Côn Đảo – Vườn quốc gia & di tích nhà tù

Vì sao nên đến Côn Đảo

Lý do thứ nhất là hệ thống nhà tù Côn Đảo — biểu tượng "địa ngục trần gian" trong lịch sử Việt Nam thế kỷ XIX-XX. Ngày 1/2/1862, Đô đốc Bonard (chính quyền thuộc địa Pháp tại Nam Kỳ) ra quyết định thành lập nhà tù Côn Đảo — chỉ vài tháng sau khi Pháp chiếm Sài Gòn. Trong 113 năm hoạt động (1862-1975) qua hai thời kỳ thực dân Pháp và VNCH, hệ thống nhà tù đã giam giữ hơn 20.000 chiến sĩ cách mạng Việt Nam — bao gồm các nhân vật nổi tiếng như Tôn Đức Thắng, Lê Duẩn, Phạm Văn Đồng, Lê Hồng Phong, Phan Châu Trinh (Nguyễn Văn Cừ đã từng đày Côn Đảo 1931-1936 nhưng xử bắn năm 1941 tại Hóc Môn). Tổng cộng 127 phòng giam, 42 xà lim biệt giam, và 504 phòng "chuồng cọp" (chuồng nhỏ chật chội, có chiếu giam giữ tù nhân chính trị). Hơn 22.000 chiến sĩ đã hy sinh tại Côn Đảo — đa số chôn tại Nghĩa trang Hàng Dương.

Lý do thứ hai là Mộ chị Võ Thị Sáu — điểm tâm linh được hàng triệu khách Việt Nam đến thăm mỗi năm. Võ Thị Sáu (1933-1952) là nữ anh hùng quê Đất Đỏ, Bà Rịa-Vũng Tàu cũ. Khi mới 14-15 tuổi, chị đã tham gia hoạt động du kích chống Pháp. Năm 1949 chị bị Pháp bắt giam và đưa ra Côn Đảo. Sáng 23/1/1952 (tức 27 tháng Chạp âm lịch năm Tân Mão) chị bị Pháp xử bắn tại sân nhà tù khi mới 19 tuổi — trở thành nữ tử tù chính trị trẻ nhất bị xử bắn trên đất Việt. Trước khi chết chị hát "Tiến quân ca" (Quốc ca Việt Nam) và hô khẩu hiệu cách mạng. Mộ chị tại Nghĩa trang Hàng Dương (khu B) — là điểm tâm linh quan trọng nhất Côn Đảo. Khách thường đến lúc 0:00 đêm để thắp hương — đặc biệt rằm và mùng 1 âm lịch.

Lý do thứ ba là Vườn quốc gia Côn Đảo với hệ sinh thái biển — đảo độc đáo. Vườn được thành lập năm 1993, hiện rộng 19.991 ha (5.991 ha đất và 14.000 ha biển). Trên đất có rừng nguyên sinh nhiệt đới với 1.077 loài thực vật và 155 loài động vật. Trên biển có nhiều rạn san hô đẹp ven các đảo (đặc biệt Hòn Tài, Hòn Tre Lớn), 1.493 loài sinh vật biển. Đáng chú ý nhất là quần thể rùa biển vích (Chelonia mydas) và đồi mồi (Eretmochelys imbricata) — đến đẻ trứng tại các bãi cát nhỏ trên các đảo từ tháng 4-9 (cao điểm tháng 6-8). Trung tâm Bảo tồn Rùa biển Côn Đảo có chương trình ngắm rùa đẻ trứng vào ban đêm — trải nghiệm đặc biệt không lặp lại ở đâu khác Việt Nam.

Lý do thứ tư là cảm giác đảo nguyên sơ ít thương mại hóa. Khác với Phú Quốc (đã có sân bay quốc tế và nhiều resort 5 sao), Côn Đảo vẫn giữ không khí đảo nhỏ với chỉ khoảng 7.000-10.000 dân cư trên Côn Sơn. Sân bay Côn Đảo nhỏ chỉ tiếp nhận máy bay ATR 72 (chuyến nội địa từ TP HCM, Hà Nội, Cần Thơ). Không có sòng bài, không có khu mua sắm lớn — chỉ có vài khách sạn 4-5 sao và homestay nhỏ. Đường ven biển trên Côn Sơn yên tĩnh, có thể thuê xe đạp khám phá. Năm 2011 Côn Đảo được tạp chí Travel và Leisure xếp top 10 đảo hấp dẫn nhất Châu Á; năm 2018 Lonely Planet xếp top 10 hòn đảo bí mật của thế giới.

Lịch sử & Bản sắc

Côn Đảo có lịch sử phức tạp gắn với các thời kỳ thực dân và kháng chiến. Trước thế kỷ XIX, quần đảo này có người dân Việt sinh sống lẻ tẻ — chủ yếu là ngư dân từ vùng Vũng Tàu, Bến Tre, Mỹ Tho di cư ra làm chài cá và đánh bắt yến sào. Người Khmer cũng có một số xóm chài nhỏ trên các đảo gần. Tên gọi cổ "Côn Lôn" theo tiếng Mã Lai — Khmer cổ có nghĩa "đảo có núi" (Pulau Kondor trong các tài liệu hàng hải Châu Âu thế kỷ XVI-XVIII). Đến đầu thế kỷ XIX, vua Gia Long (1802-1820) cho lập trạm quan sát nhỏ trên Côn Sơn để theo dõi tàu thuyền nước ngoài qua biển Đông.

Bước ngoặt lịch sử đến tháng 2/1862 khi Đô đốc Pháp Bonard quyết định lập nhà tù trên Côn Đảo — chỉ vài tháng sau khi Pháp chiếm thành Gia Định (1859). Côn Đảo trở thành nơi đày những người tù chính trị Việt Nam và sau này cả tù phổ thông từ khắp Đông Dương. Nhà tù được xây dựng theo từng giai đoạn: Trại 1 (1862), Trại 2 (1862, kiên cố hóa 1896), Trại Phú Hải (1873), Trại Phú Sơn (1916), Trại Phú Tường (1916), Trại Phú Bình (1971). Khu "chuồng cọp" Pháp (504 chuồng) được xây trong các trại trên, mỗi chuồng dài 2,6 m rộng 1,5 m cao 3,5 m — chật hẹp đến mức tù nhân không thể đứng thẳng. Các tù nhân bị tra tấn, hành hạ với nhiều hình thức dã man.

Trong Cách mạng tháng Tám 1945 và Chiến tranh Đông Dương 1946-1954, Côn Đảo giam giữ hàng ngàn chiến sĩ cách mạng — gồm các nhà lãnh đạo cao cấp như Tôn Đức Thắng (giam 1929-1945), Lê Hồng Phong (giam 1940-1942, hy sinh tại đảo 6/9/1942), Nguyễn Văn Cừ (từng đày Côn Đảo 1931-1936; sau đó bị Pháp xử bắn ngày 28/8/1941 tại Hóc Môn - Gia Định cùng Nguyễn Thị Minh Khai và Võ Văn Tần). Sau khi Pháp rút (1954), Côn Đảo chuyển giao cho chính quyền VNCH — tiếp tục dùng làm nhà tù chính trị giam giữ chiến sĩ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam. Năm 1971 VNCH xây thêm "chuồng cọp Mỹ" tại Trại Phú Bình — gồm 384 chuồng nhỏ. Tổng cộng từ 1862 đến 1975, hơn 20.000 chiến sĩ đã bị giam giữ tại Côn Đảo, hơn 22.000 đã hy sinh — chôn tại Nghĩa trang Hàng Dương và các nghĩa trang nhỏ trên các đảo.

Ngày 1/5/1975 — ngày Giải phóng miền Nam, nhà tù Côn Đảo cuối cùng đóng cửa. Các tù nhân chính trị còn sống được trả tự do và đưa về đất liền. Năm 1979 hệ thống nhà tù được Bộ Văn hóa — Thông tin xếp hạng Di tích Lịch sử cấp Quốc gia với 17 di tích thành phần. Năm 2012 nâng cấp Di tích Quốc gia Đặc biệt — cấp công nhận cao nhất. Năm 1993, Vườn Quốc gia Côn Đảo được thành lập để bảo vệ hệ sinh thái biển — đảo. Năm 2005, Quy hoạch tổng thể Côn Đảo định hướng phát triển du lịch sinh thái, văn hóa, lịch sử, hạn chế công nghiệp hóa để giữ nguyên môi trường tự nhiên.

Bản sắc văn hóa cộng đồng cư dân Côn Đảo có nét đặc biệt vì lịch sử di cư đa dạng. Đa số người dân hiện nay là con cháu của các tù chính trị (sau 1975 được phép ở lại lập nghiệp) và người Việt từ Bà Rịa-Vũng Tàu, Bến Tre, Bạc Liêu di cư ra. Một số gia đình có truyền thống bốn-năm đời sinh sống trên Côn Đảo. Nghề chính: đánh bắt cá biển bằng thuyền nhỏ và tàu cá, lặn bắt hải sản (đặc biệt là ốc vú nàng, hải sâm), nuôi tôm hùm trong các lồng bè ven các đảo nhỏ, và gần đây thêm du lịch — phục vụ khách. Lễ hội đặc biệt: Lễ giỗ chị Võ Thị Sáu (23/1 dương lịch hằng năm) — đông đảo cựu chiến binh và khách thập phương về thăm mộ. Lễ Đầu năm cúng tại Nghĩa trang Hàng Dương (mùng 1 Tết âm lịch). Ngày 1/5 kỷ niệm Giải phóng Côn Đảo có lễ rước cờ và thắp hương 22.000 chiến sĩ.

Cảnh quan & Thiên nhiên

Quần đảo Côn Đảo nằm trên thềm lục địa biển Đông, cách bờ biển Việt Nam 80-200 km tùy đảo. Đảo lớn nhất Côn Sơn (51,5 km²) có địa hình núi đồi, cao nhất là đỉnh Núi Thánh Giá 577 m so với mặt biển. Các đảo nhỏ Hòn Bà (5,4 km²), Hòn Bảy Cạnh (5,5 km²), Hòn Cau (1,8 km²), Hòn Tre Lớn (0,75 km²), Hòn Tre Nhỏ (0,3 km²) đa số là núi đá granite tuổi vài chục triệu năm, đỉnh có rừng nguyên sinh, ven biển có nhiều vách đá lộ thiên và bãi cát trắng nhỏ. Vùng biển xung quanh có nhiều rạn san hô — đặc biệt ven các đảo nhỏ Hòn Tài, Hòn Tre Lớn, Hòn Bảy Cạnh.

Hệ thực vật phong phú với 1.077 loài thực vật bậc cao đã được ghi nhận trên các đảo. Trên Côn Sơn có rừng nguyên sinh nhiệt đới với các cây gỗ lớn: sao đen (Hopea odorata), dầu rái (Dipterocarpus alatus), lim xanh, gụ, cẩm lai. Đặc biệt nhiều loài đặc hữu chỉ tìm thấy ở Côn Đảo. Các loài cây dược liệu quý: hà thủ ô đỏ, bình vôi, kim ngân hoa rừng. Hệ thực vật ven biển: dứa dại, phi lao, dừa biển, các loài cây chịu mặn. Đỉnh Núi Thánh Giá có một số loài thực vật á nhiệt đới — do độ cao 577 m và sương mù dày đặc.

Hệ động vật trên đảo có 155 loài thú có vú, chim, bò sát. Một số loài đặc hữu hoặc quý hiếm: sóc đen Côn Đảo (loài đặc hữu), khỉ vàng (Macaca mulatta), mèo rừng nhỏ, các loài chim biển. Đặc biệt phong phú là hệ sinh vật biển — 1.493 loài đã được ghi nhận trong vùng biển 14.000 ha của Vườn quốc gia. Có 277 loài san hô (trên 200 loài san hô cứng và 70 loài san hô mềm), 1.000+ loài cá biển, hơn 200 loài thân mềm. Đặc biệt nổi tiếng là quần thể rùa biển — Côn Đảo là một trong những nơi đẻ trứng rùa lớn nhất Việt Nam và Đông Nam Á.

Hai loài rùa biển chính: rùa vích (Chelonia mydas) và rùa đồi mồi (Eretmochelys imbricata) — đều thuộc Sách Đỏ IUCN. Rùa biển lên đẻ trứng tại các bãi cát nhỏ trên Hòn Bảy Cạnh, Hòn Cau, Hòn Tre Lớn từ tháng 4 đến tháng 9 — cao điểm tháng 6-8. Mỗi mùa có khoảng 500-700 lượt rùa lên đẻ trứng, mỗi rùa đẻ 80-150 trứng/lượt. Trung tâm Bảo tồn Rùa biển Côn Đảo (thành lập 1995) thực hiện chương trình bảo vệ — di chuyển trứng đến khu vực an toàn, nuôi rùa con đến đủ lớn rồi thả lại biển. Khách du lịch có thể đăng ký tour ngắm rùa đẻ trứng ban đêm trong mùa.

Khí hậu Côn Đảo nhiệt đới gió mùa biển. Mùa khô (tháng 11-4) gió đông bắc, biển êm, nhiệt độ ban ngày 26-32 độ, ban đêm 22-26 độ — thuận lợi cho mọi hoạt động du lịch. Mùa mưa (tháng 5-10) gió tây nam mạnh, có mưa rào và đôi khi bão từ biển Đông — nhiệt độ 26-30 độ, độ ẩm cao. Tháng 5-9 cũng là mùa rùa đẻ trứng — nhưng biển có thể có sóng to vào một số ngày. Sương mù hiếm vì đảo nằm xa đất liền. Lượng mưa trung bình 2.200-2.500 mm/năm.

Nên làm gì ở Côn Đảo

Tham quan hệ thống nhà tù Côn Đảo

Lộ trình tham quan các di tích chính: Trại Phú Hải (xây 1873, gồm 10 phòng giam tập thể), Trại Phú Sơn (xây 1916, "chuồng cọp Pháp" với 504 chuồng nhỏ), Trại Phú Tường (xây 1916), Trại Phú Bình (xây 1971, "chuồng cọp Mỹ" với 384 chuồng), Trại Phú An (giam tù nữ), Nhà chúa đảo (nơi ở của giám đốc nhà tù), Cầu Ma Thiên Lãnh (cầu xây trên xương người tù chết), Cầu tàu 914 (nơi đưa tù từ tàu vào trại). Có hướng dẫn viên giới thiệu chi tiết câu chuyện từng di tích — đặc biệt cảnh tra tấn và sự hy sinh của các chiến sĩ. Thời gian tham quan 4-5 giờ cho toàn bộ. Vé 40.000 đ/người. Nội dung nặng — không phù hợp trẻ dưới 10-12 tuổi nếu chưa được giải thích trước.

Viếng Mộ chị Võ Thị Sáu và Nghĩa trang Hàng Dương

Mộ chị Võ Thị Sáu nằm tại Nghĩa trang Hàng Dương — khu B, gần lối vào chính. Đây là điểm tâm linh được nhiều khách Việt Nam đến viếng — đặc biệt vào đêm 0:00 mùng 1 và rằm âm lịch. Truyền thống: thắp hương, đặt hoa cúc trắng và đặt lược (chị 19 tuổi nên dân gian tin chị thích lược chải tóc). Tour viếng mộ 0:00 đêm bao giờ cũng đông — nên đến trước 23:00 để tìm chỗ. Toàn bộ Nghĩa trang Hàng Dương rộng 19,4 ha có hơn 1.900 mộ chiến sĩ — chia thành 4 khu A, B, C, D. Có thể đi bộ thăm các khu, đọc tên các chiến sĩ. Miễn phí vào nghĩa trang.

Lặn ngắm san hô tại Hòn Tài, Hòn Tre Lớn

Tour lặn ngắm san hô tại các đảo nhỏ là hoạt động du lịch sinh thái nổi tiếng nhất Côn Đảo. Khởi hành từ cảng Bến Đầm trên Côn Sơn, tàu nhỏ đi 30-60 phút đến các điểm lặn tốt nhất — Hòn Tài, Hòn Tre Lớn, Hòn Cau. Có hai dạng lặn: snorkel mặt nước (đeo kính, ống thở và chân vịt, lặn ở độ sâu 3-8 m, phù hợp đại chúng) và lặn sâu có bình khí (cần chứng chỉ lặn PADI, độ sâu 10-20 m). Giá tour ngày 800.000-1.500.000 đ/người gồm xe, tàu, thiết bị lặn và bữa trưa hải sản. Đẹp nhất vào mùa khô tháng 11-4 — nước trong, tầm nhìn 10-15 m.

Tham gia tour ngắm rùa đẻ trứng đêm (tháng 4-9)

Tour đặc biệt chỉ có ở Côn Đảo — ngắm rùa biển vích và đồi mồi đẻ trứng ban đêm trên các bãi cát nhỏ. Tour khởi hành 18:00-19:00 từ Côn Sơn, đi tàu nhỏ 30-45 phút đến Hòn Bảy Cạnh hoặc Hòn Cau (các đảo có nhiều rùa đẻ nhất). Đến đảo, hướng dẫn viên kiểm lâm dẫn khách ra bãi cát chờ rùa — rùa thường lên đẻ trứng lúc 20:00-2:00 sáng. Khi có rùa lên, khách quan sát im lặng từ xa 5-10 m, không dùng đèn pin trực tiếp (chỉ đèn đỏ). Mỗi rùa đẻ 80-150 trứng trong 1-2 giờ. Tour kết thúc 2:00-3:00 sáng, về Côn Sơn 4:00. Giá 500.000-1.200.000 đ/người. Phải đăng ký trước 1-2 ngày qua Trung tâm Bảo tồn Rùa biển.

Khám phá Vườn quốc gia bằng trekking và đi xe đạp

Vườn quốc gia Côn Đảo có nhiều tuyến trekking trên Côn Sơn. Lộ trình phổ biến: từ thị trấn lên đỉnh Núi Thánh Giá 577 m (mất 2-3 giờ một chiều, đường mòn qua rừng nguyên sinh), đi xuống bãi Đầm Trầu hoặc bãi Bàng. Một số tuyến đi vòng quanh đảo qua các bãi nhỏ ít người. Có hướng dẫn viên kiểm lâm 300.000-800.000 đ/nhóm 4-6 người — bắt buộc cho rừng nguyên sinh sâu. Hoặc thuê xe đạp khám phá đường ven biển Côn Sơn (đường nhựa tốt, dài khoảng 20 km một chiều) — giá thuê xe đạp 80.000-150.000 đ/ngày. Phù hợp khách trẻ thích thể thao và yêu thiên nhiên.

Ăn gì ở Côn Đảo

Ốc vú nàng nướng mỡ hành — đặc sản số một

Ốc vú nàng là đặc sản nổi tiếng nhất Côn Đảo, loài ốc biển có vỏ hình chóp, vỏ ngoài xám đen, thân chỉ 5-8 cm. Thịt ốc dai, ngọt, giàu dinh dưỡng — được bán nhiều nhất tại các nhà hàng hải sản Côn Đảo. Cách chế biến phổ biến nhất: ốc nướng mỡ hành (nướng trên than hồng với mỡ hành phi, đậu phộng rang, hành lá thái nhỏ). Vị ngọt thanh kết hợp béo mỡ hành. Ngoài ra còn có ốc hấp gừng, ốc xào tỏi, gỏi ốc vú nàng. Giá 250.000-450.000 đ/kg tùy mùa và kích thước. Quán: Quán Hải Sản Tri Kỷ (đường Nguyễn Văn Cừ), nhà hàng Cá Mập (đường Tôn Đức Thắng), Quán Hải Sản Côn Đảo (chợ đêm), các quán hải sản tại Bến Đầm.

Cua mặt trăng và tôm hùm đỏ Côn Đảo

Cua mặt trăng (cua biển nhỏ có hoa văn trên mai trông giống mặt trăng tròn) là một trong những loại hải sản quý hiếm nhất Côn Đảo — chỉ tìm thấy ở vùng biển sâu xung quanh các đảo nhỏ. Cua nặng 200-500 g/con, vỏ nâu-đỏ. Cách chế biến: cua mặt trăng hấp bia (giữ vị ngọt tự nhiên), nướng muối ớt, rang me. Vị đậm và thơm hơn cua biển nuôi. Giá 600.000-1.200.000 đ/kg — đắt nhưng đáng thử. Tôm hùm đỏ Côn Đảo nuôi trong lồng bè ven các đảo nhỏ, vỏ đỏ tươi đặc trưng, thịt chắc và ngọt. Cách chế biến: tôm hùm hấp bia, nướng phô mai, sốt me, cháo tôm hùm. Giá 1.500.000-3.000.000 đ/kg tùy loại. Quán: nhà hàng Cá Mập, Quán Tri Kỷ, các nhà hàng cao cấp trong resort.

Mắm nhum và mắm hàu Côn Đảo

Mắm nhum Côn Đảo là đặc sản độc đáo — làm từ nhum biển (cầu gai) ướp muối và đường, ủ 2-3 tháng cho lên men. Vị ngọt thơm bùi béo từ thịt nhum, mặn chua từ gia vị, mùi nồng đặc trưng. Dùng làm chấm cá nướng, hải sản hấp, hoặc kho cá. Giá 200.000-450.000 đ/hũ 200-500 g. Mắm hàu Côn Đảo cũng là đặc sản — làm từ hàu tươi đánh bắt trên các rặng đá ven biển khi thủy triều rút. Hàu ướp muối, đường, ớt và tỏi, ủ 1-2 tháng. Vị béo mặn ngọt nhẹ, dùng làm chấm hoặc gia vị nấu canh chua. Giá 150.000-350.000 đ/hũ. Mua tại chợ đêm Côn Đảo, các cửa hàng đặc sản trên đường Nguyễn Văn Cừ.

Sá sùng và hải sâm Côn Đảo

Sá sùng là loại hải sản quý hiếm — sinh vật biển hình ống dài 10-25 cm, sống vùi trong cát ven biển. Sá sùng Côn Đảo có hàm lượng dinh dưỡng cao, được coi là "đông trùng hạ thảo biển" — giúp giải nhiệt, làm mát phổi, tăng sinh lực. Cách chế biến: sá sùng nướng (làm sạch, nướng than hồng, vị giòn ngọt), sá sùng xào hành tây, cháo sá sùng. Giá 1.500.000-3.500.000 đ/kg sá sùng khô (đắt nhất trong các đặc sản Côn Đảo). Hải sâm (Holothuroidea) cũng được khai thác tại vùng biển Côn Đảo — chế biến thành các món bổ dưỡng. Quán: Hải Sản Côn Đảo Quốc Tuấn, Quán Tri Kỷ, các nhà hàng cao cấp.

Mứt hạt bàng — đặc sản từ cây bàng cổ thụ trên đảo

Mứt hạt bàng là đặc sản riêng của Côn Đảo, làm từ hạt cây bàng cổ thụ trên đảo. Cây bàng (Terminalia catappa) là loài cây phổ biến ven biển Việt Nam, nhưng tại Côn Đảo có nhiều cây cổ thụ tuổi 100-200 năm — đặc biệt tại các nhà tù cũ và trong khuôn viên các trại. Hạt bàng được rang chín, tách vỏ, lấy nhân, rang với đường tạo mứt — vị béo bùi, hơi đắng nhẹ. Một hộp 200-500 g giá 150.000-350.000 đ. Đây cũng là quà ý nghĩa — nhắc nhở về lịch sử Côn Đảo (cây bàng từng là nơi tù nhân ngồi nghỉ và ngắm trời). Mua tại chợ Côn Đảo và các cửa hàng đặc sản.

Đi khi nào đẹp nhất

Mùa khô (tháng 11-4) là thời gian thuận lợi nhất cho tour Côn Đảo. Biển êm, sóng nhỏ (0,5-1 m), nước trong xanh, tầm nhìn dưới nước 10-15 m — đẹp nhất cho lặn ngắm san hô. Nhiệt độ ban ngày 26-32 độ, đêm 22-26 độ — dễ chịu. Tháng 12-2 đặc biệt đẹp với gió mùa đông bắc nhẹ. Tháng 3-4 nắng dần lên (32-35 độ trưa) — vẫn đẹp nhưng cần chống nắng. Cao điểm khách: cuối tuần và lễ Tết Nguyên đán (tháng 1-2) — đặt khách sạn và vé bay trước 1-2 tháng vì hết sớm.

Mùa rùa đẻ trứng (tháng 4-9) là mùa cao điểm cho tour ngắm rùa — đặc trưng độc đáo của Côn Đảo. Cao điểm rùa lên đẻ tháng 6-8 với 500-700 lượt rùa/mùa. Tour ngắm rùa đêm chỉ tổ chức trong mùa này. Tuy nhiên cũng là mùa mưa nên có thể có ngày biển động hoặc mưa to. Đặt tour ngắm rùa trước 3-5 ngày qua Trung tâm Bảo tồn Rùa biển. Khách yêu thiên nhiên và sinh học đặc biệt thích mùa này.

Mùa mưa (tháng 5-10) ngoài mùa rùa, các hoạt động khác bị hạn chế. Biển có sóng to (1-3 m), tàu cao tốc Vũng Tàu — Côn Đảo có thể tạm dừng nếu thời tiết xấu. Lặn ngắm san hô không thuận lợi vì nước đục. Tháng 9-10 có nguy cơ bão từ biển Đông gây ngừng tour 1-2 ngày. Khách đi vào mùa này nên có lịch trình linh hoạt và đặt vé bay (an toàn hơn tàu) hoặc đăng ký tour có hoàn tiền khi thời tiết xấu.

Khung giờ tốt trong ngày khác nhau cho mỗi hoạt động. Nhà tù Côn Đảo: 7:30-12:00 sáng (mát mẻ, ánh sáng tự nhiên trong các phòng giam). Lặn ngắm san hô: 9:00-14:00 (ánh sáng mặt trời chiếu xuống nước rõ). Mộ chị Võ Thị Sáu: 0:00 đêm (truyền thống tâm linh, nhưng cả ngày đều có thể viếng). Ngắm rùa đẻ trứng: 20:00-2:00 sáng. Đi bộ Núi Thánh Giá: 5:30-9:00 sáng (mát mẻ, tránh nắng trưa). Cuối tuần và lễ đông gấp 2-3 lần ngày thường — đặt trước.

Đi đến Côn Đảo bằng cách nào

Cách phổ biến và nhanh nhất là bay từ TP HCM, Hà Nội, hoặc Cần Thơ đến sân bay Côn Đảo (mã VCS). Tuyến bay chính: TP HCM (SGN) — Côn Đảo (VCS) khoảng 1 giờ, giá khứ hồi 1.500.000-3.500.000 đ; Hà Nội (HAN) — Côn Đảo qua đường nối tại TP HCM 1 giờ 50 phút; Cần Thơ (VCA) — Côn Đảo 45 phút, giá 1.200.000-2.500.000 đ. Hãng khai thác chính: Vietnam Airlines (chuyến ATR 72, khoảng 5-7 chuyến/ngày từ TP HCM). Đặt vé trước 1-2 tuần vào mùa cao điểm. Từ sân bay vào trung tâm Côn Đảo cách 14 km — taxi 250.000-400.000 đ một chiều.

Đi tàu cao tốc là phương án thứ hai. Tuyến chính: Vũng Tàu — Côn Đảo (180 km, 3-4 giờ, giá khứ hồi 1.000.000-1.800.000 đ); Sóc Trăng — Côn Đảo (90 km, 2-2,5 giờ, 800.000-1.400.000 đ); Cần Thơ — Côn Đảo (180 km, 4 giờ, 1.000.000-1.500.000 đ). Hãng khai thác chính: Côn Đảo Express, Superdong, Phú Quốc Express. Tàu chỉ chạy khi biển êm — mùa khô tháng 11-4 hằng ngày, mùa mưa 5-10 hạn chế. Tàu chậm (tàu hàng) cũng có nhưng mất 8-12 giờ — không khuyến nghị cho khách du lịch.

Từ Hà Nội đến Côn Đảo có ba phương án. Bay Hà Nội — TP HCM (HAN-SGN 2 giờ, giá khứ hồi 1.500.000-3.500.000 đ) rồi bay tiếp TP HCM — Côn Đảo. Tổng thời gian 5-7 giờ kể cả chuyển tiếp. Hoặc bay Hà Nội → Cần Thơ rồi bay tiếp Cần Thơ → Côn Đảo. Một số tour Hà Nội — Côn Đảo trọn gói (vé bay và khách sạn 3-4 ngày và tour) giá 6.500.000-15.000.000 đ/người tùy hạng khách sạn.

Trong trung tâm Côn Đảo, di chuyển bằng taxi (Phương Trang, Mai Linh) hoặc thuê xe máy (150.000-250.000 đ/ngày). Đường ven biển trên Côn Sơn dài khoảng 20 km — có thể đi xe máy hoặc xe đạp khám phá. Một số resort cao cấp (Six Senses Côn Đảo, Côn Đảo Resort) có dịch vụ xe đưa đón từ sân bay và tour trong khu vực.

Một số tour Côn Đảo trọn gói của Vietravel, Saigontourist, Côn Đảo Tourist, Vietfun Travel có sẵn lịch trình 2-4 ngày bao gồm vé bay, khách sạn, tour nhà tù, tour lặn và ngắm rùa (nếu đúng mùa). Tour 2 ngày 1 đêm 4.500.000-8.500.000 đ/người, 3 ngày 2 đêm 6.000.000-12.000.000 đ/người, 4 ngày 3 đêm 8.000.000-15.000.000 đ/người.

Lịch trình gợi ý

Lịch trình 2 ngày 1 đêm tour Côn Đảo cơ bản (xuất phát từ TP HCM): Ngày 1: 6:00 ra sân bay Tân Sơn Nhất, 7:30 bay đến Côn Đảo, 8:30 check-in khách sạn, 9:30-12:30 tour hệ thống nhà tù Côn Đảo (Trại Phú Hải, Phú Sơn, Phú Bình và chuồng cọp), 13:00 ăn trưa hải sản, 14:30-16:30 viếng Nghĩa trang Hàng Dương và Bảo tàng Côn Đảo, 17:30 nghỉ ngơi tại khách sạn, 19:00 ăn tối ốc vú nàng và cua mặt trăng, 22:30 ra Mộ chị Võ Thị Sáu thắp hương lúc 0:00. Ngày 2: 6:00 ăn sáng, 7:30 tour lặn ngắm san hô tại Hòn Tài (cả ngày), 12:00 ăn trưa hải sản trên đảo nhỏ, 16:00 về Côn Sơn, 17:30 ra sân bay, 19:00 bay về TP HCM. Chi phí 4.500.000-7.500.000 đ/người.

Lịch trình 3 ngày 2 đêm sâu hơn — phù hợp khách yêu lịch sử và sinh thái. Ngày 1: lịch trình như ngày 1 ở trên. Ngày 2: tour lặn ngắm san hô (sáng) và đi xe máy khám phá đường ven biển và tắm biển Đầm Trầu (chiều) và ăn tối và đi ngắm rùa đẻ trứng đêm tại Hòn Bảy Cạnh (nếu đúng mùa tháng 4-9). Ngày 3: 6:00 trekking lên đỉnh Núi Thánh Giá 577 m (2-3 giờ một chiều), 12:00 ăn trưa, 14:00 mua sắm đặc sản tại chợ Côn Đảo, 17:00 ra sân bay bay về. Chi phí 6.500.000-12.000.000 đ/người.

Lịch trình 4 ngày 3 đêm cho khách muốn thư giãn nghỉ dưỡng. Ngày 1-2: lịch sử, lặn và ngắm rùa. Ngày 3: nghỉ resort, tắm biển và spa. Ngày 4: ăn sáng resort, chợ đặc sản và về. Phù hợp khách đặt resort cao cấp Six Senses Côn Đảo (giá 8.000.000-20.000.000 đ/đêm/villa). Chi phí cả gói 12.000.000-30.000.000 đ/người tùy hạng resort.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Có nên đi tour ngắm Mộ chị Võ Thị Sáu lúc 0:00 đêm không?

Trả lời: Đáng. Đây là truyền thống tâm linh quan trọng nhất Côn Đảo với khách Việt Nam — hàng nghìn người về thăm mộ vào đêm 0:00 mùng 1 và rằm âm lịch. Theo truyền thuyết dân gian, chị Sáu rất linh thiêng — nhiều người cầu nguyện điều gì cũng được. Khách quốc tế cũng đi để hiểu văn hóa tâm linh Việt Nam và cảm nhận không khí đặc biệt. Cần đến trước 23:00-23:30 để tìm chỗ thắp hương vì rất đông. Truyền thống mang theo: hoa cúc trắng (chị thích hoa trắng), lược nhỏ (chị 19 tuổi nên dân gian tin chị thích chải tóc), nến trắng. Ăn mặc kín đáo và trang nghiêm.

Hỏi: Tour ngắm rùa đẻ trứng đêm có chắc chắn thấy rùa không?

Trả lời: Tùy mùa và may mắn. Cao điểm rùa đẻ trứng tháng 6-8 — khả năng thấy 80-95%. Tháng 4-5 và 9 đầu/cuối mùa — khả năng 50-70%. Ngoài mùa (tháng 10-3) gần như không có rùa. Tour đêm thường kéo dài 6-7 giờ từ 19:00 đến 2:00-3:00 sáng — phải chờ rùa lên đẻ. Có đêm có thể chờ 1-2 giờ là thấy, có đêm chờ 4-5 giờ. Hướng dẫn viên kiểm lâm có kinh nghiệm sẽ chọn bãi cát có khả năng cao nhất. Phải đặt trước 3-5 ngày qua Trung tâm Bảo tồn Rùa biển Côn Đảo. Chi phí 500.000-1.200.000 đ/người. Không khuyến nghị cho trẻ em dưới 10 tuổi (thức khuya và đi tàu đêm có thể mệt).

Hỏi: Nhà tù Côn Đảo có phù hợp cho trẻ em không?

Trả lời: Phụ thuộc vào độ tuổi và sự chuẩn bị. Trẻ dưới 10-12 tuổi không nên đưa vào tham quan các phòng chuồng cọp và khu tra tấn — nội dung rất nặng có thể gây sốc tâm lý. Trẻ 12-15 tuổi có thể tham quan với sự đồng hành của phụ huynh giải thích trước. Sân ngoài và Bảo tàng Côn Đảo phù hợp cho trẻ em hơn — có nhiều hình ảnh và hiện vật minh họa lịch sử. Đoàn học sinh trung học thường được khuyến nghị đi tham quan như bài học lịch sử quốc gia. Trẻ Việt Nam thường ấn tượng sâu — đây là cách giáo dục lịch sử kháng chiến rất hiệu quả.

Hỏi: Mùa nào đến Côn Đảo tốt nhất?

Trả lời: Mùa khô tháng 11-4 tốt nhất cho hầu hết hoạt động — biển êm, lặn ngắm san hô đẹp, dễ đi tàu và bay. Tuy nhiên không có rùa đẻ trứng vào mùa này. Mùa mưa tháng 5-10 ít thuận lợi cho lặn nhưng có rùa đẻ trứng (cao điểm tháng 6-8) — đây là điểm hấp dẫn độc đáo của Côn Đảo. Khách yêu thiên nhiên và sinh thái nên chọn tháng 6-8 dù có thể mưa. Khách yêu nghỉ biển và lặn chọn tháng 11-4. Khách yêu lịch sử có thể đi bất kỳ mùa nào vì nhà tù trong nhà — không ảnh hưởng thời tiết. Cao điểm khách Việt: Tết Nguyên đán (cuối tháng 1 — đầu tháng 2), 30/4 — 1/5, 2/9.

Hỏi: Có nên đi tour ghép hay tự đi?

Trả lời: Tùy nhu cầu. Tour ghép trọn gói (vé bay, khách sạn, tour và ăn) thuận tiện cho khách quốc tế và khách Việt lần đầu — không phải lo về di chuyển và đặt phòng. Giá 4.500.000-12.000.000 đ/người cho 2-4 ngày. Tự đi rẻ hơn (3.000.000-7.000.000 đ/người cho 2-3 ngày) — có thể tự chọn khách sạn, lịch trình linh hoạt, thuê xe máy khám phá tự do. Tự đi phù hợp khách trẻ thích phiêu lưu, khách đã từng đến Côn Đảo, hoặc gia đình muốn đi theo cách riêng. Đặt vé bay và khách sạn trước 1-2 tuần (cao điểm 1-2 tháng) vì Côn Đảo có giới hạn chỗ.

Cụm điểm tham quan gần

Các đảo nhỏ Hòn Bảy Cạnh, Hòn Cau, Hòn Tài, Hòn Tre Lớn xung quanh đảo chính Côn Sơn, cách 5-15 km. Đây là các điểm chính cho tour lặn ngắm san hô và ngắm rùa đẻ trứng. Mỗi đảo có đặc trưng riêng: Hòn Bảy Cạnh nhiều rùa đẻ trứng nhất, Hòn Cau bãi cát đẹp và rạn san hô cạn cho snorkel, Hòn Tài rạn san hô đẹp cho lặn sâu, Hòn Tre Lớn có hệ sinh thái san hô nguyên sinh. Tour đi tàu nhỏ ra các đảo 30-60 phút từ Côn Sơn. Vé tour bao gồm trong tour combo.

Bến Đầm và Cảng Côn Đảo nằm ở phía nam Côn Sơn, cách thị trấn 15 km — là điểm xuất phát của các tour tàu ra biển. Bến Đầm có cảng cá tự nhiên với nhiều thuyền nhỏ ngư dân — có thể tham quan và xem ngư dân làm hải sản. Cảng Côn Đảo lớn hơn, là nơi tàu cao tốc Vũng Tàu — Côn Đảo cập bến. Có một số nhà hàng hải sản tại Bến Đầm phục vụ khách trước/sau tour biển.

Bãi Đầm Trầu cách trung tâm Côn Đảo 12 km về phía bắc, là bãi biển đẹp nhất Côn Đảo — bãi cát trắng dài 1,5 km nằm giữa hai dãy núi, nước trong xanh, sóng vừa phải. Có rặng phi lao và dừa cọ ven biển tạo bóng mát. Là điểm tắm biển phổ biến cho khách du lịch — không có dịch vụ phức tạp (chỉ vài quán nước nhỏ và thuê ghế bãi biển). Tắm biển miễn phí. Có thể đến bằng xe máy thuê hoặc taxi từ thị trấn 15 phút. Phù hợp khách muốn nghỉ biển yên tĩnh sau khi đi tour nhà tù.

Đỉnh Núi Thánh Giá cao 577 m trên Côn Sơn, là đỉnh cao nhất quần đảo Côn Đảo. Trekking lên đỉnh mất 2-3 giờ một chiều theo đường mòn qua rừng nguyên sinh. Từ đỉnh có view 360 độ toàn cảnh các đảo và biển xung quanh — đặc biệt đẹp vào lúc bình minh và hoàng hôn. Cần giày trekking, nước uống, hướng dẫn viên kiểm lâm (300.000-800.000 đ/nhóm). Đỉnh có tượng Chúa Giêsu (bị quân giải phóng phá năm 1975, đã được khôi phục một phần) — di tích lịch sử khác của Côn Đảo. Phù hợp khách yêu thể thao và thiên nhiên.

Vũng Tàu (đất liền) cách Côn Đảo 180 km về phía bắc, là điểm xuất phát của tàu cao tốc Vũng Tàu — Côn Đảo. Vũng Tàu là thành phố biển nổi tiếng của tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu cũ — nay thuộc TP HCM mới sau sáp nhập. Có nhiều điểm tham quan: tượng Chúa Kitô Vua trên núi Nhỏ (cao 32 m, một trong những tượng Chúa lớn nhất Châu Á), bãi biển Bãi Trước và Bãi Sau, hải đăng Vũng Tàu cổ thời Pháp. Phù hợp ghép tour 2 ngày trước/sau tour Côn Đảo (lên Vũng Tàu nghỉ 1 đêm và đi tàu sang Côn Đảo).