Chùa Dư Hàng

Vì sao nên đến Chùa Dư Hàng

Một trong những chùa cổ nhất Hải Phòng còn nguyên vẹn: Theo sử liệu địa phương và bia đá tại chùa, Phúc Lâm Tự được khởi dựng từ thời Tiền Lê (cuối thế kỷ X, đầu thế kỷ XI) — tức trước cả khi vùng đất Hải Phòng có tên gọi chính thức. Trải qua nhiều lần trùng tu, kiến trúc hiện tại mang dáng dấp thời Lê Mạt - Nguyễn, đặc biệt là sau lần đại trùng tu 1672 và 1917. Trong tổng số các chùa cấp Quốc gia tại Hải Phòng, Dư Hàng là một trong số ít còn giữ được cụm công trình hoàn chỉnh: tam quan, sân, tiền đường, thiêu hương, thượng điện, gác chuông, nhà tổ, nhà tăng.

Hệ thống tượng Phật và đồ thờ cổ phong phú: Tòa Phật điện chùa Dư Hàng lưu giữ nhiều pho tượng có giá trị nghệ thuật và niên đại lâu đời: bộ Tam Thế (3 pho tượng Phật Quá Khứ - Hiện Tại - Tương Lai), bộ Di Đà Tam Tôn (A Di Đà - Quán Thế Âm - Đại Thế Chí), tòa Cửu Long với Thích Ca sơ sinh đứng giữa 9 con rồng phun nước tắm, tượng Hộ Pháp Thiện - Hộ Pháp Ác hai bên, tượng Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn, bộ tượng A Di Đà - Thập Bát La Hán. Các pho tượng được tạo tác theo phong cách Phật giáo Bắc Bộ Hậu Lê - Nguyễn, sơn son thếp vàng, kích thước cân đối, nét chạm tinh tế.

Kiến trúc tam quan và chuông đồng tiêu biểu: Cổng tam quan chùa Dư Hàng được dựng theo kiểu hai tầng, mái cong vút lên với các góc đao cong, lợp ngói mũi hài. Tầng dưới có 3 cửa ra vào, tầng trên là gác lửng — kiểu tam quan tiêu biểu của chùa Bắc Bộ thế kỷ XIX. Gác chuông treo quả chuông đồng cao 1,4 mét, đường kính 0,8 mét, đúc thời Nguyễn, có khắc minh văn nói về việc trùng tu chùa.

Vị trí trung tâm, dễ kết hợp tour Hải Phòng: Chùa cách hồ Tam Bạc 1,5 km, nhà hát thành phố 2 km, chợ Sắt 1,8 km. Đây là điểm đầu hoặc cuối thuận tiện cho hành trình tham quan trung tâm Hải Phòng nửa ngày: chùa Dư Hàng → hồ Tam Bạc → nhà hát lớn → chợ Sắt → cảng Hải Phòng cũ.

Lịch sử & Bản sắc

Sự khởi dựng chùa Dư Hàng gắn liền với truyền thuyết về sư cụ Bảo Phước Đạo Cảo (Bửu Phước Đạo Cảo) — một vị sư đến vùng đất Dư Hàng Kênh từ thời nhà Tiền Lê (980-1009) để truyền giáo và dựng am tu. Ban đầu chỉ là một thảo am nhỏ, nơi sư cụ thuyết pháp cho dân chúng trong vùng còn thưa thớt. Khu vực Dư Hàng Kênh thời đó là vùng đầm lầy ven biển thuộc lộ Hải Đông, dân cư chủ yếu sống bằng nghề chài lưới và làm muối. Theo sử liệu khắc trên bia đá tại chùa, mãi đến thời Hậu Lê (thế kỷ XVII), chùa mới được mở rộng quy mô lớn lần đầu.

Năm 1672 (đời vua Lê Gia Tông), quan Đô úy Nguyễn Đình Sách (tự là Chân Huyền) → một quan võ triều Lê quê ở vùng đồng bằng Bắc Bộ → đã bỏ tiền và ruộng đất cá nhân để mua ruộng làm tự điền cho chùa, đồng thời xây dựng lại Phúc Lâm Tự với quy mô hoàn chỉnh: chính điện, gác chuông, nhà tổ, nhà tăng, sân chùa rộng. Đây được coi là dấu mốc lớn thứ hai trong lịch sử chùa, biến thảo am sư cụ thành tự viện trung tâm. Tên "Phúc Lâm Tự" (chùa Rừng Phúc) được ghi trên hoành phi trong chính điện, còn "chùa Dư Hàng" hay "chùa Hàng" là tên gọi dân gian theo địa danh làng Dư Hàng Kênh.

Suốt thế kỷ XVIII-XIX, chùa nhiều lần được tu bổ. Bia đá năm Cảnh Hưng (đời vua Lê Hiển Tông) và bia đá năm Tự Đức (đời vua Nguyễn) ghi lại các đợt sửa chữa lớn. Năm 1917, dưới thời thuộc Pháp, sư trụ trì đời ấy đã vận động cộng đồng Phật tử Hải Phòng - chủ yếu là các thương nhân và chủ tàu của cảng Hải Phòng - quyên góp đại trùng tu chùa. Đây là lần trùng tu định hình kiến trúc hiện tại: cổng tam quan, gác chuông, hai dãy hành lang, thiêu hương, thượng điện đều được tu sửa hoặc xây mới theo phong cách Nguyễn pha trộn yếu tố Hậu Lê.

Trong thế kỷ XX, chùa Dư Hàng tiếp tục là trung tâm sinh hoạt Phật giáo của Hải Phòng. Thời chống Pháp (1946-1954) và chống Mỹ (1965-1972), chùa bị hư hỏng một phần do bom đạn — Hải Phòng là mục tiêu bị máy bay Mỹ đánh bom nhiều lần vì là cảng biển chiến lược. Sau 1975, chùa được sửa chữa nhỏ và năm 1986 được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp Quốc gia. Từ những năm 1990, chùa được trùng tu định kỳ, bảo tồn được phần lớn các pho tượng cổ, bia đá, chuông đồng và hoành phi câu đối nguyên trạng.

Bản sắc Phúc Lâm Tự gắn liền với đời sống cư dân Hải Phòng. Đây là nơi tổ chức các lễ lớn của Phật giáo địa phương: lễ Phật đản (mùng 8 tháng 4 âm), lễ Vu Lan (rằm tháng 7), lễ Phật A Di Đà (17 tháng 11 âm). Đặc biệt, ngày Tết Nguyên đán và rằm tháng Giêng, lượng khách đến lễ rất đông — không khí thân thuộc với cư dân Hải Phòng nhiều thế hệ. Chùa cũng là nơi tổ chức lớp giáo lý Phật giáo cho người trẻ và các khóa tu một ngày, một tuần định kỳ trong năm.

Cảnh quan & Thiên nhiên

Khuôn viên chùa Dư Hàng rộng khoảng 6.000 m² nằm giữa khu dân cư phường Dư Hàng Kênh — một trong những phường lâu đời nhất Hải Phòng. Cổng tam quan hướng ra mặt phố Dư Hàng, là phố nhỏ với hai bên cây bàng và cây sấu cổ thụ. Bước qua tam quan là sân gạch rộng dài 30 mét, hai bên có vườn cây cảnh và một số cây đại cổ thụ trồng từ thời trùng tu 1917. Sân chùa lát gạch Bát Tràng đỏ truyền thống, đã được thay mới một phần nhưng vẫn giữ kiểu cũ.

Sau sân chính là tòa tiền đường 5 gian dài 18 mét, kết nối với thiêu hương và thượng điện qua hai hành lang dài. Bao quanh chính điện là vườn cây xanh nhỏ với một số gốc đa cổ thụ, vài hồ cá nhỏ và bồn hoa. Phía sau là nhà tổ thờ các vị tổ sư đã trụ trì chùa, kế tiếp là nhà tăng (nơi ở của các sư) và nhà bếp. Toàn bộ tổng thể kiến trúc bố cục theo trục bắc - nam, mặt tiền hướng đông nam — kiểu phong thủy chùa Bắc Bộ truyền thống.

Khí hậu khu vực thuộc nhiệt đới gió mùa ven biển Bắc Bộ. Mùa xuân (tháng 2-4) ẩm ướt, mưa phùn, độ ẩm 85-90% — thời điểm này chùa đông khách hành hương đầu năm. Mùa hè (tháng 5-8) nóng 30-37°C, có gió biển mát, đôi khi mưa rào và bão đổ bộ. Mùa thu (tháng 9-11) là mùa đẹp nhất với trời cao xanh, gió mát từ biển, không mưa. Mùa đông (tháng 12-1) khô lạnh 12-18°C, gió mùa đông bắc mạnh, không khí biển làm cảm giác lạnh tăng thêm.

Cây cối trong khuôn viên chủ yếu là đa, sấu, đại, đề và một số cây cảnh được cắt tỉa. Trong số đó, cây đa cổ thụ trước nhà tổ ước tuổi trên 200 năm là cây biểu tượng — tán rộng che bóng sân, được dân địa phương xem là "cây thần" cùng tuổi với những lần trùng tu lớn của chùa. Vào tháng 4-5 hằng năm, cây đại trắng trong sân nở hoa thơm dịu - là mùa chụp ảnh đẹp với kiến trúc chùa.

Nên làm gì ở Chùa Dư Hàng

Hành lễ tại tòa Phật điện

Hành lễ là hoạt động chính của khách đến chùa Dư Hàng, đặc biệt với người hành hương. Khách vào tiền đường, mua hoặc mang theo hương, hoa, lễ chay (không lễ mặn vào điện Phật) đặt lên các án thờ. Lễ Phật ở thượng điện, lễ tổ ở nhà tổ. Thời điểm linh thiêng: rạng sáng 6h-7h, hoặc chiều 16h-17h. Đặc biệt rằm tháng Giêng, lễ Phật đản (mùng 8 tháng 4 âm), lễ Vu Lan (rằm tháng 7) đông khách nhất. Chùa miễn phí vào cổng, công đức tùy tâm vào hòm công đức.

Chiêm ngưỡng hệ thống tượng Phật cổ

Đi vào tòa Phật điện, khách có thể dành 30-40 phút chiêm ngưỡng hệ thống tượng Phật cổ. Tượng chính là bộ Tam Thế trên thượng điện cao nhất, kế đến tòa Cửu Long - Thích Ca sơ sinh ở giữa, hai bên có Hộ Pháp Thiện - Hộ Pháp Ác. Lớp dưới là bộ Di Đà Tam Tôn (A Di Đà, Quán Thế Âm, Đại Thế Chí) và 18 pho La Hán hai bên hành lang. Một số pho có niên đại Hậu Lê, được tạo tác bằng gỗ mít sơn son thếp vàng. Khi vào chiêm ngưỡng, không chạm tay, không chụp ảnh có flash (làm phai sơn son).

Tham quan kiến trúc tam quan và gác chuông

Cổng tam quan hai tầng mái cong là điểm chụp ảnh kiến trúc tiêu biểu. Mái lợp ngói mũi hài, các đao cong vút lên trời, trên đỉnh mái có gắn kỳ lân và mây cuộn. Gác chuông cao 7 mét treo quả chuông đồng đúc thời Nguyễn — minh văn trên chuông ghi lại việc trùng tu năm 1917 và danh sách thí chủ đóng góp. Thời gian chiêm ngưỡng: 20-30 phút. Buổi chiều ánh nắng nghiêng tạo bóng đẹp trên mái cong.

Đọc văn bia, hoành phi câu đối

Trong khuôn viên chùa có nhiều bia đá khắc minh văn Hán Nôm ghi lại lịch sử trùng tu các thời kỳ. Bia cổ nhất từ thời Cảnh Hưng (giữa thế kỷ XVIII) đặt trong nhà bia bên hông tiền đường. Các bia khác niên đại Tự Đức, Khải Định, Bảo Đại nằm rải rác sân và hành lang. Hoành phi "Phúc Lâm Tự" trên cửa thượng điện, câu đối hai bên các án thờ là tư liệu cho người nghiên cứu Hán Nôm và Phật giáo Bắc Bộ. Khách thường có thể nhờ sư hoặc người trông coi chùa dịch giúp.

Tham gia lễ hội đầu năm và khóa tu

Hằng năm chùa tổ chức lễ hội đầu xuân kéo dài từ mùng 4 đến rằm tháng Giêng. Hoạt động gồm thuyết pháp, lễ cầu an, cấp giấy chúc phúc, phát lộc. Khóa tu một ngày dành cho Phật tử và khách hữu duyên được tổ chức định kỳ vào ngày rằm và mùng 1 hằng tháng — bao gồm thiền tọa, tụng kinh, ăn chay, lao động công ích. Chi phí khóa tu: miễn phí, có thể đóng góp công đức tùy tâm. Đăng ký trước qua văn phòng chùa.

Ăn gì ở Chùa Dư Hàng

Bánh đa cua Hải Phòng — 35.000-55.000 VND

Bánh đa cua là đặc sản số một của Hải Phòng. Bánh đa đỏ làm từ gạo Cẩm pha lúa, có màu nâu hồng đặc trưng, dai và mềm. Nước dùng nấu từ riêu cua (cua đồng giã lọc lấy nước), thêm cà chua phi và mỡ hành. Bát bánh đa cua đầy đủ có chả lá lốt, chả viên, tôm khô, rau muống chần. Quán Bánh đa cua bà Cụ (số 48 Lạch Tray, cách chùa 2 km) là một trong những quán lâu đời nhất, mở từ 1980. Giờ mở: 6h-22h. Cuối tuần có thể xếp hàng 10 phút.

Nem cua bể — 8.000-12.000 VND/cái

Nem cua bể là đặc sản Hải Phòng, vỏ nem làm bằng bánh đa nem mỏng, nhân cua bể (cua biển) lột bỏ vỏ, thịt nạc xay, mộc nhĩ, miến tàu, hành lá. Nem được gói vuông (khác với nem Hà Nội gói tròn), chiên giòn vàng. Ăn kèm bún và nước chấm pha mắm gừng-tỏi-ớt. Quán Nem cua bể Quê Nhà (số 36 Lạch Tray) là điểm uy tín, một suất 4 cái nem + bún 50.000-70.000 VND. Giờ mở: 10h-22h.

Bún cá Cát Bà - bún cá biển — 40.000-60.000 VND

Bún cá biển là một biến thể đặc sắc của Hải Phòng. Nước dùng nấu từ xương cá biển (cá thu, cá mú), cà chua, dứa, dọc mùng tạo vị chua thanh. Bát bún có chả cá rán, miếng cá tươi, rau muống, hành lá. Quán bún cá ngon ở Hải Phòng: Bún cá Như Ý (số 188 Cầu Đất, cách chùa 2,5 km), giờ mở 6h-14h và 17h-21h.

Bánh mì cay - "bánh mì que" — 5.000-10.000 VND

Bánh mì cay là một đặc sản chỉ có ở Hải Phòng. Khác với bánh mì thông thường, bánh mì cay có kích thước nhỏ chỉ bằng ngón tay (dài 15-20 cm, đường kính 3 cm), nhân pa-tê gan với tương ớt chí trương đặc hữu - rất cay. Đường Hàng Kênh (cách chùa 800 m về phía bắc) có nhiều quán bánh mì cay nổi tiếng. Quán Bánh mì cay Bà Già (số 57 Lê Lợi) là tên tuổi cũ. Mua 5-10 cái ăn vặt rất đã. Giờ mở: 8h-19h.

Cháo cá mú Hải Phòng — 60.000-90.000 VND

Cháo cá mú nấu từ cá mú tươi đánh bắt từ vịnh Bắc Bộ. Cá hấp lấy thịt, xương ninh nhừ làm nước dùng. Cháo gạo tẻ + cá + gừng + hành. Quán cháo cá mú nổi tiếng: Cháo cá mú Mỹ Long (số 102 Văn Cao, cách chùa 3 km), một bát đặc biệt 80.000 VND. Giờ mở: 17h-23h (chỉ bán buổi tối). Đông khách cuối tuần.

Đi khi nào đẹp nhất

Tháng 1-3 (đầu xuân - lễ hội): Mùa lễ hội đầu năm, đông khách hành hương đặc biệt rằm tháng Giêng. Thời tiết mát 15-22°C, có mưa phùn. Phù hợp khách muốn trải nghiệm không khí lễ hội. Đến sáng sớm 6h-8h để tránh đông.

Tháng 4-5 (xuân muộn): Lễ Phật đản (mùng 8 tháng 4 âm) thường rơi vào tháng 5 dương. Thời tiết ấm 22-28°C, ít mưa. Cây đại trắng trong chùa nở hoa thơm dịu, mùa chụp ảnh đẹp.

Tháng 6-8 (hè): Nóng 32-37°C, mưa rào và bão thường đổ bộ tháng 7-8 (Hải Phòng có 4-6 cơn bão mỗi năm). Khách ít vào mùa này. Đến chùa sáng sớm hoặc chiều mát.

Tháng 9-11 (thu): Mùa đẹp nhất - trời cao xanh, gió mát từ biển, không mưa, nhiệt độ 22-28°C. Ánh nắng nghiêng buổi chiều tạo cảnh đẹp cho chụp ảnh kiến trúc. Phù hợp tham quan kiến trúc và tượng cổ.

Tháng 12-1 (đông): Khô lạnh 12-18°C, gió mùa đông bắc. Có ngày dưới 10°C. Chùa vẫn mở cửa, ít khách hơn, không khí trang nghiêm tĩnh lặng. Mặc ấm khi đi.

Đi đến Chùa Dư Hàng bằng cách nào

Từ trung tâm Hải Phòng (nhà hát lớn): Cách 2 km. Đi taxi 50.000-70.000 VND, Grab 30.000-45.000 VND, xe ôm 25.000 VND, mất 5-10 phút. Đi bộ mất 25-30 phút qua phố Cầu Đất - Lạch Tray.

Từ Hà Nội: Cách 120 km, đi cao tốc Hà Nội - Hải Phòng. Xe limousine 200.000-300.000 VND (2-2,5 giờ), tàu hỏa LP3/LP5 75.000-150.000 VND (2,5 giờ), tự lái ô tô 110.000 VND phí cao tốc.

Từ Quảng Ninh (Hạ Long): Cách 80 km qua quốc lộ 18 và cao tốc Hạ Long - Hải Phòng. Xe khách 100.000-150.000 VND (1,5-2 giờ).

Từ sân bay Cát Bi (Hải Phòng): Cách 8 km. Taxi 120.000-150.000 VND, Grab 80.000-110.000 VND, xe bus 17 (giá 20.000 VND), mất 20-30 phút.

Gửi xe: Trước cổng chùa có bãi gửi xe máy nhỏ (10.000 VND/lượt). Ô tô đỗ trên phố Dư Hàng hoặc bãi đỗ công cộng cách 200 mét.

Lịch trình gợi ý

Phương án 1: Tham quan chùa 1,5 giờ: - 8h: Đến chùa, vào tiền đường lễ Phật. - 8h15-8h45: Chiêm ngưỡng hệ thống tượng cổ trên thượng điện. - 8h45-9h15: Tham quan tam quan, gác chuông, đọc bia đá. - 9h15-9h30: Sang nhà tổ, dạo sân cây đa cổ thụ. - 9h30: Kết thúc, đi ăn sáng bánh đa cua.

Phương án 2: Một ngày Hải Phòng trung tâm (8 giờ): - 7h-7h45: Ăn sáng bánh đa cua Lạch Tray. - 8h-9h30: Chùa Dư Hàng. - 9h45-11h: Bảo tàng Hải Phòng (số 11 Đinh Tiên Hoàng). - 11h15-12h30: Nhà hát thành phố + hồ Tam Bạc. - 12h30-13h30: Ăn trưa nem cua bể. - 14h-15h30: Chợ Sắt - phố cổ. - 15h30-17h: Cảng Hải Phòng cũ (Bến Bính) + cà phê ven sông. - 17h-19h: Đi đường Lê Hồng Phong - ăn tối cháo cá mú.

Phương án 3: 2 ngày 1 đêm Hà Nội - Hải Phòng - Cát Bà: - Ngày 1: Hà Nội — Hải Phòng, tham quan chùa Dư Hàng, trung tâm, ăn đặc sản. Tối nghỉ Hải Phòng. - Ngày 2: Hải Phòng — Cát Bà (tàu cao tốc 45 phút). Du lịch đảo Cát Bà.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Chùa Dư Hàng có thu vé không?: Trả lời: KHÔNG. Vào chùa miễn phí. Khách có thể công đức tùy tâm vào hòm công đức đặt trong chùa. Hành lễ cũng không phải đăng ký.

Hỏi: Đi chùa nên mặc gì?: Trả lời: Mặc kín đáo, lịch sự. Không mặc áo ba lỗ, quần ngắn trên gối, váy ngắn, đồ bó sát. Có thể mặc quần dài + áo có tay. Mang giày dễ tháo (vào điện phải tháo giày). Khăn quàng cổ nếu mùa đông để giữ ấm trong điện gió.

Hỏi: Có nên mua hương lễ ở ngoài cổng không?: Trả lời: Hương và lễ vật có bán tại các quầy nhỏ trước cổng chùa, giá hợp lý (1 bộ hương + hoa + bánh kẹo khoảng 30.000-50.000 VND). Mang theo từ nhà cũng được. Lưu ý: không cúng đồ mặn (thịt, hải sản) tại Phật điện, chỉ cúng đồ chay (hoa, quả, bánh kẹo, xôi chè).

Hỏi: Chùa có cho khách nước ngoài tham quan không?: Trả lời: Có, chùa mở cửa cho mọi khách bao gồm khách quốc tế. Tuy nhiên không có hướng dẫn viên tiếng Anh thường trực — khách nước ngoài thường đi cùng hướng dẫn viên Hải Phòng. Nếu tự đi, có thể dùng ứng dụng dịch Google để tìm hiểu các bia đá, hoành phi.

Hỏi: Tháng nào đông khách nhất?: Trả lời: Rằm tháng Giêng (tháng 2 dương lịch) và lễ Phật đản (tháng 5 dương lịch) đông nhất. Chùa cũng đông vào ngày rằm và mùng 1 hằng tháng. Ngày thường khá vắng, phù hợp tham quan kiến trúc trong yên tĩnh.

Cụm điểm tham quan gần

Hồ Tam Bạc — 1,5 km về phía bắc: Hồ trung tâm Hải Phòng nối liền sông Tam Bạc, có cầu vòm và đài phun nước. Quanh hồ là phố đi bộ, có nhà hát thành phố, tượng đài Lê Chân và quảng trường lớn. Là điểm hẹn của người Hải Phòng buổi tối. Miễn phí.

Nhà hát Thành phố Hải Phòng — 2 km: Khánh thành 1904, kiến trúc Pháp tân cổ điển 2 tầng, mặt tiền với 4 cột Doric lớn. Vào ngoài giờ biểu diễn miễn phí. Có biểu diễn cải lương, kịch định kỳ, vé 100.000-300.000 VND tùy chương trình.

Bảo tàng Hải Phòng — 1,8 km: Số 11 Đinh Tiên Hoàng. Trưng bày hiện vật khảo cổ Hải Phòng (di chỉ Tràng Kênh, Việt Khê), văn hóa Bạch Đằng, đời sống cảng Hải Phòng thời thuộc Pháp. Vé: 20.000 VND. Mở: 8h-11h30 và 13h30-17h, đóng thứ Hai.

Chợ Sắt — 1,8 km: Chợ truyền thống lớn nhất Hải Phòng, xây 1992 thay chợ cũ thời Pháp. Tầng 1 bán đồ ăn, tầng 2 bán vải, quần áo, đồ gia dụng. Có khu ẩm thực phố Lạch Tray bên cạnh - phố bún cá, bún ốc, bánh đa cua nổi tiếng.

Cảng Hải Phòng cũ (Bến Bính) — 2,2 km: Khu cảng Pháp cũ ven sông Cấm, nay là điểm dạo bộ và đón tàu cao tốc đi Cát Bà - Đồ Sơn . Có nhà ga cảng cũ kiến trúc Pháp 1900, hiện là quán cà phê. Khung cảnh ven sông đẹp lúc hoàng hôn.