Thành nhà Hồ (UNESCO)

Vì sao nên đến

Di sản UNESCO độc đáo của Việt Nam: Thành nhà Hồ là một trong tám di sản UNESCO của Việt Nam và là di sản kiến trúc đá quy mô lớn nhất Đông Nam Á còn nguyên vẹn. Đây là minh chứng cho kỹ thuật xây dựng đá thời Trung đại - khi không có công cụ máy móc hiện đại nhưng vẫn chế tác được khối đá nặng 26 tấn lắp ghép chính xác.

Thành đá nguyên vẹn nhất Đông Nam Á: Sau hơn 600 năm chiến tranh, mưa nắng và phong hóa, tường thành vẫn còn đứng vững gần nguyên trạng. Khoảng 80% tường thành phía nam, đông và bắc còn nguyên; phía tây có một số đoạn bị hỏng do thiên tai. Cổng nam (Cửa Tiền) và cổng bắc còn rất đẹp với các vòm đá cong tinh xảo.

Câu chuyện lịch sử bi tráng: Triều Hồ chỉ kéo dài 7 năm (1400-1407) nhưng có nhiều sự kiện lớn: Hồ Quý Ly soán ngôi nhà Trần, đổi quốc hiệu thành Đại Ngu, dời đô về Tây Đô (Thành nhà Hồ), tiến hành nhiều cải cách (tiền giấy đầu tiên trong lịch sử Việt, cải cách quân đội, giáo dục), nhưng cuối cùng thất bại trước cuộc xâm lược của nhà Minh năm 1406-1407. Đến thăm thành như đọc một chương lịch sử bi hùng.

Bối cảnh lịch sử dày đặc: Trong bán kính 50 km có nhiều di tích lịch sử quan trọng: Lam Kinh (di tích vua Lê Thái Tổ - người đánh đuổi nhà Minh và lập triều Hậu Lê 1428), đền Đồng Cổ, đền Trần Khát Chân (vị tướng nhà Trần). Có thể kết hợp tour lịch sử "Triều đại Việt Nam" 2-3 ngày.

Cảnh quan đồng quê đẹp: Thành nằm giữa cánh đồng lúa rộng, có sông Mã chảy phía nam, núi Đốn Sơn phía bắc - cảnh quan đồng bằng miền Trung với ruộng lúa, núi thấp và sông. Vào mùa lúa chín (tháng 5-6 và 9-10), cánh đồng vàng quanh tường đá đen cổ kính tạo nên ảnh độc đáo.

Du lịch học sinh và gia đình: Vé rẻ (40.000đ), điểm dễ đi, có ý nghĩa giáo dục lịch sử. Phù hợp cho trường học tổ chức ngoại khóa và gia đình muốn dạy con về lịch sử Việt Nam.

Lịch sử và bối cảnh văn hóa

Hồ Quý Ly và triều Hồ: Hồ Quý Ly (1336-1407) là một quan đại thần thời nhà Trần, có dòng họ từ Trung Quốc di cư sang Việt Nam thế kỷ XII. Nhờ tài năng, ông được vua Trần tin dùng và dần dần nắm thực quyền. Cuối thế kỷ XIV, nhà Trần suy yếu, các vua nhỏ lên ngôi liên tục. Năm 1400, Hồ Quý Ly soán ngôi cháu ngoại vua Trần là Trần Thiếu Đế (mới 3 tuổi), tự xưng vua, đổi quốc hiệu thành Đại Ngu, lập triều đại nhà Hồ.

Hồ Quý Ly đã có nhiều cải cách táo bạo trong thời gian ngắn cầm quyền: - Tiền giấy "Thông Bảo Hội Sao" - lần đầu trong lịch sử Việt Nam (1396), song hành cùng tiền đồng. Đây là một trong những loại tiền giấy sớm nhất thế giới. - Hạn chế ruộng tư - giới hạn diện tích ruộng tư của địa chủ, phân chia ruộng cho dân. - Cải cách quân đội - tăng cường thủy quân, đóng tàu chiến lớn. - Cải cách giáo dục - mở rộng trường học, dùng chữ Nôm trong văn bản hành chính. - Đổi quốc hiệu từ Đại Việt sang Đại Ngu - "Đại Ngu" là tên cổ của họ Hồ trong truyền thuyết Trung Quốc.

Xây dựng Tây Đô (Thành nhà Hồ) năm 1397: Hồ Quý Ly nhận thấy Thăng Long quá xa biên giới Trung Quốc, dễ bị tấn công. Ông cho xây kinh đô mới ở vùng Vĩnh Lộc Thanh Hóa - vị trí có địa hình hiểm trở (núi Đốn Sơn phía bắc, sông Mã phía nam, cánh đồng rộng phía đông tây). Thành được xây trong 3 tháng đầu năm 1397, dùng hàng trăm nghìn nhân công.

Tường thành xây bằng khối đá vôi nguyên khối khổng lồ, mỗi khối nặng 2-26 tấn. Đá được khai thác từ núi Yên Tôn cách 5 km, vận chuyển bằng cách lăn trên các trục gỗ dầu mỡ. Lắp ghép không dùng vữa, chỉ ghép theo nguyên lý "khít sin" (ghép sao cho khe hở < 1 cm). Cổng thành xây vòm đá cong hình cuốn, mỗi cổng cao 7-10 m, rộng 5,8 m.

Năm 1398, Hồ Quý Ly buộc cháu là vua Trần Thuận Tông phải dời đô về Tây Đô (Thành nhà Hồ). Năm 1400, ông phế Thiếu Đế và lên ngôi.

Cuộc xâm lược của nhà Minh 1406-1407: Nhà Minh (Trung Quốc) lấy cớ "phù Trần diệt Hồ" (giúp nhà Trần đánh nhà Hồ) đem 200.000 quân xâm lược Việt Nam năm 1406. Quân Minh do Trương Phụ chỉ huy đánh từ phía bắc xuống. Quân Hồ chống cự yếu, các tướng lần lượt đầu hàng hoặc bị giết. Năm 1407, quân Minh chiếm Tây Đô. Hồ Quý Ly và con là Hồ Hán Thương cố thoát chạy nhưng bị bắt tại Hà Tĩnh, đưa về Bắc Kinh giam.

Sau khi chiếm được, nhà Minh đặt Việt Nam dưới chế độ thuộc địa "Giao Chỉ thừa tuyên ti" - kéo dài 20 năm (1407-1427) cho đến khi Lê Lợi lãnh đạo khởi nghĩa Lam Sơn đánh đuổi quân Minh và lập triều Hậu Lê năm 1428.

Thành sau khi nhà Hồ sụp đổ: Sau 1407, nhà Minh dùng Tây Đô làm trung tâm hành chính nhỏ. Thời Hậu Lê và sau đó, thành dần xuống cấp do không được sử dụng. Một số đoạn tường bị phá để lấy đá xây công trình khác. Tuy nhiên phần lớn tường vẫn còn vì đá quá lớn không thể di chuyển.

Bảo tồn và UNESCO: Năm 1962, Bộ Văn hóa Việt Nam công nhận Thành nhà Hồ là Di tích lịch sử quốc gia. Việt Nam nộp hồ sơ UNESCO từ 2008, được công nhận là Di sản văn hóa thế giới năm 2011 (tiêu chí ii và iv). UNESCO đánh giá thành là "minh chứng nổi bật của trao đổi quốc tế các giá trị nhân văn và là ví dụ vượt trội của các loại hình kiến trúc, công nghệ xây dựng đá khu vực Đông Á".

Sau công nhận UNESCO, Việt Nam đầu tư hàng trăm tỷ đồng vào bảo tồn: gia cố các đoạn tường yếu, khai quật khảo cổ trong thành (tìm được nhiều di tích cung điện), xây bảo tàng, đào tạo nhân lực bảo tồn, mở rộng đường giao thông để khách dễ đến.

Cảnh quan và đặc điểm tự nhiên

Cấu trúc thành đá: Thành hình chữ nhật 870 × 880 m (~76 ha), bốn phía đều có tường đá. Tường cao 7 m (chỗ cao nhất 10 m), dày 1-2 m phía dưới và 1 m phía trên. Mặt tường ngoài thẳng đứng, mặt trong thẳng đứng. Tổng cộng có khoảng 5.000 khối đá vôi.

Cổng Nam (Cửa Tiền): Cổng chính của thành, hướng nam ra cánh đồng. Cổng rộng 5,8 m, cao 7 m, có vòm đá cong xếp khít không dùng vữa. Trên đỉnh cổng có lan can đá. Đây là cổng còn nguyên vẹn nhất, được khách thăm nhiều nhất.

Cổng Bắc: Ở phía sau thành, hướng vào núi Đốn Sơn. Vòm đá cong, cấu trúc tương tự cổng Nam nhưng nhỏ hơn (rộng 4 m).

Cổng Đông và Tây: Hai cổng phụ, đã bị hỏng một phần do thiên tai và chiến tranh. Còn lại các trụ đá lớn nhưng vòm đá đã sụp đổ. Đang được phục hồi.

Khu vực bên trong thành: Hiện nay bên trong thành chủ yếu là ruộng lúa và làng xóm. Khảo cổ đã tìm thấy nền móng cung điện, các giếng cổ, hệ thống cống thoát nước, gốm sứ thời Hồ. Một số phần được khai quật và bảo tồn.

Tường thành phía nam: Dài 880 m, đoạn còn nguyên vẹn nhất. Đứng từ cổng Nam đi dọc tường thấy các khối đá to nguyên khối được ghép sát nhau. Có nhiều khối nặng 20-26 tấn.

Núi Đốn Sơn: Phía bắc thành có núi Đốn Sơn cao khoảng 200 m, từng là điểm phòng thủ. Trên núi có một số di tích đền thờ thời Hồ.

Sông Mã: Phía nam thành có sông Mã chảy qua, cách 1 km. Thời Hồ đây là tuyến giao thông thủy quan trọng nối thành với biển.

Cánh đồng xung quanh: Thành nằm giữa cánh đồng lúa rộng. Vào mùa lúa chín (tháng 5-6 và 9-10), cảnh đồng vàng quanh tường thành đá đen cổ kính rất đẹp - là điểm chụp ảnh được khách yêu thích.

Hoạt động và trải nghiệm

Tham quan tổng thể thành

Khách bắt đầu từ cổng Nam (Cửa Tiền) - mua vé tại quầy trước cổng. Vào cổng đi bộ dưới vòm đá cao 7 m, chiêm ngưỡng kỹ thuật ghép đá tinh xảo. Vào trong thành, có thể đi bộ dọc tường thành 3.500 m, hoặc đi xe điện thuê (200.000-300.000đ/giờ).

Lên đỉnh tường thành

Tại một số điểm có bậc thang lên đỉnh tường (3-4 m). Đứng trên đỉnh nhìn ra cánh đồng và ngắm cấu trúc thành toàn cảnh. Tầm nhìn 360 độ ra cánh đồng lúa bao quanh và dòng sông Mã phía xa, đặc biệt buổi sáng sớm khi sương mù còn phủ.

Tham quan bảo tàng

Trong khu di tích có một bảo tàng nhỏ trưng bày: lịch sử triều Hồ, phương pháp xây dựng thành đá, các đồ khảo cổ tìm được (gốm sứ, đồng, sắt, tiền giấy bản phục dựng), mô hình thành. Vào bảo tàng cùng vé tham quan, không phụ thu.

Đi thuyền sông Mã

Phía nam thành có dịch vụ thuyền nhỏ chở khách đi 1 giờ trên sông Mã ngắm cảnh đồng quê và tường thành từ phía sông. Giá 200.000-300.000đ/thuyền (4-6 khách).

Lên núi Đốn Sơn

Phía bắc thành có núi Đốn Sơn (200 m). Có lối đi bộ lên đỉnh khoảng 1 km - 30-40 phút đi. Trên đỉnh nhìn xuống toàn bộ tường thành hình chữ nhật nằm giữa ruộng lúa. Có một số di tích đền thờ thời Hồ.

Tham quan các đền thờ liên quan

Trong vùng có một số đền thờ liên quan đến triều Hồ: - Đền thờ Hồ Quý Ly ở xã Vĩnh Hùng (5 km từ thành), thờ vua Hồ Quý Ly. - Đền Trần Khát Chân ở xã Vĩnh Hồng (10 km), thờ vị tướng nhà Trần đánh thắng quân Chăm Pa. - Đền Đồng Cổ ở Yên Định (20 km), đền cổ thờ trống đồng - di tích quan trọng nhất nhì miền Bắc.

Mua đặc sản Vĩnh Lộc

Tại các quán ven khu di tích bán đặc sản: bánh răng bừa Phú Quang (đặc sản ngọt), nem Quy Chính (nem chua đặc trưng), gạo nếp Cẩm, mật ong rừng, lá thuốc.

Chụp ảnh áo dài

Khu di tích cho phép khách thuê áo dài thời Hồ (tái tạo) chụp ảnh tại cổng Nam và tường thành. Giá 100.000-200.000đ/lượt mặc 30 phút. Phù hợp cho ảnh kỷ niệm.

Hướng dẫn lịch sử

Có thể thuê hướng dẫn viên (200.000-400.000đ/giờ) giải thích lịch sử triều Hồ, kỹ thuật xây dựng, ý nghĩa các chi tiết. Phù hợp cho khách nước ngoài hoặc nhóm học sinh.

Ẩm thực địa phương

Bánh răng bừa Phú Quang

Đặc sản đặc trưng của vùng Vĩnh Lộc - Thiệu Hóa Thanh Hóa. Bánh làm từ bột gạo tẻ giã mịn, nhân đậu xanh xay trộn hành phi, gói lá dong hình dài như răng chiếc bừa rồi hấp chín. Vị bùi mềm, chấm nước mắm pha. Một bánh 5.000-8.000đ. Mua làm quà về.

Nem chua Thanh Hóa

Nem chua Quy Chính, Hậu Lộc, Bỉm Sơn nổi tiếng. Nem làm từ thịt heo nạc, bì heo thái nhỏ, thính, tỏi và ớt, gói lá chuối lên men 2-3 ngày. Vị chua ngọt, thơm. Một xâu 10 nem 30.000đ. Đặc sản về.

Gỏi cá Sầm Sơn (cách Vĩnh Lộc 60 km)

Cá biển tươi (cá nục, cá ngừ) thái mỏng trộn với rau thơm, hành tây, ớt và nước mắm gừng. Đặc sản Sầm Sơn - khách đến Thành nhà Hồ thường ghé.

Cháo lươn Hà Tĩnh-Thanh Hóa

Lươn đồng nấu cháo nhuyễn với gạo nếp, hành phi, rau ngổ và tiêu xay. Tô cháo 35.000-50.000đ. Phổ biến tại các quán sáng quanh Vĩnh Lộc.

Gà nướng Lam Kinh

Gà ta nướng than hoa - đặc sản vùng Lam Kinh (cách Thành nhà Hồ 30 km). Gà chấm muối ớt rừng. Một con 1,5 kg giá 350.000-500.000đ.

Cơm cháy mỡ hành Thanh Hóa

Cơm cháy chiên giòn rưới mỡ hành và nước mắm tỏi ớt. Ăn vặt phổ biến tại các quán ven đường QL45. Bịch nhỏ 30.000-50.000đ.

Mật ong rừng Thanh Hóa

Mật ong nuôi tự nhiên trong rừng Pù Luông và vùng đệm. Mật vàng đậm, vị thơm. Lọ 500g 200.000-300.000đ. Bán nhiều ở chợ Vĩnh Lộc và Cẩm Thủy.

Bánh đa nem Thanh Hóa

Bánh đa làm từ bột gạo tráng mỏng phơi khô, giòn khi nướng hoặc chiên. Cuốn với rau sống, thịt heo nướng, bún. Chấm nước mắm pha. Bịch 10 cái 30.000-50.000đ. Đặc sản phổ biến.

Rượu nếp cẩm

Rượu lên men từ gạo nếp cẩm (gạo đen) đặc trưng vùng Vĩnh Lộc. Vị đậm, thơm, có màu tím đỏ. Một chai 500ml 100.000-200.000đ.

Thời điểm đẹp nhất

Tháng 10 đến tháng 4: là mùa đẹp nhất - thời tiết mát mẻ (15-25°C), khô ráo, ánh sáng đẹp cho ảnh. Đặc biệt tháng 10-11 cánh đồng lúa chín vàng quanh tường thành đá đen rất đẹp.

Tháng 11 đến tháng 1: mát đẹp - sương mù sáng sớm phủ tầng tầng khối đá, nhìn từ xa như tường thành nổi giữa mây. Có thể chụp ảnh đẹp đặc biệt từ trên núi Đốn Sơn nhìn xuống.

Tháng 2 đến tháng 4: mùa xuân - hoa đào hoa mơ nở quanh thành. Lễ hội đầu xuân ở các đền thờ liên quan triều Hồ.

Tháng 5 đến tháng 6: lúa chín lần 1, cánh đồng vàng phủ quanh tường thành. Trời bắt đầu nóng (28-32°C).

Tháng 6 đến tháng 8: mùa hè - rất nóng (35-40°C). Tường thành đá hấp thụ nhiệt, mặt đá có thể nóng 45-50°C giữa trưa. Không khuyến khích đi giai đoạn này. Nếu phải đi, đi sáng sớm 6-9 giờ.

Tháng 9: lúa chín lần 2 - cảnh đồng vàng tái hiện. Bắt đầu mưa rào.

Khung giờ đẹp: Sáng sớm 6:30-9:00 ánh sáng đẹp nhất, ít người, có sương mù mùa đông. Buổi chiều 15:30-17:00 cũng đẹp với ánh nắng nghiêng. Tránh giữa trưa 11-14 giờ vì nóng và ánh sáng gắt.

Lễ hội: Lễ hội Thành nhà Hồ tổ chức tháng 11 hằng năm - tái hiện cảnh quân Hồ chuẩn bị chiến tranh, có múa cờ, hát chầu văn, thi nấu cơm. Khách đến đúng dịp có trải nghiệm văn hóa.

Đường đi và phương tiện

Đến Thanh Hóa trước

Bay đến Thọ Xuân: Sân bay THD có chuyến từ Sài Gòn (1h45p) và Đà Nẵng. Từ sân bay đến Vĩnh Lộc 30 km mất 45 phút (taxi 400.000-600.000đ).

Tàu hỏa đến Thanh Hóa: Tuyến Bắc Nam, từ Hà Nội 3-4 giờ, từ Sài Gòn 22 giờ.

Xe khách Hà Nội - Thanh Hóa: 3-4 giờ giường nằm, 200.000-300.000đ.

Từ Thanh Hóa đến Thành nhà Hồ

45 km về phía tây bắc qua QL45.

Tự lái xe máy: 1 giờ, đường tốt.

Taxi: 500.000-700.000đ một chiều.

Xe khách: Xe Thanh Hóa - Vĩnh Lộc 1 giờ, 50.000đ. Đến Vĩnh Lộc đi xe ôm 5 km đến thành 30.000đ.

Đường đi từ Hà Nội

Hà Nội — Thành nhà Hồ trực tiếp: 150 km qua QL1A và QL45. Mất 3 giờ tự lái. Có thể kết hợp ghé Ninh Bình nửa ngày.

Hà Nội — Tour 1 ngày: Một số công ty Hà Nội có tour 1 ngày Thành nhà Hồ và Lam Kinh giá 600.000-800.000đ/người.

Tour 2 ngày từ Hà Nội

Hà Nội → Ninh Bình → Thành nhà Hồ — Hà Nội: 2 ngày 1 đêm kết hợp Tràng An và Thành nhà Hồ. Giá 1,5-2 triệu/người.

Hà Nội → Cẩm Lương → Thành nhà Hồ — Hà Nội: 2 ngày kết hợp suối cá thần và thành.

Di chuyển trong khu thành

Bãi đậu xe chính ở phía nam thành, cách cổng Nam 200 m. Có dịch vụ xe điện chạy quanh thành (200.000-300.000đ/giờ - 4 chỗ). Có thể tự đi bộ - tổng quanh thành 3,5 km, mất 45-60 phút.

Lịch trình gợi ý

Lịch trình 1 ngày từ Hà Nội

Sáng: 6:30 từ Hà Nội → 9:30 đến Thành nhà Hồ → 9:30-12:00 thăm thành, bảo tàng và đền thờ.

Trưa: 12:00 ăn trưa Vĩnh Lộc - nem chua và bánh răng bừa.

Chiều: 13:30 đi Lam Kinh (30 km) — 14:30 thăm di tích Lam Kinh (vua Lê Thái Tổ) — 16:00 quay về — 19:00 đến Hà Nội.

Lịch trình 1 ngày từ Thanh Hóa

Sáng: 7:00 khởi hành → 8:00 đến thành → 8:00-11:00 thăm thành đầy đủ (bao gồm núi Đốn Sơn) — 11:00 ăn trưa.

Chiều: 13:00 đi đền Đồng Cổ và Trần Khát Chân (15 km) — 15:00 quay về — 17:00 về Thanh Hóa.

Lịch trình 2 ngày — Thành nhà Hồ và Lam Kinh và Cẩm Lương

Ngày 1: Hà Nội — Thành nhà Hồ → Lam Kinh → tối nghỉ Thanh Hóa.

Ngày 2: Thanh Hóa — Cẩm Lương (suối cá thần, 80 km) → trưa ăn cơm Mường → chiều về Hà Nội.

Lịch trình 3 ngày — Thanh Hóa toàn diện

Ngày 1: Hà Nội — Thành nhà Hồ và bảo tàng → Lam Kinh → Thanh Hóa.

Ngày 2: Thanh Hóa → Cẩm Lương → Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông.

Ngày 3: Pù Luông → Sầm Sơn (biển) → về Hà Nội.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Hỏi: Tại sao Thành nhà Hồ được UNESCO công nhận?: UNESCO công nhận thành theo tiêu chí ii (giao lưu giá trị nhân văn) và iv (kiến trúc, công nghệ). Cụ thể: thành là minh chứng kỹ thuật xây dựng đá thời Trung đại, kết hợp các nguyên lý phong thủy và quân sự độc đáo. Là một trong số ít thành đá nguyên vẹn của Đông Á còn lại.

Hỏi: Tại sao thành chỉ được xây trong 3 tháng?: Theo sử sách, Hồ Quý Ly huy động hàng trăm nghìn nhân công và áp dụng kỹ thuật chia đá ra nhiều khối lớn để dễ vận chuyển. Đá được lăn trên trục gỗ dầu mỡ. Mỗi nhóm thợ chuyên trách một khâu (khai thác, vận chuyển, lắp ghép). Tốc độ này nhanh đáng kinh ngạc với điều kiện thời đó.

Hỏi: Đá lấy từ đâu?: Đá được khai thác từ núi Yên Tôn (cũng gọi là núi An Tôn) cách thành 5 km. Đây là núi đá vôi có độ cứng vừa phải, dễ cắt thành khối lớn. Còn dấu vết khai thác đá trên núi Yên Tôn đến nay.

Hỏi: Làm sao ghép các khối đá nặng 26 tấn?: Theo nghiên cứu khảo cổ, thợ thời Hồ dùng các nguyên lý: (1) Cắt đá theo hình thang úp ngược để khi ghép lực ép sát nhau; (2) Ghép sao cho khe hở < 1 cm để đảm bảo "khít sin"; (3) Một số chỗ dùng móc kim loại nhỏ để cố định. Không dùng vữa - hoàn toàn lực vật lý.

Hỏi: Có thể vào trong tường thành không?: Một số cổng có lối vào hành lang trong tường (rộng 1 m, cao 2 m). Có thể đi vào ngắm. Không có ánh sáng tự nhiên - dùng đèn pin.

Hỏi: Thành nhà Hồ có gì khác Hoàng thành Thăng Long?: Hoàng thành Thăng Long (Hà Nội, di sản UNESCO 2010) là thành đất - gạch của các triều Lý-Trần-Lê-Nguyễn (thế kỷ XI-XIX). Thành nhà Hồ là thành đá nguyên khối của triều Hồ (cuối thế kỷ XIV - đầu XV) - chỉ 7 năm. Hai thành khác nhau hoàn toàn về vật liệu, niên đại và kỹ thuật.

Hỏi: Triều Hồ có gì đặc biệt?: Triều Hồ chỉ kéo dài 7 năm (1400-1407) nhưng có nhiều cải cách táo bạo nhất lịch sử Việt Nam: tiền giấy đầu tiên, cải cách ruộng đất, đổi quốc hiệu. Tuy nhiên thất bại trước nhà Minh và bị xem là "soán nghịch" trong sử quan phong kiến. Đánh giá hiện đại cân bằng hơn - nhìn nhận Hồ Quý Ly như cải cách gia có tầm nhìn nhưng quá vội vàng.

Hỏi: Có nên đi Thành nhà Hồ với trẻ em không?: Có. Trẻ em từ 8 tuổi trở lên rất thích vì có thể leo lên tường, chạy quanh thành, học lịch sử. Vé trẻ em 20.000đ. Không có gì nguy hiểm.

Cụm điểm liên kết

• Lam Kinh

  (30 km về phía tây nam): Di tích vua Lê Thái Tổ - người đánh đuổi nhà Minh và lập triều Hậu Lê 1428. Thường kết hợp 1 ngày với Thành nhà Hồ làm tour "Triều đại Việt Nam".

• Đền Đồng Cổ

  (20 km): Đền cổ thờ trống đồng, di tích thời Lý.

• Đền Trần Khát Chân

  (10 km): Thờ vị tướng nhà Trần đánh thắng quân Chăm Pa.

• Suối cá thần Cẩm Lương

  (50 km): Hiện tượng tự nhiên độc đáo - đàn cá thần.

• Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông

  (60 km về phía tây): Khu bảo tồn thiên nhiên, ruộng bậc thang đẹp.

• Thanh Hóa

  (45 km): Tỉnh lỵ, có nhiều di tích và quán đặc sản.

• Sầm Sơn

  (60 km): Bãi biển nổi tiếng nhất Thanh Hóa.

• Vườn quốc gia Bến En

  (70 km): Hồ giữa rừng nguyên sinh.