Hạ Long thuận tiện. Hoàng hôn nhìn từ giữa cầu rất rõ về phía cảng Cái Lân.

Sun World Hạ Long và cáp treo Nữ Hoàng (cách 6 km, qua cầu Bãi Cháy): Khu vui chơi tổng hợp gồm công viên nước Typhoon Water Park, công viên chủ đề Dragon Park, vòng quay Mặt Trời cao 215 m, cáp treo Nữ Hoàng-Hoàng Hậu vượt vịnh Cửa Lục dài 2,2 km với hai cabin 230 chỗ. Cáp treo cho góc nhìn vịnh từ trên cao thay thế việc leo núi Bài Thơ đang cấm. Vé cáp treo 350.000 đồng/lượt khứ hồi, vé tổ hợp Sun World 500.000-700.000 đồng tuỳ ngày.

Bãi tắm Bãi Cháy (cách 3 km): Bãi tắm nhân tạo dài 900 m chạy dọc bờ vịnh phía Bãi Cháy, cát trắng nhập từ Vân Đồn. Nước nông, sóng êm, phù hợp gia đình. Miễn phí, có dịch vụ thuê dù-ghế 50.000-100.000 đồng/bộ. Mùa tắm chính tháng 5-9. Bên cạnh bãi tắm có dãy hàng quán hải sản, quán cà phê và khu chợ đêm Bãi Cháy.

Bảo tàng Quảng Ninh (cách 3 km, sang phía Cột 8): Khánh thành 2013, kiến trúc lập phương đen ấn tượng nằm sát bờ vịnh, do kiến trúc sư Salvador Pérez Arroyo thiết kế. Trưng bày lịch sử-văn hoá Quảng Ninh từ thời tiền sử, vùng mỏ thuộc Pháp, đến thời hiện đại. Đặc biệt có bộ sưu tập cá voi (xác cá voi dạt vào bờ Quảng Ninh) và mô hình các loại tàu thuyền truyền thống Hạ Long. Mở cửa 8h-17h trừ thứ Hai. Vé 40.000 đồng.

Yên Tử, quần thể chùa-tháp danh thắng quốc gia đặc biệt (cách 50 km): Trung tâm Phật giáo Trúc Lâm do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập cuối thế kỷ XIII. Quần thể chùa-tháp trải dọc sườn núi Yên Tử cao 1.068 m, có chùa Đồng trên đỉnh đúc bằng đồng nguyên khối nặng 70 tấn. Đi từ Hạ Long khoảng 1,5 giờ xe theo QL18. Có cáp treo hai tuyến lên đỉnh. Mùa lễ hội tháng 1-3 âm lịch rất đông khách, các tháng còn lại yên tĩnh hơn.