Khu du lịch hồ Hòa Bình

Vì sao nên đến hồ Hòa Bình

Lòng hồ rộng và sâu trên nền sông Đà tạo cảm giác đi giữa núi rừng Tây Bắc bằng thuyền — điều mà ít hồ ở miền Bắc làm được. Hai bên hồ là dãy núi đá vôi và núi đất xen kẽ, nước hồ xanh ngọc bích vào mùa khô, độ sâu trung bình trên 60 m ở khúc giữa, có chỗ chạm 80-90 m gần thân đập. Du thuyền hơn nửa ngày từ bến Thung Nai đến Đền Bờ rồi quay về cho khách góc nhìn hiếm — sông Đà từng được Nguyễn Tuân tả trong tùy bút "Người lái đò sông Đà" nay đã thành mặt nước phẳng giữa các vách đá.

Cụm di tích Đền Bờ giữa lòng hồ là điểm hành hương Mẫu lớn nhất Hòa Bình. Sự tích Chúa Thác Bờ gắn với Đinh Thị Vân, người Mường, giúp nghĩa quân Lê Lợi vượt thác Bờ đánh Đèo Cát Hãn năm 1431. Đền chính chia hai khu: đền Chúa phía hữu ngạn nằm gần chân thác Bờ cũ, và đền Cô Bé Thác Bờ phía tả ngạn trên đỉnh đồi Hang Thần, xã Vầy Nưa (huyện Đà Bắc cũ). Cụm động Thác Bờ ngay sát đền được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận Di tích Danh thắng quốc gia năm 2009.

Công trình thủy điện Hòa Bình ở đầu hồ là biểu tượng hợp tác Việt-Xô. Khởi công 6/11/1979 với Tổng chuyên viên Liên Xô Pavel Timofeevich Bogachenko, khánh thành 20/12/1994 sau hơn 15 năm xây dựng, công suất 1.920 MW với 8 tổ máy mỗi tổ 240 MW, đập dài 734 m, cao 128 m, có 12 cửa xả đáy và 6 cửa xả mặt. Đây từng là nhà máy thủy điện lớn nhất Đông Nam Á thế kỷ XX. Cao điểm công trường có 40.000 công nhân Việt và 2.500 lượt chuyên gia Liên Xô.

Ẩm thực vùng hồ là điểm cộng riêng. Cá đánh bắt từ hồ — cá lăng, cá ngạnh, cá chiên, cá quất — được nướng than hoa trong kẹp tre, hoặc om chuối đậu, nấu canh chua măng rừng. Lợn mán nuôi thả vườn của người Mường thịt chắc, mỡ ít, thường nướng lá bưởi hoặc lá mắc mật. Rượu cần ủ men lá uống chung trong vò sành là phần không thể thiếu ở các bữa ăn tại nhà sàn ven hồ.

Lịch sử & Bản sắc

Trước khi tích nước, vùng đáy hồ hiện tại là thung lũng sông Đà — nơi sinh sống bao đời của người Mường, người Dao và người Thái. Cộng đồng Mường chiếm đa số ở Cao Phong, Tân Lạc, Lạc Sơn, là một trong bốn nhánh chính của dân tộc Mường (Bi, Vang, Thàng, Động). Trước 1979, người dân các xã ven sông Đà sống chủ yếu bằng canh tác lúa nước trong các bãi bồi, đánh cá sông và làm nương trên sườn đồi. Sông Đà thời đó nổi tiếng hung dữ với nhiều thác lớn — thác Bờ, thác Ghềnh Gà, thác Bợ — từng là chướng ngại cản trở giao thương đường thủy giữa Hòa Bình và Sơn La.

Quyết định xây thủy điện Hòa Bình được Bộ Chính trị thông qua đầu thập niên 1970, trong khuôn khổ hợp tác kinh tế-kỹ thuật Việt-Xô. Khảo sát thiết kế do Viện thiết kế thủy công Mátxcơva (Hydroproject) thực hiện. Công trình khởi công ngày 6/11/1979 do đồng chí Lê Thanh Nghị phát lệnh nổ mìn. Quá trình xây dựng kéo dài 15 năm, huy động khoảng 30.000 cán bộ-công nhân Việt Nam, 5.000 chiến sĩ quân đội, 750 chuyên gia Liên Xô thường trực và 1.000 cán bộ quản lý. Tổ máy số 1 hòa lưới điện quốc gia ngày 30/12/1988. Tổ máy cuối cùng — tổ máy 8 — phát điện ngày 4/4/1994. Lễ khánh thành chính thức tổ chức ngày 20/12/1994.

Đợt tích nước hồ kéo dài nhiều năm cuối thập niên 1980 buộc di dời gần 90 nghìn dân thuộc các huyện cũ Đà Bắc, Mai Châu, Tân Lạc, Cao Phong và một phần Sơn La. Đây là cuộc di dân lớn nhất Việt Nam thời điểm đó. Nhiều bản Mường, bản Dao cổ chìm dưới lòng hồ; cư dân chuyển lên các sườn đồi cao hơn, lập bản mới và chuyển dần sang nuôi cá lồng, làm dịch vụ du lịch. Khu vực dân cư Vầy Nưa, Thung Nai, Bình Thanh, Suối Hoa hiện nay phần lớn là bản tái định cư.

Sự tích Đền Bờ liên quan đến nhà Hậu Lê. Khi Lê Lợi từ Lam Sơn tiến đánh tướng Đèo Cát Hãn ở Mường Lễ (Tây Bắc) năm 1431, đoàn quân vượt thác Bờ thì gặp bà Đinh Thị Vân — một phụ nữ Mường ở vùng này — đã kêu gọi dân bản quyên góp lương thực và chèo thuyền đưa quân vượt thác. Sau khi bà qua đời, Lê Lợi sai dân lập đền thờ ngay chân thác Bờ và phong làm Nữ chúa. Truyền thuyết về sau hòa với một bà Chúa người Dao tên Nguyễn Thị Kim Tinh, tạo thành tín ngưỡng thờ song chúa hiện vẫn duy trì ở hai đền tả-hữu ngạn. Năm 2009, động Thác Bờ được công nhận Di tích Danh thắng quốc gia.

Quy hoạch tổng thể phát triển Khu du lịch quốc gia hồ Hòa Bình được Thủ tướng phê duyệt theo Quyết định 1528/QĐ-TTg ngày 1/8/2016, đặt mục tiêu đưa hồ thành khu du lịch quốc gia trước năm 2030. Quy hoạch chia thành các phân khu chức năng: trung tâm đón tiếp ở Hòa Bình, cụm sinh thái Thung Nai-Bình Thanh, cụm tâm linh Đền Bờ-Động Thác Bờ, cụm nghỉ dưỡng Đà Bắc-Vầy Nưa, cụm văn hóa Mai Châu-Tân Mai. Từ 1/7/2025, sau khi sáp nhập ba tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Hòa Bình thành tỉnh Phú Thọ mới, toàn bộ Khu du lịch quốc gia hồ Hòa Bình nay nằm trên địa bàn tỉnh Phú Thọ mới — thủ phủ vẫn đặt tại Việt Trì.

Cảnh quan & Thiên nhiên

Hồ Hòa Bình dài 230 km dọc trục sông Đà, kéo từ thân đập ở Hòa Bình lên phía thượng nguồn gần Mộc Châu (Sơn La). Mực nước dâng cao nhất theo thiết kế là cốt 117 m, mực nước chết là 80 m. Diện tích mặt hồ ở mức nước bình thường khoảng 8.892 ha, lòng hồ ở mực nước thiết kế tối đa khoảng 208 km², dung tích 9,45 tỷ m³. Hai bên hồ là dải núi đá vôi xen lẫn núi đất, độ cao trung bình 400-700 m, đỉnh cao nhất quanh khu vực là núi Pu Canh phía Đà Bắc trên 1.300 m. Bờ hồ cắt khúc rất nhiều vì hồ ngập theo các thung lũng phụ — mỗi nhánh phụ tạo thành một vịnh nhỏ kéo dài 2-5 km vào trong đất liền.

Trong lòng hồ có 47 hòn đảo, gồm 11 đảo đá vôi và 36 đảo núi đất. Các đảo lớn quen thuộc với khách du lịch: đảo Dừa ở Vầy Nưa với rừng dừa trồng trên đỉnh đảo và bãi tắm cát mịn; đảo Cối Xay Gió (tên gọi dân gian, hình dáng đỉnh giống cối xay) gần khu Bakhan; đảo Sung; đảo Bè; đảo Hoa. Phần lớn đảo lớn nay đã có nhà sàn cho thuê hoặc resort sinh thái. Các đảo nhỏ dưới 1 ha thường để hoang, là nơi cò và chim nước trú ngụ. Một số đảo đá vôi vẫn giữ rừng nguyên sinh nhỏ trên đỉnh do địa hình hiểm trở.

Khí hậu vùng hồ là nhiệt đới gió mùa miền núi với hai mùa rõ rệt. Mùa khô từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau, nhiệt độ trung bình 18-22°C, có những đợt rét đậm dưới 10°C kèm sương mù dày trên mặt hồ vào sáng sớm tháng Giêng-tháng Hai. Mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 9, mưa lớn tập trung tháng 7-8, lượng mưa cả mùa khoảng 1.500-1.800 mm, cũng là lúc nước hồ dâng cao do lũ thượng nguồn từ Sơn La và Lào tràn về. Năm 2024, thủy điện Hòa Bình phải mở 3 cửa xả đáy vào tháng 8 để điều tiết — sự kiện tương đối hiếm và thu hút nhiều khách đến xem.

Hệ thủy sinh hồ phát triển mạnh từ thập niên 1990 sau khi nước tích đầy. Hồ hiện có khoảng 92 loài cá nước ngọt, trong đó các loài kinh tế quan trọng là cá lăng, cá chiên, cá ngạnh, cá quất, cá trắm đen, cá mè hoa, cá rô phi. Một số loài cá đặc hữu sông Đà như cá anh vũ, cá rầm xanh, cá chiên hoa hiện hiếm nhưng vẫn ghi nhận thỉnh thoảng ở khúc thượng. Ngành nuôi cá lồng phát triển từ đầu thập niên 2000, đến nay có hơn 4.900 lồng cá đang vận hành quanh các xã Thung Nai, Bình Thanh, Suối Hoa, Tiền Phong, đóng góp lớn cho thu nhập của các hộ Mường ven hồ.

Nên làm gì ở hồ Hòa Bình

Đi thuyền tham quan tuyến Đền Bờ-Động Thác Bờ

Đây là tuyến phổ biến nhất, xuất phát từ bến Thung Nai (xã Thung Nai, huyện Cao Phong cũ) hoặc bến Bích Hạ (Hòa Bình). Thuyền đi mất 45-60 phút lên đến Đền Chúa phía hữu ngạn, dừng dâng lễ và tham quan 30-40 phút, rồi sang động Thác Bờ cách đó khoảng 1 km đi bộ và leo bậc đá. Tổng hành trình cả đi-về-tham quan khoảng 4-5 giờ. Giá thuyền chung khoảng 150.000-200.000 đ/khách (15-20 khách/chuyến), thuyền riêng 1,5-2,5 triệu đ/chuyến cho nhóm 8-12 người. Mùa lễ hội tháng Giêng-tháng Ba âm lịch khách rất đông, nên đặt thuyền sớm.

Khám phá động Thác Bờ

Động nằm trên một quả núi đá vôi nhỏ ngay sát đền Chúa, được phát hiện và khai thác du lịch từ cuối thập niên 1990, công nhận Di tích Danh thắng quốc gia năm 2009. Động dài khoảng 400 m, chia hai tầng. Tầng dưới rộng, có hồ nước nhỏ và măng đá vôi cao 3-5 m. Tầng trên hẹp hơn, có nhũ thạch buông xuống tạo hình "rèm đá" rất rõ nét. Đường lên động đi qua 100 bậc đá, mất 10-15 phút leo. Vé tham quan động 20.000 đ. Trong động hơi ẩm và trơn, nên đi giày bám.

Nghỉ resort sinh thái ven hồ

Khu vực phía Mai Châu (xã Tân Mai cũ) và Bakhan có Mai Châu HideAway Lake Resort — resort sinh thái 4 sao đầu tiên đặt trên đảo giữa hồ, với phòng bungalow nhìn ra hồ, hồ bơi vô cực sát mặt nước, và dịch vụ chèo kayak miễn phí. Cách HideAway khoảng 5 km là Bakhan Village Resort dưới chân đèo Thung Khe, nhiều bungalow gỗ tựa vào sườn núi, tầm nhìn hướng ra cụm đảo Cối Xay Gió. Giá phòng cao điểm 2-3,5 triệu đ/đêm, mùa thấp điểm 1,5-2 triệu. Khách thường đến chiều thứ Sáu, ở 2 đêm, trả phòng sáng Chủ nhật.

Chèo kayak và câu cá trong vịnh nhỏ

Các vịnh nhánh của hồ — nhánh Thung Nai, nhánh Vầy Nưa, nhánh Tân Mai — phẳng lặng, ít sóng to, thích hợp chèo kayak. Phần lớn resort ven hồ cho mượn kayak miễn phí hoặc thuê 80.000-150.000 đ/giờ. Đi xa hơn vào các vịnh hẹp có thể thấy cò trắng, vạc, và đôi khi diều hâu lượn. Câu cá có thể thuê thuyền nhỏ với người dẫn 300.000-500.000 đ/buổi sáng hoặc chiều, mồi và cần kèm. Cá hay câu được là cá quả, cá trắm, cá rô phi.

Tham quan đập và nhà máy thủy điện Hòa Bình

Khu vực đập nằm ở Hòa Bình, có khu trưng bày lịch sử nhà máy và đài tưởng niệm 168 công nhân (gồm 11 chuyên gia Liên Xô) đã hy sinh trong quá trình xây dựng. Phía sườn đập có Nhà truyền thống thủy điện và Tượng đài Bác Hồ trên đỉnh đồi Ông Tượng, từ đây nhìn xuống hai phía: thượng nguồn là lòng hồ rộng, hạ nguồn là khu dân cư Hòa Bình. Tham quan ngoài đập miễn phí; muốn vào tham quan trong nhà máy phải đăng ký trước qua công ty thủy điện Hòa Bình, thường chỉ tiếp đoàn chính thức.

Ăn gì ở hồ Hòa Bình

Cá nướng sông Đà kẹp tre

Cá lăng, cá ngạnh, cá quất đánh bắt từ hồ được mổ sạch, ướp mắc khén, gừng, sả, ớt rồi kẹp vào hai thanh tre tươi và nướng trên than hoa khoảng 25-30 phút. Cá lăng nướng có thớ thịt trắng, ngọt, ít xương dăm. Cá ngạnh nướng có lớp da giòn vì da dày tự nhiên. Giá theo cân: cá lăng 350.000-500.000 đ/kg, cá ngạnh 250.000-400.000 đ/kg. Một con cá lăng 1,5-2 kg đủ cho 4-6 người ăn. Quán phổ biến: nhà hàng Vua Cá Long Phượng (đường Lý Tự Trọng, Hòa Bình), nhà hàng Thung Nai Hoàng Tử (bến Thung Nai).

Lợn mán nướng lá bưởi và nướng lá mắc mật

Lợn mán là giống lợn nhỏ người Mường nuôi thả vườn, thịt chắc, ít mỡ. Bộ phận ngon nhất là ba chỉ và vai, thái mỏng ướp riềng-mẻ-mắm tôm rồi nướng kẹp lá bưởi hoặc lá mắc mật. Lá bưởi cho mùi thơm hắc, lá mắc mật cho vị bùi và hơi chát. Một suất lợn mán 3 món (nướng, hấp, luộc) cho 4 người khoảng 600.000-900.000 đ. Quán: nhà hàng Ẩm thực xứ Mường (đường Trường Chinh, Hòa Bình), nhà hàng Tre Xanh (Bình Thanh).

Cơm lam và xôi ngũ sắc

Cơm lam Hòa Bình nấu trong ống tre tươi nhỏ, gạo nếp nương ngâm 4-6 giờ, thêm chút nước cốt dừa và nướng trên than hồng 40-60 phút. Khi chín, ống tre xém vàng, gạo dẻo bám lớp màng mỏng thơm mùi tre. Một ống cơm lam khoảng 15.000-25.000 đ. Ăn kèm muối vừng, thịt nướng hoặc gà đồi luộc. Xôi ngũ sắc của người Mường nhuộm từ lá cẩm (tím), lá gừng (xanh), nghệ (vàng), gấc (đỏ), nếp trắng — đẹp mắt và bùi. Đặt trước ở các nhà sàn Thung Nai, Bình Thanh khoảng 80.000-120.000 đ/đĩa.

Gà đồi và măng đắng xào tỏi

Gà đồi Hòa Bình thả nương 6-8 tháng, thịt săn, da vàng, mỡ vàng nhạt. Hai cách phổ biến: luộc chấm muối lá chanh, và nướng nguyên con với muối ớt mắc khén. Một con gà 1,5-1,8 kg đủ cho 5-6 người, giá 600.000-800.000 đ. Măng đắng — đặc sản núi Tây Bắc — được lấy từ măng vầu non, luộc kỹ rồi xào tỏi hoặc om xương. Vị đầu hơi đắng nhưng hậu ngọt, ăn rất đưa cơm. Phổ biến từ tháng 2 đến tháng 5 âm lịch.

Rượu cần Mường uống chung trong vò sành

Rượu cần Mường ủ từ gạo nếp cẩm hoặc sắn, trộn men lá rừng (lá cây trầm hương, riềng, gừng) rồi cho vào vò sành đậy kín ủ 30-90 ngày. Khi uống đổ nước ấm vào vò, mọi người dùng cần tre dài 60-80 cm cắm vào để hút. Vò 5 lít đủ cho 6-8 người, giá 300.000-600.000 đ tùy thời gian ủ. Rượu cần Hòa Bình ngọt hơn rượu cần Tây Nguyên, nồng độ thấp khoảng 15-20 độ. Phục vụ trong các bữa cơm nhà sàn ở Vầy Nưa, Bình Thanh, Tân Mai.

Đi khi nào đẹp nhất

Tháng 9 đến tháng 11: là khoảng đẹp nhất trong năm. Mưa ngớt, mực nước hồ vẫn cao do tích từ mùa mưa, trời trong, nhiệt độ 22-28°C ban ngày. Đây cũng là mùa du thuyền dễ chịu nhất — không nắng gắt như hè, không lạnh buốt như đông. Buổi sáng đôi khi có sương mỏng trên mặt hồ kéo dài đến 9 giờ.

Tháng 12 đến tháng 2: là mùa lễ hội. Lễ hội Đền Bờ tổ chức từ mùng 7 tháng Giêng đến hết tháng Ba âm lịch, khách hành hương rất đông, đặc biệt cuối tuần. Thời tiết lạnh, nhiệt độ 12-18°C, có những đợt rét đậm dưới 10°C kèm gió mùa Đông Bắc. Cần mang áo ấm dày, đặc biệt khi đi thuyền vì gió hồ thổi mạnh.

Tháng 3 đến tháng 4: là cuối xuân, hoa ban nở rộ ven các sườn núi Mai Châu-Tân Lạc. Mùa măng đắng và măng vầu vào vụ, các bữa ăn ven hồ phong phú nhất trong năm. Nhiệt độ 20-26°C, ít mưa, không khí khô ráo.

Tháng 5 đến tháng 8: là mùa mưa và mùa nóng. Nhiệt độ 28-34°C, độ ẩm cao trên 85%, mưa rào thường xuyên buổi chiều, đôi khi có mưa lớn nhiều ngày. Du thuyền và đi đảo bị ảnh hưởng nhiều, đặc biệt tháng 7-8 khi lũ thượng nguồn về có thể phải tạm dừng tuyến. Mùa này thủy điện đôi khi mở cửa xả — sự kiện đáng xem nhưng cần kiểm tra lịch trước với công ty thủy điện.

Đi đến hồ Hòa Bình bằng cách nào

Từ Hà Nội (~80-110 km tùy điểm đến trên hồ)

• Xe khách: xe khách Hà Nội-Hòa Bình xuất phát từ bến xe Mỹ Đình và Yên Nghĩa, giá 100.000-150.000 đ/lượt, đi mất 2-2,5 giờ. Đến bến xe Hòa Bình thì bắt xe ôm hoặc taxi đi bến Bích Hạ (5-8 km, 50.000-80.000 đ) hoặc bến Thung Nai (30-35 km, 250.000-350.000 đ).
• Ô tô tự lái: đi theo Đại lộ Thăng Long, vào Quốc lộ 6, qua Lương Sơn, đến Hòa Bình rồi rẽ Quốc lộ 12B đi Cao Phong-Thung Nai. Tổng thời gian 2,5-3 giờ. Đường tốt cấp 3 miền núi, mùa khô không khó đi; mùa mưa cần chú ý đoạn cua tay áo gần Thung Nai. Đỗ xe miễn phí tại bến.
• Xe máy: phù hợp dân phượt; thời gian 3-3,5 giờ một chiều. Cẩn thận xe tải trên Quốc lộ 6 đoạn từ Lương Sơn đến Hòa Bình.

Từ TP HCM: bay Vietnam Airlines hoặc Vietjet đến Hà Nội (sân bay Nội Bài), khoảng 2 giờ. Sau đó đi taxi sân bay-Mỹ Đình rồi bắt xe khách Hà Nội-Hòa Bình; hoặc thuê ô tô riêng từ sân bay Nội Bài đi thẳng bến Thung Nai (~130 km, 2,5-3 giờ).

Giữa các điểm trong khu du lịch: từ bến Thung Nai có thể đi thuyền tới tất cả các đảo và Đền Bờ. Từ Mai Châu-Tân Mai đến HideAway Resort thì chủ yếu đi xe ô tô resort đón từ Mai Châu (resort có dịch vụ shuttle miễn phí cho khách). Để di chuyển giữa khu vực Hòa Bình và khu Mai Châu-Tân Mai bằng đường bộ, đi theo Quốc lộ 6 dài thêm khoảng 60 km, mất 1,5 giờ.

Lịch trình gợi ý

Tour 1 ngày (đi-về trong ngày từ Hà Nội)

• 6h30

  xuất phát Hà Nội bằng ô tô riêng hoặc xe theo tour.

• 9h00

  đến bến Thung Nai. Lên thuyền chung hoặc thuyền riêng.

• 9h30-11h00

  ngắm cảnh hồ, đến Đền Chúa Thác Bờ, dâng lễ và tham quan.

• 11h00-12h00

  sang Động Thác Bờ, leo 100 bậc đá lên động, tham quan hai tầng.

• 12h30-13h30

  ăn trưa trên thuyền hoặc tại nhà hàng nổi gần đền — cá nướng, cơm lam, gà đồi.

• 14h00-15h30

  thuyền tham quan thêm đảo Dừa hoặc đảo Cối Xay Gió, có thể tắm hoặc chèo kayak ngắn.

• 16h00

  quay về bến Thung Nai.

• 16h30

  xuất phát về Hà Nội. Có thể ghé tham quan đập Hòa Bình.

• 19h30

  về đến Hà Nội.

Tour 2 ngày 1 đêm (kết hợp resort hồ)

• Ngày 1 sáng

  Hà Nội-Hòa Bình-bến Thung Nai, đi thuyền tham quan Đền Bờ và Động Thác Bờ. Ăn trưa cá nướng trên thuyền.

• Ngày 1 chiều

  thuyền chở thẳng đến Mai Châu HideAway hoặc Bakhan Village Resort (đường thủy khoảng 1 giờ từ Thung Nai). Nhận phòng bungalow, nghỉ ngơi, bơi hồ vô cực.

• Ngày 1 tối

  ăn tối tại resort với set menu Mường — lợn mán, gà đồi, xôi ngũ sắc, rượu cần. Đốt lửa trại nếu nhóm đông.

• Ngày 2 sáng

  dậy sớm chèo kayak hoặc câu cá trong vịnh. Ăn sáng buffet tại resort.

• Ngày 2 trưa

  trả phòng. Resort đưa thuyền về bến Thung Nai hoặc bến cạnh resort. Ăn trưa tại nhà hàng ven hồ.

• Ngày 2 chiều

  quay về Hà Nội, ghé đập thủy điện Hòa Bình tham quan đài tưởng niệm và Tượng đài Bác Hồ.

Tour 3 ngày 2 đêm (mở rộng Mai Châu)

• Ngày 1

  Hà Nội-Mai Châu (3,5 giờ), nhận phòng homestay bản Lác hoặc bản Pom Coọng. Chiều đi xe đạp quanh bản, xem dệt thổ cẩm Thái.

• Ngày 2

  Mai Châu-bến Bakhan, đi thuyền tham quan lòng hồ phía thượng nguồn — đảo Cối Xay Gió, đảo Hoa. Nghỉ trưa thuyền hoặc đảo. Chiều về resort Mai Châu HideAway hoặc Bakhan.

• Ngày 3

  sáng chèo kayak, trưa thuyền về Thung Nai, ghé Đền Bờ, chiều về Hà Nội. Ghé đập thủy điện Hòa Bình trên đường.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Khu du lịch hồ Hòa Bình nay thuộc tỉnh nào sau sáp nhập 2025?

Đáp: Từ ngày 1/7/2025, ba tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình sáp nhập thành tỉnh Phú Thọ mới, thủ phủ đặt tại Việt Trì. Toàn bộ Khu du lịch quốc gia hồ Hòa Bình — vốn nằm trên TP Hòa Bình cũ và bốn huyện cũ Cao Phong, Đà Bắc, Tân Lạc, Mai Châu — nay thuộc tỉnh Phú Thọ mới. Tuy nhiên, tên gọi "hồ Hòa Bình" và "Khu du lịch quốc gia hồ Hòa Bình" theo Quyết định 1528/QĐ-TTg/2016 vẫn giữ nguyên, không đổi tên theo địa giới hành chính.

Hỏi: Hồ Hòa Bình có bao nhiêu đảo và đảo nào đáng đến nhất?

Đáp: Hồ có 47 hòn đảo, gồm 11 đảo đá vôi và 36 đảo núi đất, theo số liệu thống kê chính thức từ cổng thông tin tỉnh Hòa Bình cũ. Đáng đến nhất với khách du lịch là đảo Dừa ở Vầy Nưa (có bãi tắm và rừng dừa trồng trên đỉnh), đảo Cối Xay Gió gần Bakhan (đỉnh đảo có hình giống cối xay nhìn từ xa), đảo Hoa (mùa xuân nở nhiều hoa trẩu, hoa ban), và đảo Sung ở khu Thung Nai. Phần lớn đảo lớn nay có nhà sàn hoặc bungalow cho thuê.

Hỏi: Đi Đền Bờ bao lâu thì đủ, mùa nào đi đẹp?

Đáp: Tham quan trọn cụm Đền Chúa-Đền Cô Bé-Động Thác Bờ mất khoảng 3-4 giờ, đủ cho khách đi vãn cảnh và dâng lễ ngắn. Nếu kết hợp đi thuyền từ Thung Nai thì tổng hành trình 5-6 giờ. Mùa lễ hội từ mùng 7 tháng Giêng đến hết tháng Ba âm lịch là đông nhất, nhiều đoàn hành hương từ Hà Nội-Hòa Bình-Phú Thọ. Khách muốn đi thanh tịnh nên chọn các tháng 9-11 hoặc giữa tuần ngoài mùa lễ hội.

Hỏi: Resort nào nên đặt và khoảng giá thế nào?

Đáp: Hai resort được đặt nhiều nhất là Mai Châu HideAway Lake Resort (4 sao, trên đảo giữa hồ thuộc xã Tân Mai cũ) và Bakhan Village Resort (dưới chân đèo Thung Khe, hướng nhìn ra cụm đảo Cối Xay Gió). Phòng bungalow tại HideAway khoảng 2,5-3,5 triệu đ/đêm vào cuối tuần và mùa cao điểm, 1,5-2,5 triệu vào mùa thấp điểm. Bakhan Village giá thấp hơn 20-30%, từ 1,2-2,5 triệu đ/đêm. Cả hai đều có dịch vụ thuyền đón từ bến và bữa ăn Mường tại chỗ. Một số nhà sàn cộng đồng tại Thung Nai và Vầy Nưa giá rẻ hơn — 300.000-500.000 đ/người/đêm bao ăn — phù hợp khách muốn trải nghiệm gần dân hơn.

Hỏi: Có thể tham quan trong nhà máy thủy điện Hòa Bình không?

Đáp: Khu vực bên ngoài đập, Nhà truyền thống thủy điện và Tượng đài Bác Hồ trên đồi Ông Tượng mở cửa tự do cho khách. Việc vào tham quan bên trong nhà máy (gian máy phát, phòng điều khiển) chỉ tiếp các đoàn chính thức có công văn đăng ký trước với Công ty Thủy điện Hòa Bình; khách lẻ thường không vào được. Đài tưởng niệm 168 cán bộ-công nhân-chuyên gia hy sinh trong quá trình xây dựng (gồm 11 chuyên gia Liên Xô) đặt cạnh đập, mở cửa tự do.

Cụm điểm tham quan gần

Bản Lác và bản Pom Coọng, Mai Châu (cách bến Thung Nai khoảng 60 km đường bộ qua Quốc lộ 6): hai bản Thái trắng lớn nhất thung lũng Mai Châu, nổi tiếng với nhà sàn cộng đồng, dệt thổ cẩm và múa xòe Thái. Bản Lác có hơn 30 nhà sàn làm homestay, hoạt động du lịch từ thập niên 1990. Đêm bản thường có múa sạp và uống rượu cần. Đi từ bến Thung Nai hoặc Bakhan đến Mai Châu mất 1,5-2 giờ ô tô qua đèo Thung Khe và đèo Đá Trắng.

Đèo Thung Khe (cách hồ khoảng 15-20 km, trên Quốc lộ 6 đoạn Tân Lạc-Mai Châu): đèo dài 5-6 km với điểm cao nhất khoảng 1.000 m, có khoảng đá vôi trắng hiện ra ven đường được dân gọi là "đèo Đá Trắng". Đỉnh đèo có vài quán cơm lam-thịt nướng, là điểm dừng nghỉ phổ biến cho khách đi Mộc Châu-Sơn La. Vào sáng sớm và chiều muộn, sương mù dày đặc trên đèo, đôi khi tầm nhìn dưới 50 m.

Khu bảo tồn thiên nhiên Phu Canh (cách bến Bích Hạ khoảng 35 km đường bộ qua xã Đồng Ruộng, Đà Bắc cũ): khu bảo tồn rừng nguyên sinh trên núi Pu Canh (đỉnh cao 1.373 m), diện tích khoảng 5.600 ha. Có thác Mu, suối Trệch, các bản Tày-Mường ven khu bảo tồn. Đường vào khu khó đi mùa mưa, cần xe gầm cao. Phù hợp khách trekking hai-ba ngày.

Suối khoáng Kim Bôi (cách Hòa Bình khoảng 30 km về phía nam, Quốc lộ 12B): nguồn suối nước khoáng nóng tự nhiên 36-37°C, lưu lượng khoảng 22 lít/giây, được khai thác từ thập niên 1960. Có khu nghỉ dưỡng V'Resort, Serena Resort và nhiều bể tắm cộng đồng. Phù hợp ghép tour 2 ngày 1 đêm: ngày 1 đi hồ-Đền Bờ, đêm về nghỉ Kim Bôi tắm khoáng và sáng hôm sau về Hà Nội.

Cao nguyên Mộc Châu (cách bến Bakhan khoảng 70 km về phía tây bắc, qua đèo Đá Trắng và Quốc lộ 6): cao nguyên độ cao 1.050 m, nổi tiếng đồi chè, hoa mận-hoa cải trắng tháng 12-2, hoa ban tháng 3, và sữa Mộc Châu tươi. Thường ghép tour 3-4 ngày kết hợp hồ Hòa Bình-Mai Châu-Mộc Châu. Đường đi qua đèo Thung Khe vừa đẹp vừa nhiều khúc cua, lái xe cần cẩn thận đặc biệt mùa sương mù.