Gáo Giồng – rừng tràm & vườn chim Đồng Tháp Mười

Vì sao nên đến Gáo Giồng

Gáo Giồng là điểm quan sát chim hoang dã phong phú nhất tại Đồng Tháp, dễ tiếp cận hơn VQG Tràm Chim và có ẩm thực đồng quê ngay tại chỗ.

Thứ nhất, sân chim 36 ha với hàng chục nghìn con chim nước tập trung quanh năm. Cò trắng (Ardea alba) chiếm đa số, bên cạnh đó có vạc (về đêm), cồng cộc (ngụp nước bắt cá), le le (bơi trên mặt nước), trích mồng đỏ (chim quý hiếm), diệc xám, và vịt trời. Mùa sinh sản (tháng 8-12), tổ chim dày đặc trên tán tràm, cò con mới nở lông trắng xoá, tạo cảnh quan chim bay kín trời vào chiều muộn khi đàn về tổ. Đài quan sát cao 15-18 m đặt ở rìa sân chim, trang bị ống nhòm miễn phí, cho phép xem chim ở khoảng cách 50-100 m mà không làm phiền đàn.

Thứ hai, rừng tràm hơn 1.500 ha tạo cảnh quan hoang sơ hiếm gặp ở Đông Nam Bộ và ĐBSCL. Tràm mọc dày, thân trắng xám, nước ngập quanh năm (sâu hơn mùa nước nổi). Du khách chèo xuồng ba lá luồn dưới tán tràm, cảm giác đang đi trong rừng ngập nước nguyên bản. Mùa nước nổi (tháng 8-11), mực nước trong rừng lên 1-2 m, xuồng chui qua gốc tràm và rễ thở nhô trên mặt nước.

Thứ ba, ẩm thực đồng quê miền Tây được phục vụ ngay trong khu du lịch với nguyên liệu từ rừng tràm và đồng xung quanh. Cá lóc nướng trui, chuột đồng nướng lu, lươn um nước cốt dừa, canh chua cá linh bông điên điển (mùa nước nổi), và các món gỏi rau vườn. Đây là bữa ăn "from farm to table" thật sự vì cá bắt từ kênh, rau hái từ vườn quanh rừng.

Lịch sử & Bản sắc

Vùng đất Gáo Giồng nằm trong vùng trũng Đồng Tháp Mười, trước thế kỷ XX là đất hoang ngập nước quanh năm, phủ tràm và cỏ dại. "Gáo" là tên một loài cây gỗ (cây gáo, Neolamarckia cadamba) mọc nhiều tại giồng (gò đất cao giữa đồng ngập). "Giồng" trong tiếng miền Tây chỉ vùng đất cao hơn xung quanh, không bị ngập hoặc ngập ít. Dân cư sớm nhất đến đây khai hoang lập ấp vào thập niên 1960-1970, chủ yếu là nông dân Kinh từ các tỉnh lân cận.

Trong chiến tranh chống Mỹ, vùng rừng tràm Gáo Giồng là căn cứ du kích. Đồng ngập nước và rừng tràm dày đặc tạo lợi thế phòng thủ tự nhiên, cản trở xe cơ giới của quân đội Mỹ và VNCH. Một số hầm trú ẩn và tuyến giao liên cũ vẫn còn dấu tích trong rừng.

Sau năm 1975, lực lượng thanh niên xung phong 705 được giao nhiệm vụ khai phá vùng đất Gáo Giồng. Họ đào kênh thoát phèn, trồng tràm trên đất hoang, và chuyển đổi một phần đất thành ruộng lúa. Rừng tràm trồng mới kết hợp với rừng tràm tự nhiên còn sót lại tạo thành mảng rừng liên tục hàng trăm hecta. Nhờ rừng dày và ít bị quấy rầy, các đàn chim nước bắt đầu di cư đến làm tổ, hình thành sân chim tự nhiên lớn dần qua từng năm.

Khoảng năm 2000, huyện Cao Lãnh cũ nhận ra giá trị sinh thái và du lịch của Gáo Giồng, quyết định bảo vệ rừng tràm và sân chim thay vì mở rộng canh tác. Khu du lịch sinh thái được xây dựng với đường đi bộ trên cọc bê tông xuyên rừng, đài quan sát chim, bến xuồng, và nhà hàng đồng quê. Mô hình du lịch sinh thái cộng đồng phát triển: nông dân quanh rừng tham gia chèo xuồng, nấu ăn, và hướng dẫn du khách. Hiện tại, Gáo Giồng đón khoảng vài chục nghìn khách/năm, chủ yếu khách nội địa từ TP HCM và Cần Thơ.

Cộng đồng dân cư xung quanh sống bằng trồng lúa, nuôi cá, và khai thác sản phẩm từ tràm (tinh dầu tràm, than tràm, mật ong rừng). Mùa nước nổi (tháng 8-11), nông dân đặt lọp bắt cá, giăng lưới cá linh, và thu hoạch bông điên điển bán cho nhà hàng. Lễ hội đặc trưng vùng: lễ hội bắt cá mùa nước nổi, và hội chợ ẩm thực đồng quê tổ chức tại khu du lịch vào dịp lễ 2/9 hoặc Tết Nguyên đán.

Cảnh quan & Thiên nhiên

Gáo Giồng nằm trên vùng đất trũng phèn Đồng Tháp Mười, cao độ 1-2 m so với mực nước biển. Rừng tràm (Melaleuca cajuputi) hơn 1.500 ha mọc dày, thân trắng xám vỏ xốp, cao 8-15 m. Mùa nước nổi (tháng 8-11), nước từ sông Mê Kông ngập rừng 0,5-2 m, gốc tràm ngâm trong nước, rễ thở nhô lên mặt nước. Mùa khô (tháng 1-4), nước rút, mặt đất phủ lá tràm rụng vàng, một số kênh mương vẫn giữ nước.

Sân chim 36 ha nằm trong lõi rừng tràm rộng hơn 1.500 ha, là nơi hàng chục nghìn con chim nước trú ngụ và làm tổ. Mật độ chim dày nhất trên tán tràm vào mùa sinh sản (tháng 8-12): cò trắng, vạc, cồng cộc, le le, diệc, trích mồng đỏ, và vịt trời. Vào chiều muộn (16h30-17h30), đàn chim bay về tổ tạo cảnh tượng hàng nghìn cánh chim trắng trên nền trời cam.

Hệ sinh thái rừng ngập nước phong phú. Dưới nước: cá lóc, cá rô, cá sặc, lươn, rắn nước, rùa, và cá linh (mùa nước nổi). Trên mặt nước: bèo tấm, lục bình, sen, súng, bông điên điển. Côn trùng: chuồn chuồn, bướm, và đom đóm (đêm mùa nước). Thú nhỏ: chuột đồng (mùa gặt), rái cá (hiếm gặp), và dơi (ăn côn trùng trong rừng).

Khí hậu nhiệt đới gió mùa ĐBSCL: mùa mưa nóng ẩm (30-35°C), mùa khô nóng hanh (28-37°C). Vùng Gáo Giồng nóng hơn ven biển 2-3°C vì nằm sâu trong đất liền. Tuy nhiên, bên trong rừng tràm mát hơn ngoài trời 3-5°C nhờ tán cây che phủ và mặt nước làm mát.

Nên làm gì ở Gáo Giồng

Quan sát chim từ đài cao bằng ống nhòm

Đài quan sát bằng gỗ và thép cao 15-18 m đặt ở rìa sân chim 36 ha. Leo cầu thang lên đỉnh, nhìn xuống tán tràm phủ kín chim trắng. Mỗi du khách được mượn ống nhòm miễn phí, hướng dẫn viên chỉ các loài chim và giải thích tập tính. Thời điểm tốt nhất: chiều 16h-17h30 khi chim bay về tổ (hàng nghìn con cùng lúc), hoặc sáng sớm 5h30-6h30 khi chim bay đi kiếm ăn. Đã tính trong vé vào cổng. Thời gian quan sát 30-45 phút.

Chèo xuồng ba lá xuyên rừng tràm ngập nước

Xuồng gỗ nhỏ do nông dân chèo, luồn qua các kênh rạch hẹp trong rừng tràm. Mùa nước nổi (tháng 8-11), xuồng đi trên mặt nước ngập giữa gốc tràm, rễ thở nhô lên, bèo tấm phủ xanh. Yên tĩnh, chỉ nghe tiếng mái chèo khua nước và chim hót. Tour 30-45 phút, giá 100.000-200.000 đ/xuồng (2-3 người). Nên đi sáng sớm 7h-9h khi nước phẳng và ánh sáng xuyên tán tràm đẹp nhất.

Đi bộ trên đường cọc bê tông xuyên rừng

Đường bê tông hẹp (rộng khoảng 1 m) nâng trên cọc, chạy xuyên rừng tràm khoảng 2-3 km. Tương tự đường ở Làng nổi Tân Lập nhưng ngắn hơn và ít khách hơn. Mùa nước nổi, nước ngập hai bên đường. Mùa khô, đường cao hơn mặt đất phủ lá vàng. Dọc đường có bảng thông tin về các loài cây và chim. Thời gian 45 phút đến 1 giờ. Đã tính trong vé vào cổng.

Câu cá và bắt cá trong kênh rạch

Khu du lịch cho phép câu cá tại một số kênh chỉ định (mang cần riêng hoặc mượn tại chỗ). Cá lóc, cá rô, cá sặc, và lươn là các loài phổ biến. Mùa nước nổi có thêm cá linh (tháng 8-11). Cá câu được có thể nhờ nhà bếp khu du lịch chế biến (tính tiền công nấu 30.000-50.000 đ/món). Hoặc tham gia hoạt động tát mương bắt cá cùng nông dân (trò chơi nhóm, phí 50.000-100.000 đ/nhóm 5-10 người).

Mua mật ong rừng tràm và tinh dầu tràm

Quầy bán đặc sản trong khu du lịch: mật ong rừng tràm (80.000-150.000 đ/chai 0,5 lít, thu hoạch từ tổ ong trong rừng), tinh dầu tràm (chưng cất từ lá tràm, 50.000-100.000 đ/chai 30ml, dùng xoa bóp và chống muỗi), và khô cá lóc (80.000-120.000 đ/bịch 200g). Sản phẩm làm thủ công bởi nông dân quanh rừng.

Ăn gì ở Gáo Giồng

Cá lóc nướng trui rơm

Cá lóc bắt từ kênh rạch trong rừng tràm, con 0,5-1 kg. Xiên que tre, nướng trên đống rơm khô đốt cháy. Vảy cá cháy đen bong ra, thịt bên trong trắng ngọt chín tới. Gỡ thịt cuốn bánh tráng với rau sống (xà lách, diếp cá, húng quế), bún tươi, và chấm nước mắm me chua ngọt. Một con cá nướng cho 3-4 người 100.000-180.000 đ. Nhà hàng trong khu du lịch nướng trui trước mặt khách trên sân đất.

Lươn um nước cốt dừa

Lươn đồng bắt từ mương xung quanh rừng, con lớn dài 40-60 cm. Lươn cắt khúc, um (nấu nhỏ lửa) với nước cốt dừa tươi, sả, nghệ, ớt, và lá cách. Nước um sánh vàng từ nghệ và dừa, thịt lươn mềm ngọt, béo nhẹ từ nước cốt dừa. Ăn kèm cơm trắng hoặc bún. Một phần lươn um cho 3-4 người 120.000-200.000 đ. Món đặc trưng miền Tây, tại Gáo Giồng dùng lươn tự nhiên (không nuôi công nghiệp).

Canh chua cá linh bông điên điển

Đặc sản mùa nước nổi (tháng 8-11). Cá linh nhỏ (5-8 cm) nấu canh chua với me non, bông điên điển vàng (hoa mọc ven kênh mùa nước), và rau ngổ. Nước canh chua thanh từ me, cá linh ngọt tự nhiên, bông điên điển giòn nhẹ. Một nồi canh cho 4 người 80.000-150.000 đ. Chỉ có mùa nước nổi, hết mùa không còn cá linh tươi và bông điên điển. Nhà hàng khu du lịch phục vụ khi đúng mùa.

Chuột đồng nướng lu

Chuột đồng (ăn lúa, sống trên đồng ruộng) bắt mùa gặt hoặc mùa nước nổi. Chuột làm sạch, ướp sả nghệ muối, nướng trong lu đất nung 30-40 phút. Thịt nạc dai, vị đậm hơn gà. Ăn kèm muối ớt chanh và rau sống. Một con 30.000-50.000 đ. Đặc sản gây tò mò cho du khách thành phố, đặt trước qua nhà bếp khu du lịch.

Ốc bưu hấp tiêu rừng

Ốc bưu (loại ốc lớn sống trong kênh rạch vùng ngập) rửa sạch, hấp với tiêu rừng (hạt tiêu tươi hái từ dây tiêu trong vườn), sả, và lá chanh. Vỏ ốc mở ra, thịt ốc giòn dai, nước hấp thơm tiêu và sả. Gỡ thịt chấm muối ớt chanh. Một đĩa 20-25 con ốc giá 60.000-100.000 đ. Ốc bắt từ kênh trong rừng, tươi và sạch.

Đi khi nào đẹp nhất

Mùa nước nổi tháng 8 đến tháng 11 là thời gian lý tưởng nhất. Nước ngập rừng tràm tạo cảnh quan đẹp, chim sinh sản đông nhất (đặc biệt tháng 9-11), cá linh theo nước về nhiều, bông điên điển nở vàng ven kênh. Tháng 10 là đỉnh mùa nước, cảnh quan ấn tượng nhất.

Tháng 12-2 nước rút dần, chim vẫn còn nhiều (mùa sinh sản kéo dài), trời bắt đầu mát (24-28°C ban đêm), phù hợp cho tham quan nhẹ nhàng. Tháng 1-2 (dịp Tết) khu du lịch đông khách nội địa.

Tháng 3-5 nóng nhất (35-38°C), rừng khô, ít chim hơn, kênh mương cạn. Không phải thời điểm lý tưởng nhưng vẫn mở cửa.

Thời điểm trong ngày: chiều 16h-17h30 xem chim bay về tổ (cảnh đẹp nhất). Sáng sớm 5h30-7h chim bay đi kiếm ăn, yên tĩnh hơn nhưng vẫn đông. Giữa trưa nóng, nên nghỉ ăn trưa tại nhà hàng.

Đi đến Gáo Giồng bằng cách nào

Từ Cao Lãnh: khoảng 17-20 km theo ĐT844 đi hướng tây bắc, khoảng 25-30 phút bằng ô tô. Đường nhựa tốt đến cổng khu du lịch.

Từ TP HCM: khoảng 170 km theo QL1A đi Mỹ Tho, qua phà Cao Lãnh hoặc cầu Cao Lãnh, rồi ĐT844. Tổng thời gian 3-3,5 giờ. Hoặc đi cao tốc Trung Lương đến Mỹ Thuận, qua cầu Mỹ Thuận, cầu Cao Lãnh, rồi rẽ ĐT844.

Từ Cần Thơ: khoảng 80 km qua Sa Đéc và Cao Lãnh, khoảng 2 giờ.

Từ Sa Đéc: 40 km, khoảng 1 giờ. Kết hợp tuyến Sa Đéc (làng hoa, nhà cổ Huỳnh Thuỷ Lê) và Gáo Giồng trong cùng ngày.

Nhiều tour từ TP HCM 2 ngày 1 đêm kết hợp Đồng Tháp (Cao Lãnh và Tràm Chim và Gáo Giồng và Sa Đéc), giá 1.500.000-3.000.000 đ/người.

Lịch trình gợi ý

Hành trình 1 ngày từ Cao Lãnh

Xuất phát 6h từ Cao Lãnh, đến Gáo Giồng khoảng 6h25-6h30. Sáng sớm 6h30-7h30 xem chim bay đi kiếm ăn từ đài quan sát. 7h30-9h chèo xuồng xuyên rừng tràm. 9h-10h đi bộ đường cọc bê tông trong rừng. 10h30-12h ăn trưa đồng quê tại nhà hàng khu du lịch (cá lóc nướng trui, lươn um dừa, ốc hấp). 13h-14h nghỉ trưa trên võng. 14h-15h câu cá ven kênh. 15h30 mua mật ong rừng tràm mang về. 16h khởi hành về Cao Lãnh.

Hành trình 2 ngày 1 đêm Đồng Tháp sinh thái

Ngày 1: TP HCM đến Cao Lãnh (3 giờ). Chiều tham quan Khu di tích Gò Tháp (di chỉ Óc Eo) hoặc VQG Tràm Chim (sếu đầu đỏ mùa khô). Ngủ Cao Lãnh.

Ngày 2: Dậy 5h, đi Gáo Giồng (30 phút). 5h30-7h xem chim sáng sớm. 7h-9h xuồng rừng tràm. 9h-10h đi bộ trong rừng. 10h30 ăn trưa. 12h khởi hành, ghé Sa Đéc (làng hoa, nhà cổ) hoặc Đồng Sen Tháp Mười trên đường về TP HCM.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Gáo Giồng khác VQG Tràm Chim thế nào?: Tràm Chim lớn hơn (7.300 ha, khu Ramsar quốc tế), có sếu đầu đỏ (mùa khô tháng 12-3), và quy chế vườn quốc gia (hạn chế tiếp cận hơn). Gáo Giồng nhỏ hơn (1.670 ha), chuyên về cò và vạc (đông quanh năm), gần hơn Cao Lãnh, và có ẩm thực đồng quê phong phú hơn. Kết hợp cả hai trong 2 ngày là lý tưởng.

Hỏi: Có cần đặt trước không?: Ngày thường không cần. Cuối tuần và dịp lễ nên gọi điện trước để đặt xuồng và bữa ăn (nhà hàng khu du lịch cần chuẩn bị nguyên liệu). Số điện thoại ban quản lý có trên website du lịch Đồng Tháp.

Hỏi: Mùa nào nhiều chim nhất?: Mùa sinh sản tháng 8-12 chim đông nhất (hàng chục nghìn con, đặc biệt cò trắng). Mùa khô tháng 1-4 chim giảm nhưng vẫn có vài nghìn con. Tháng 5-7 ít nhất nhưng không phải hoàn toàn vắng.

Hỏi: Đường vào Gáo Giồng có khó đi không?: Đường nhựa tốt từ Cao Lãnh đến cổng khu du lịch. Bên trong khu du lịch đi bộ hoặc xuồng. Không cần xe gầm cao. Mùa mưa đường vẫn tốt vì đã trải nhựa.

Cụm điểm tham quan gần

• VQG Tràm Chim cách 30 km phía đông, khu Ramsar quốc tế 7.300 ha với rừng tràm ngập nước và sếu đầu đỏ (mùa khô tháng 12-3).
• Đồng Sen Tháp Mười cách 25 km phía đông, cánh đồng sen 20 ha với chèo xuồng hái sen và ẩm thực từ sen (đẹp nhất tháng 7-10).
• Cao Lãnh cách 20 km phía đông nam, thành phố trung tâm Đồng Tháp với Khu di tích Gò Tháp (di chỉ Óc Eo thế kỷ V-VI) và chợ Cao Lãnh.
• Làng hoa Sa Đéc cách 40 km phía nam, làng trồng hoa lớn nhất ĐBSCL với hàng trăm loài hoa kiểng, đẹp nhất dịp Tết.
• Nhà cổ Huỳnh Thuỷ Lê cách 42 km phía nam tại Sa Đéc, ngôi nhà Hoa kiều thế kỷ XIX nơi lấy cảm hứng cho tiểu thuyết "L'Amant" của Marguerite Duras.