ATK Định Hóa

Vì sao nên đến ATK Định Hóa

ATK Định Hóa có 4 đặc điểm khiến nó khác các di tích cách mạng khác ở miền Bắc:

1. 1

   Nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh ở và làm việc lâu nhất trong cả cuộc đời cách mạng. Bác Hồ ở ATK Định Hóa từ 20/5/1947 đến tháng 10/1954, gần 7 năm. So với Pác Bó (4 năm 1941-1945) hay Tân Trào (chỉ vài tháng cuối 1945), Định Hóa là nơi Bác ở lâu nhất. Tại đây, Bác đã ký nhiều sắc lệnh quan trọng giai đoạn kháng chiến 9 năm, phong quân hàm Đại tướng cho Võ Nguyên Giáp năm 1948, ra Nghị quyết mở Chiến dịch Điện Biên Phủ tháng 12/1953.

2. 2

   Trung tâm đầu não cuộc kháng chiến 9 năm. Trong giai đoạn 1947-1954, hầu hết các cơ quan Trung ương đã đặt trụ sở tại Định Hóa và vùng lân cận: Trung ương Đảng (đồi Khâu Tý, đồi Phụng Hiển), Chính phủ (đồi Tỉn Keo), Quốc hội, Bộ Tổng tham mưu, Tổng Quân ủy (đồi Đèo De - Khuôn Tát). Quyết định mở chiến dịch Điện Biên Phủ được Bộ Chính trị ra ngày 6/12/1953 tại lán Tỉn Keo, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

3. 3

   Cảnh quan trung du Bắc Bộ đặc trưng. Vùng Định Hóa có hệ rừng cọ - đồi chè rộng, các lán di tích nằm rải trên các sườn đồi thấp dưới rặng cọ. Đèo De là cửa ngõ vào ATK, dài khoảng 7 km uốn qua núi Hồng - giữ vai trò "cửa ngõ an toàn" thời chiến. Phong cảnh khác hẳn vùng núi đá vôi karst Pác Bó hay rừng nguyên sinh Tân Trào.

4. 4

   Cụm di tích trải rộng có chiều sâu lịch sử. Khu di tích trải trên 5.029 ha với hơn 130 điểm di tích, tập trung 13 cụm điểm chính được tu bổ phục vụ tham quan: đồi Khâu Tý, đồi Tỉn Keo, đồi Khuôn Tát, Bảo tàng ATK, Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh, lán dạy học của Bác, đèo De, đồi Đỏ - Phụng Hiển. Khách có thể chọn đi tham quan 2-3 cụm trong nửa ngày hoặc 5-6 cụm trong 1 ngày.

Phù hợp nhiều đối tượng: đoàn cơ quan đi tour về nguồn, đoàn học sinh - sinh viên đi học tập ngoại khóa, gia đình có người lớn tuổi (lối đi trong từng cụm điểm phần lớn dễ đi), khách quốc tế quan tâm lịch sử kháng chiến chống Pháp của Việt Nam. Tuyến tham quan có thể chọn nhẹ (chỉ Nhà tưởng niệm + Bảo tàng) hoặc đầy đủ (5-6 cụm điểm).

Lịch sử & Bản sắc

Định Hóa là huyện miền núi phía tây bắc tỉnh Thái Nguyên, có địa thế đồi núi thấp xen các thung lũng, rừng cọ và đồi chè bao phủ, dân cư chủ yếu là người Tày, Nùng, Dao, một bộ phận người Kinh. Vùng đất này được Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh chọn làm An Toàn Khu trung ương từ năm 1947 vì 4 lý do: địa thế hiểm trở (núi Hồng - đèo De ngăn cách với đồng bằng), giao thông kín đáo (đường rừng nối được sang Tuyên Quang, Bắc Kạn cũ), dân cư trung thành kháng chiến (đồng bào Tày, Nùng tự nguyện che chở), và mạng lưới hệ thống an toàn liên hoàn với hai ATK còn lại ở Tuyên Quang (Sơn Dương) và Bắc Kạn cũ (Chợ Đồn).

Mốc lịch sử quan trọng

Cuối năm 1946, đầu năm 1947, sau khi Toàn quốc kháng chiến bùng nổ (19/12/1946), Trung ương Đảng và Chính phủ rời Hà Nội về Việt Bắc xây dựng căn cứ địa kháng chiến. Ngày 20/5/1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh từ Tuyên Quang đến Định Hóa, dừng chân tại đồi Khâu Tý (xã Điềm Mặc). Đây là điểm đầu tiên Bác ở tại ATK Định Hóa. Lán Khâu Tý là lán gỗ cọ đơn sơ trên sườn đồi, được phục dựng nguyên trạng.

Từ 1947 đến 1948, Bác và các cơ quan Trung ương luân chuyển qua nhiều địa điểm trong vùng Định Hóa - Chợ Đồn - Sơn Dương để bảo đảm bí mật. Các địa điểm Bác đã ở tại Định Hóa gồm: Khâu Tý, Phụng Hiển, Đồng Thầm, Khuôn Tát, Tỉn Keo. Cuối 1948, đồi Tỉn Keo (xã Phú Đình) trở thành nơi ở và làm việc chính của Bác. Tại ATK Định Hóa, Bác Hồ đã ký nhiều sắc lệnh quan trọng giai đoạn kháng chiến chống Pháp, trong đó có sắc lệnh phong quân hàm Đại tướng cho Võ Nguyên Giáp năm 1948 — vị Đại tướng đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam.

Năm 1947 tại ATK Định Hóa, Bác viết bài thơ "Cảnh khuya" nổi tiếng ("Tiếng suối trong như tiếng hát xa - Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa..."). Theo Ban Quản lý Khu di tích ATK Định Hóa, bài thơ được sáng tác tại đồi Khau Tý (xã Điềm Mặc) — nơi Bác ở từ 20/5/1947 đến giữa tháng 10/1947. Đồi Khuôn Tát (xã Phú Đình) là một trong nhiều địa điểm Bác ở và làm việc tại ATK; tại suối Khuôn Tát hiện có bia khắc bài thơ "Cảnh khuya" đặt cạnh bờ suối làm điểm tham quan tưởng niệm.

Ngày 6/12/1953, tại lán Tỉn Keo, Bộ Chính trị họp dưới sự chủ trì của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ra Nghị quyết mở Chiến dịch Điện Biên Phủ. Cuộc họp có sự tham dự của các đồng chí Trường Chinh, Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp. Đại tướng Võ Nguyên Giáp được giao làm Tổng Tư lệnh chiến dịch. Đây là quyết định lịch sử dẫn đến chiến thắng Điện Biên Phủ ngày 7/5/1954, kết thúc 9 năm kháng chiến chống Pháp.

Tháng 10/1954, sau Hiệp định Genève và việc tiếp quản Thủ đô, Bác Hồ và Trung ương Đảng, Chính phủ rời ATK Định Hóa về Hà Nội. Sau hơn 7 năm hoạt động, các cơ quan Trung ương trở về Thủ đô. Định Hóa được giữ lại như chứng tích lịch sử của cuộc kháng chiến.

Các điểm di tích chính

• Đồi Khâu Tý (xã Điềm Mặc)

  điểm Bác Hồ ở đầu tiên tại ATK Định Hóa, từ 20/5/1947.

• Đồi Phụng Hiển (xã Điềm Mặc)

  nơi Văn phòng Trung ương Đảng làm việc.

• Đồi Tỉn Keo (xã Phú Đình)

  nơi Bác ở chính và Bộ Chính trị họp ra Nghị quyết Điện Biên Phủ 6/12/1953.

• Đồi Khuôn Tát (xã Phú Đình)

  nơi Bác ngồi câu cá bên suối, có bia tưởng niệm bài thơ "Cảnh khuya" (sáng tác tại đồi Khau Tý năm 1947).

• Đèo De (xã Phú Đình)

  đèo cửa ngõ vào ATK, dài khoảng 7 km.

• Đồi Đỏ - Đồi Nà Lọm

  căn cứ của Bộ Tổng tham mưu.

• Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh (xã Phú Đình)

  xây mới, kiến trúc nhà sàn Tày, khánh thành năm 2005.

• Bảo tàng ATK Định Hóa (Chợ Chu)

  trưng bày hiện vật, ảnh tư liệu giai đoạn 1947-1954.

Lễ hội Lồng tồng: Lễ hội xuống đồng truyền thống của người Tày - Nùng vùng Định Hóa, tổ chức vào mùng 10 tháng Giêng âm lịch tại xã Phú Đình. Có nghi lễ cày tịch điền, ném còn, hát then, đánh đu, kéo co, đẩy gậy. Lễ hội Lồng tồng Định Hóa năm 2017 được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia.

Cảnh quan & Thiên nhiên

ATK Định Hóa nằm trong vùng đồi núi thấp trung du Bắc Bộ, độ cao trung bình 200-500 m, có một số đỉnh núi cao như núi Hồng (khoảng 800 m). Địa thế chính: các dãy đồi đất thấp xen các thung lũng hẹp, có suối nhỏ chảy giữa, rừng cọ và đồi chè bao phủ phần lớn diện tích. Khác với vùng núi đá vôi karst Pác Bó hay rừng nguyên sinh Tân Trào, Định Hóa là vùng đồi cọ - chè đặc trưng của trung du Thái Nguyên - Tuyên Quang.

Rừng cọ là đặc trưng cảnh quan của ATK Định Hóa. Cọ (Livistona) là loại cây thân cao 8-15 m, lá xòe tròn, mọc thành rừng tự nhiên hoặc được dân trồng trên các sườn đồi. Lá cọ dùng để lợp lán, lợp nhà sàn, làm nón. Hạt cọ luộc ăn được, vị bùi. Các lán di tích trong ATK đều lợp lá cọ theo nguyên mẫu thời kháng chiến. Mùa cọ trổ hoa từ tháng 3-5, có chùm hoa vàng nhạt; mùa quả tháng 9-11.

Suối Khuôn Tát là dòng suối nhỏ chảy qua đồi Khuôn Tát (xã Phú Đình), nơi Bác Hồ ngồi câu cá và đọc sách. Suối rộng 2-3 m, sâu 30-50 cm, đáy có đá cuội. Nước trong quanh năm, mùa khô có đoạn cạn lộ đá. Hai bên suối có cây cổ thụ phủ bóng, có tiếng chim rừng. Cảnh suối phù hợp với câu thơ "Tiếng suối trong như tiếng hát xa" mà Bác đã viết tại Việt Bắc năm 1947 — hiện tại bia khắc bài "Cảnh khuya" được đặt cạnh bờ suối làm điểm tưởng niệm.

Đèo De là đèo cửa ngõ vào ATK Định Hóa, nằm trên tuyến đường từ Đại Từ - Định Hóa qua dãy núi Hồng. Đèo dài khoảng 7 km, độ cao đỉnh khoảng 600 m. Đường nhựa hiện đã được mở rộng, có vài đoạn quanh co qua sườn núi. Từ đỉnh đèo nhìn xuống thấy thung lũng Định Hóa với rừng cọ và đồi chè trải xa. Thời kháng chiến, đèo De là điểm phòng thủ chiến lược, ngăn quân Pháp tiến vào ATK.

Thực vật: rừng cọ chiếm diện tích lớn; xen kẽ là các đồi chè cổ, rừng cây bản địa (lim, dẻ, trám, sấu, sồi); cây bụi và dương xỉ trong các thung lũng ẩm. Động vật: chim rừng (đôi khi thấy chim chào mào, sáo, gõ kiến), côn trùng, các loài bò sát nhỏ. Không có động vật hoang dã lớn. Khí hậu Định Hóa thuộc nhiệt đới gió mùa miền núi trung du, 4 mùa rõ. Mùa thu (tháng 9-11) là mùa đẹp nhất với trời khô, nhiệt độ 18-26 °C. Mùa đông (tháng 12-2) lạnh 10-18 °C, có sương dày sáng sớm. Mùa hè (tháng 6-8) nóng 28-34 °C, có mưa rào và dông buổi chiều.

Nên làm gì ở ATK Định Hóa

Tham quan tuyến chính 5 cụm điểm trong 1 ngày

Tuyến tham quan chuẩn từ Thái Nguyên: Thái Nguyên → Đại Từ → đèo De → xã Phú Đình → Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh → đồi Tỉn Keo → đồi Khuôn Tát → quay về Chợ Chu → Bảo tàng ATK → quay về Thái Nguyên. Tổng quãng đường khoảng 130 km cả đi và về, mất 1 ngày (8-10 tiếng). Mỗi cụm điểm dành 30-60 phút tham quan + đọc bia thuyết minh. Nên thuê ô tô riêng vì các điểm cách nhau 3-15 km, không có giao thông công cộng.

Nghe thuyết minh tại đồi Tỉn Keo và Khuôn Tát

Hai cụm điểm có ý nghĩa lịch sử cao nhất là Tỉn Keo (Bộ Chính trị họp ra Nghị quyết Điện Biên Phủ 6/12/1953) và Khuôn Tát (nơi Bác ngồi câu cá bên suối, có bia tưởng niệm bài "Cảnh khuya" 1947). Ban Quản lý Khu di tích ATK Định Hóa có đội thuyết minh viên, đặt trước qua điện thoại của Ban Quản lý hoặc phòng đón tiếp tại Nhà tưởng niệm. Chi phí khoảng 200.000-300.000 đ/đoàn 10-20 khách. Hợp với học sinh, sinh viên, đoàn cơ quan đi tour về nguồn. Tại Tỉn Keo, thuyết minh viên kể chi tiết về Hội nghị Bộ Chính trị ngày 6/12/1953, sơ đồ chỗ ngồi của Bác, Trường Chinh, Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp.

Tham quan Bảo tàng ATK tại Chợ Chu

Bảo tàng ATK Định Hóa nằm ở Chợ Chu (huyện lỵ Định Hóa cũ), cách Nhà tưởng niệm Bác Hồ khoảng 15 km. Bảo tàng trưng bày trên 1.000 hiện vật, ảnh tư liệu, bản đồ, sa bàn về giai đoạn 1947-1954 tại ATK. Các phòng trưng bày theo chủ đề: hành trình Bác về ATK 5/1947, cơ cấu cơ quan Trung ương tại ATK, Hội nghị Bộ Chính trị 6/12/1953, chiến dịch Điện Biên Phủ. Có sa bàn lớn tái hiện toàn bộ ATK Việt Bắc gồm Định Hóa - Sơn Dương - Chợ Đồn. Mất 1-1,5 tiếng tham quan đầy đủ. Vé khoảng 20.000-30.000 đ/người.

Tham gia Lễ hội Lồng tồng đầu xuân

Lễ hội Lồng tồng (lễ hội xuống đồng) tổ chức vào mùng 10 tháng Giêng âm lịch tại xã Phú Đình. Đây là lễ hội cầu mùa truyền thống của người Tày - Nùng, có nghi lễ cày tịch điền, dâng lễ vật cho thần Nông. Phần hội có ném còn (trò ném quả còn qua vòng tre treo cao), hát then đàn tính, đánh đu, kéo co, đẩy gậy, thi gói bánh chưng đen. Lễ hội Lồng tồng Định Hóa được công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2017. Khách đi vào dịp này cần đặt phòng tại Phú Đình hoặc Chợ Chu trước 1-2 tuần vì rất đông.

Ghép tham quan đồi chè Tân Cương

Đồi chè Tân Cương cách Thái Nguyên khoảng 13 km về phía tây, nằm trên tuyến đường về Thái Nguyên sau khi đi ATK Định Hóa. Tân Cương là vùng chè đặc sản của Thái Nguyên - được gọi là "đệ nhất danh trà" Việt Nam. Khách có thể ghép tham quan đồi chè, thưởng thức trà, mua trà về làm quà. Mất 1-1,5 tiếng cho cụm Tân Cương. Là phương án kết thúc ngày tham quan ATK Định Hóa hợp lý.

Lưu trú homestay tại Phú Đình hoặc Điềm Mặc

Một số hộ dân Tày tại xã Phú Đình và Điềm Mặc đã mở homestay phục vụ khách. Nhà sàn truyền thống lợp lá cọ, có 4-8 phòng nhỏ, vệ sinh chung hoặc riêng. Giá khoảng 200.000-400.000 đ/đêm/người (đã bao bữa sáng). Chủ nhà chuẩn bị bữa tối với các món Tày: cơm lam, gà đồi nướng, măng rừng xào, rau rừng. Tối có thể nghe hát then, xem múa sạp do gia đình tổ chức. Liên hệ qua Ban Quản lý Khu di tích để được giới thiệu homestay uy tín.

Ăn gì ở ATK Định Hóa

Vùng Định Hóa và Thái Nguyên có nhiều món ăn đặc sản dân tộc Tày - Nùng. Trong khu di tích không có dịch vụ ăn uống lớn — khách thường ăn trưa ở Chợ Chu hoặc tại các homestay xã Phú Đình. Các món bản địa Thái Nguyên đáng thử:

Cơm lam Định Hóa

Cơm lam là cơm nếp nấu trong ống tre nướng trên than củi, đặc sản dân tộc Tày vùng trung du Bắc Bộ. Gạo nếp nương đem ngâm 4-6 tiếng, đãi sạch, cho vào ống tre cùng chút nước muối, bịt kín hai đầu bằng lá chuối hoặc lá dong, nướng trên than 30-40 phút. Khi chín, chẻ ống lấy phần cơm bên trong, ăn cùng muối lạc - vừng - ớt hoặc thịt gà nướng. Cơm lam tại ATK Định Hóa thường nướng tại các homestay ở xã Phú Đình, hoặc bán theo set với gà đồi nướng. Giá khoảng 30.000-50.000 đ/ống. Một set cơm lam + gà đồi + muối lạc khoảng 150.000-250.000 đ/người.

Gà đồi Định Hóa

Gà đồi (gà thả vườn) Định Hóa là gà ri nuôi tự nhiên trên đồi, ăn thóc - ngô - giun đất, thịt săn chắc, da vàng giòn khi nướng. Người Tày thường nướng nguyên con trên than củi hoặc luộc lá chanh. Gà đồi nướng ăn với muối tiêu chanh, lá mơ, rau thơm. Một con gà 1,2-1,5 kg phục vụ 3-4 người, giá khoảng 400.000-600.000 đ. Quán nổi tiếng: các nhà sàn homestay tại Phú Đình; quán ăn tại Chợ Chu trên đường vào trung tâm. Hợp bữa trưa hoặc tối nhóm 3-5 người.

Bánh ngải người Tày

Bánh ngải (peng nồi - tiếng Tày) là bánh truyền thống của người Tày vùng Định Hóa - Chợ Đồn, làm từ gạo nếp giã chung với lá ngải cứu nên có màu xanh đậm. Bánh có vị nhẫn nhẹ của ngải, dẻo của nếp, ngọt của nhân đậu xanh hoặc nhân dừa. Người Tày làm bánh ngải vào dịp Tết Thanh minh tháng 3 âm lịch và lễ hội Lồng tồng tháng Giêng. Khách có thể tìm mua tại chợ Chợ Chu (mỗi sáng) hoặc đặt làm tại homestay Phú Đình trước 1-2 tiếng. Giá khoảng 10.000-15.000 đ/chiếc. Hợp mua làm quà, ăn trong ngày (không để được lâu).

Măng đắng - măng rừng xào

Măng đắng (măng nứa) là măng rừng tự nhiên vùng Định Hóa, có vị đắng nhẹ đặc trưng. Người Tày thường luộc kỹ qua 2-3 nước để giảm đắng, sau đó xào với thịt lợn ba chỉ hoặc gan gà. Cũng có cách kho măng đắng với mẻ, ăn với cơm nóng. Mùa măng từ tháng 3-5. Quán có món măng đắng: các homestay Phú Đình; quán ăn tại Chợ Chu. Giá khoảng 60.000-100.000 đ/đĩa.

Trà Tân Cương - đặc sản Thái Nguyên

Trà Tân Cương là chè búp khô đặc sản vùng Tân Cương (Thái Nguyên), được mệnh danh "đệ nhất danh trà" Việt Nam. Trà có hương cốm, vị chát đầu lưỡi và hậu ngọt sâu, nước xanh vàng. Khách đi ATK Định Hóa có thể mua trà tại Tân Cương trên đường về (cách Thái Nguyên 13 km). Giá trà Tân Cương loại phổ thông khoảng 250.000-400.000 đ/kg, loại đặc biệt 500.000 đ - 1,5 triệu/kg. Mua tại các xưởng chè Tân Cương như HTX Tân Cương Hoàng Bình, HTX Tân Cương Phú Lương để bảo đảm nguồn gốc.

Đi khi nào đẹp nhất

Tháng 9-11 (thu) là quãng đẹp nhất. Trời khô, đường nhựa và lối mòn đều dễ đi, nhiệt độ 18-26 °C dễ chịu. Rừng cọ xanh, đồi chè còn búp tươi. Đây cũng là mùa ít mưa nhất, phù hợp cho khách đi đoàn cơ quan, học sinh - sinh viên ngoại khóa, gia đình.

Tháng 1-3 (đầu xuân) là quãng đặc thù: có Lễ hội Lồng tồng mùng 10 tháng Giêng tại xã Phú Đình, không khí lễ về nguồn đông đúc. Trời còn lạnh (12-20 °C), đôi khi có sương mỏng sáng sớm và mưa phùn nhẹ. Cuối tuần và ngày lễ rất đông, nên đặt phòng homestay trước 1-2 tuần. Là dịp đẹp để xem các nghi thức ném còn, hát then, đẩy gậy, cày tịch điền.

Tháng 4-5 (xuân muộn - đầu hè) là phương án trung gian: bớt lạnh, ít mưa, bắt đầu có măng rừng và rau rừng mới. Cũng là mùa hái chè vụ xuân tại Tân Cương - hợp cho khách ghép tham quan vùng chè.

Tháng 6-8 (hè - mùa mưa) có thể đi nhưng cần lưu ý: đường đèo De có thể trơn sau mưa, lán di tích lợp lá cọ có thể ẩm, các đoàn học sinh - sinh viên đi ngoại khóa có thể đông cuối tháng 5 - đầu tháng 6 (cuối năm học). Mưa rào và dông chiều có thể ảnh hưởng lịch tham quan.

Tháng 12-2 (đông) trời rét 8-15 °C, sương dày sáng sớm, có ngày dưới 8 °C ở vùng đèo De. Đường vẫn đi được nhưng cần áo ấm, giày bám tốt. Là mùa ít khách nhất, hợp với khách muốn tham quan yên tĩnh, không vội.

Đi đến ATK Định Hóa bằng cách nào

Từ Hà Nội

Phương án 1 — Tự lái ô tô: Hà Nội → Thái Nguyên theo QL3 hoặc cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên (CT05) khoảng 80 km, mất 1,5-2 tiếng. Tiếp QL37 đi Đại Từ (khoảng 30 km), sau đó TL254 qua đèo De vào xã Phú Đình (khoảng 20 km). Tổng khoảng 130 km, mất 2,5-3,5 tiếng tùy điều kiện đường.

Phương án 2 — Xe khách: Bến xe Mỹ Đình → Thái Nguyên (khoảng 80.000-120.000 đ, 2 tiếng), nghỉ tại Thái Nguyên hoặc tiếp xe khách đi Đại Từ - Định Hóa (xe khách tuyến Thái Nguyên - Chợ Chu khoảng 50.000-80.000 đ, 1,5-2 tiếng). Tại Chợ Chu thuê xe ôm hoặc taxi đi các cụm di tích.

Phương án 3 — Tour ghép: Một số công ty lữ hành tại Hà Nội tổ chức tour ATK Định Hóa - Tân Trào 2 ngày 1 đêm, giá khoảng 1,2-2 triệu đ/người (gồm xe, hướng dẫn viên, ăn, nghỉ).

Từ Thái Nguyên

Đường khoảng 50 km, mất 1,5 tiếng theo QL37 đi Đại Từ và TL254 qua đèo De vào xã Phú Đình. Đường nhựa tốt, có vài đoạn đèo nhẹ. Ô tô con và xe máy đều đi được. Mùa mưa cần lái cẩn thận đoạn qua đèo De vì có thể có đá rơi hoặc đường trơn.

Từ Chợ Chu (huyện lỵ Định Hóa cũ)

Chợ Chu cách xã Phú Đình khoảng 15 km, đường nhựa, mất 25-30 phút. Khách có thể nghỉ tại nhà nghỉ - khách sạn nhỏ ở Chợ Chu, sáng sớm đi vào các cụm di tích ở Phú Đình. Bảo tàng ATK nằm tại Chợ Chu (gần trung tâm thị trấn), thuận tiện ghép tham quan.

Lưu ý

• Mùa khô (10-4) đường dễ đi nhất.
• Mùa đông mang áo ấm — sương sáng sớm vùng đèo De, nhiệt độ có thể xuống 5-10 °C.
• Mùa mưa mang giày bám tốt — lối mòn đất đỏ trơn sau mưa.
• Sóng Viettel/Vinaphone phủ tốt các cụm di tích chính; 4G ổn định ở Phú Đình, Chợ Chu; yếu hơn ở các cụm sâu trong rừng.
• Mang theo CMND/CCCD vì đây là khu di tích quốc gia đặc biệt, đôi khi có yêu cầu trình giấy tờ tại Nhà trưng bày.

Lịch trình gợi ý

Nửa ngày (chỉ cụm Phú Đình, từ Thái Nguyên)

Sáng: Thái Nguyên → đèo De → xã Phú Đình → Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh → đồi Tỉn Keo → đồi Khuôn Tát → quay về Thái Nguyên. Tổng khoảng 6 tiếng cả đi - về và tham quan.

1 ngày (cụm Định Hóa đầy đủ)

Sáng (7h30-10h30): Thái Nguyên → đèo De → Phú Đình → Nhà tưởng niệm + Tỉn Keo + Khuôn Tát. Trưa (11h-13h): Ăn trưa tại homestay Phú Đình hoặc Chợ Chu (cơm lam, gà đồi). Chiều (13h30-15h30): Bảo tàng ATK tại Chợ Chu → đồi Khâu Tý (xã Điềm Mặc). Tối (16h-18h): Quay về Thái Nguyên, có thể ghép qua đồi chè Tân Cương trên đường về.

2 ngày 1 đêm (từ Hà Nội)

Ngày 1: Hà Nội (sáng) → Thái Nguyên (2 tiếng) → ATK Định Hóa (1,5 tiếng) → tham quan Nhà tưởng niệm + Tỉn Keo + Khuôn Tát → ngủ homestay Phú Đình. Ngày 2: Sáng đi Bảo tàng ATK tại Chợ Chu + đồi Khâu Tý → trưa ăn ở Chợ Chu → chiều qua đồi chè Tân Cương → tối về Hà Nội.

3 ngày 2 đêm (cụm Việt Bắc Định Hóa và Tân Trào)

Ngày 1: Hà Nội → Thái Nguyên → ATK Định Hóa cụm Phú Đình → ngủ Phú Đình. Ngày 2: Phú Đình → đi sang Tân Trào (Tuyên Quang) khoảng 50 km → tham quan lán Nà Lừa, cây đa Tân Trào, đình Hồng Thái → ngủ Tân Trào. Ngày 3: Tân Trào → quay về Hà Nội qua Tuyên Quang hoặc qua Thái Nguyên.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Vé vào ATK Định Hóa bao nhiêu?

Đáp: Phần lớn các cụm điểm di tích (lán Tỉn Keo, lán Khuôn Tát, lán Khâu Tý, Nhà tưởng niệm) miễn phí vé tham quan. Có thể đóng góp công đức tùy tâm tại Nhà tưởng niệm. Bảo tàng ATK tại Chợ Chu vé khoảng 20.000-30.000 đ/người. Hướng dẫn viên thuyết minh khoảng 200.000-300.000 đ/đoàn 10-20 khách. Lưu trú homestay Phú Đình khoảng 200.000-400.000 đ/đêm.

Hỏi: ATK Định Hóa khác Tân Trào, Pác Bó như thế nào?

Đáp: ATK Định Hóa là chiến khu Trung ương thời chống Pháp (1947-1954), nơi Bác Hồ ở lâu nhất, là nơi Bộ Chính trị ra Nghị quyết Điện Biên Phủ 6/12/1953. Tân Trào (Tuyên Quang) là nơi tổ chức Quốc dân đại hội tháng 8/1945, ngắn hơn (chỉ vài tháng cuối 1945) nhưng quyết định Tổng khởi nghĩa Cách mạng tháng Tám. Pác Bó (Cao Bằng) là nơi Bác về nước năm 1941, giai đoạn xây dựng cơ sở cách mạng đầu (1941-1945). Ba khu di tích này tạo thành "tam giác di tích cách mạng" Việt Bắc, mỗi nơi gắn với một giai đoạn lịch sử khác nhau.

Hỏi: Có thể đi ATK Định Hóa trong ngày từ Hà Nội được không?

Đáp: Có, nhưng hơi vội. Hà Nội - ATK Định Hóa khoảng 130 km, mất 2,5-3,5 tiếng đi xe. Đi sáng sớm (6h-7h), tham quan 3 cụm chính (Nhà tưởng niệm + Tỉn Keo + Khuôn Tát) trong 3-4 tiếng, ăn trưa Phú Đình, chiều về Hà Nội. Tổng khoảng 12-14 tiếng. Phương án 2 ngày 1 đêm thoải mái hơn và xem được nhiều cụm điểm hơn.

Hỏi: Lễ hội Lồng tồng năm 2026 tổ chức ngày nào?

Đáp: Lễ hội Lồng tồng tổ chức cố định vào mùng 10 tháng Giêng âm lịch hàng năm tại xã Phú Đình. Năm 2026, mùng 10 tháng Giêng âm lịch rơi vào khoảng cuối tháng 2 dương lịch. Lịch chính xác công bố trên website của chính quyền địa phương Định Hóa hoặc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thái Nguyên trước Tết.

Hỏi: ATK Định Hóa có phù hợp cho người lớn tuổi không?

Đáp: Có. Các cụm điểm chính (Nhà tưởng niệm, Tỉn Keo, Khuôn Tát) đều có lối đi lát đá hoặc đất bằng, không có đoạn leo dốc khó. Một số đoạn có bậc đá ngắn, người lớn tuổi đi chậm vẫn được. Có chỗ nghỉ tại Nhà tưởng niệm. Đoàn nên đi xe ô tô riêng để di chuyển giữa các cụm điểm thuận tiện.

Hỏi: Chụp ảnh trong khu di tích có được không?

Đáp: Khu ngoài trời (các lán di tích, đồi, suối, bia thơ): được. Trong Bảo tàng ATK và Nhà tưởng niệm: hỏi nhân viên trước, một số hiện vật cấm chụp đèn flash. Tại bia thơ "Cảnh khuya" và lán Tỉn Keo, du khách thường chụp ảnh kỷ niệm — được phép nhưng giữ trang nghiêm.

Hỏi: Có thể mua đặc sản ở đâu?

Đáp: Chợ Chu (Chợ Chu) có chợ phiên sáng, bán bánh ngải, măng khô, mật ong rừng, gạo nếp nương Định Hóa. Quầy lưu niệm tại Bảo tàng ATK có sách ảnh về ATK, postcard. Trên đường về Thái Nguyên, dừng tại Tân Cương để mua trà Tân Cương (250.000-1.500.000 đ/kg) — đặc sản chính của Thái Nguyên.

Cụm điểm tham quan gần

Khu di tích Tân Trào: — cách ATK Định Hóa khoảng 50 km về phía tây bắc, thuộc xã Tân Trào, Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang. Đây là "Thủ đô Khu giải phóng" trước Cách mạng tháng Tám 1945, nơi Bác Hồ ở từ tháng 5-8/1945, nơi diễn ra Quốc dân Đại hội Tân Trào 16-17/8/1945 quyết định Tổng khởi nghĩa giành chính quyền. Cụm di tích chính gồm cây đa Tân Trào, đình Hồng Thái, lán Nà Lừa, đình Tân Trào. Tham quan đầy đủ 3-4 tiếng. Ghép vào lịch 3 ngày cụm Việt Bắc Định Hóa + Tân Trào.

Hồ Núi Cốc: — cách ATK Định Hóa khoảng 50 km về phía nam, cách Thái Nguyên 15 km. Hồ nhân tạo rộng khoảng 25 km² với 89 đảo nhỏ giữa hồ, gắn với truyền thuyết chàng Cốc - nàng Công. Có thuyền du lịch chở khách dạo các đảo, có khu nghỉ dưỡng, đảo Cò, đảo Núi Cái. Hợp ghép với ATK Định Hóa trong cùng chuyến đi Thái Nguyên 2-3 ngày. Tham quan trọn hồ mất nửa ngày.

Đồi chè Tân Cương: — cách ATK Định Hóa khoảng 65 km về phía đông nam (qua Thái Nguyên), nằm tại xã Tân Cương, Thái Nguyên. Vùng chè đặc sản số một Việt Nam, được mệnh danh "đệ nhất danh trà". Khách có thể tham quan đồi chè, vào xưởng xem quy trình chế biến (sao chè, vò chè, đóng gói), thưởng thức trà tại các hộ HTX, mua trà về làm quà. Mất 1,5-2 tiếng tham quan. Hợp ghép sau ATK Định Hóa trên đường về Thái Nguyên hoặc Hà Nội.

Bảo tàng Văn hóa các Dân tộc Việt Nam: — cách ATK Định Hóa khoảng 50 km về phía đông nam, tại số 1 đường Đội Cấn, phường Trưng Vương, Thái Nguyên. Một trong 5 bảo tàng cấp quốc gia của Việt Nam, có hơn 28.000 hiện vật về văn hóa 54 dân tộc Việt Nam. Khu trưng bày ngoài trời 4 ha tái dựng 6 nhà sàn - nhà rông - nhà dài đại diện các vùng. Tòa nhà chính đoạt Giải thưởng Hồ Chí Minh về kiến trúc đợt 1 năm 2006. Tham quan 2-3 tiếng. Hợp ghép trước hoặc sau ATK Định Hóa trong ngày đầu hoặc ngày cuối tại Thái Nguyên.