Hoàng thành Thăng Long

Vì sao nên đến hoàng thành Thăng Long

Hoàng thành Thăng Long có 3 đặc điểm khác các di tích khác Hà Nội.

1. 1

   Thành phố cổ nhất Việt Nam được khai quật khảo cổ từ 17 tầng đất (thế kỷ X–XIX). Hoàng thành Thăng Long được khai quật bằng phương pháp khảo cổ hiện đại từ 2002 — lộ ra 17 tầng đất từ dưới lên, ghi lại lịch sử 1.000 năm. Tầng dưới cùng là Tây Hán (lớp 111 TCN), tiếp theo Lý (1010), Trần (1225), Hồ (1400), Lê (1427), Mạc (thế kỷ XVI), Trịnh (thế kỷ XVII), Nguyễn (1802–1945). Trong mỗi tầng có công cụ, đồng tiền, gốm sứ cổ — từng món vật nói lên một thời đại khác nhau. Đây là "sách lịch sử đất đai" — chỉ có tại Thăng Long, không có khu cổ nào khác ở Hà Nội được bảo tồn kỹ lưỡng như vậy.

2. 2

   Di sản UNESCO kết hợp giá trị khảo cổ, kiến trúc và lịch sử chính trị. Năm 2010, UNESCO công nhận Hoàng thành Thăng Long là di sản (tiêu chí ii, iii, vi) — dựa trên: (iii) sự tiến hóa kiến trúc qua nhiều triều đại, (iv) cấu trúc thành phố độc đáo kết hợp kiến trúc Việt, Trung Hoa và Pháp, (vi) liên quan đến các sự kiện lịch sử lớn — cách mạng tháng Tám, tuyên ngôn độc lập 2/9/1945. Đây là di sản hỗn hợp giàu nội dung.

3. 3

   Nằm trong lòng Hà Nội hiện đại — khoảng cách lịch sử 1.000 năm. Khác với các cố đô khác (Hoa Lư nằm ở vùng núi Ninh Bình, Huế cũng đã di dời), hoàng thành Thăng Long vẫn nằm tại trung tâm Hà Nội — được bao quanh bởi các tòa nhà hiện đại, phố xá sầm uất. Du khách có thể "nhìn qua" tường thành cổ để thấy Hà Nội hiện tại. Đây là sự giao thoa giữa quá khứ và hiện tại, truyền thống và hiện đại.

Hoàng thành Thăng Long đón khoảng 500.000–1 triệu khách/năm — trong đó 30% khách quốc tế, 70% khách Việt. Mùa cao điểm lễ 2/9 (Quốc khánh) hàng trăm ngàn người đến tham quan.

Lịch sử & Bản sắc

Vị trí hoàng thành Thăng Long có dân cư từ ngàn xưa. Thời Tây Hán (111 TCN), người Hán xây dựng thành Đại La — cứ địa quân sự bảo vệ lãnh thổ Tây Hán ở Bắc Việt. Tường thành Đại La đã được khai quật — còn lại lớp nền cũ và các viên gạch cổ. Sau khi Tây Hán suy thoái (thế kỷ III), Đại La trở thành thành phố nhỏ — không còn vai trò quân sự chính.

Năm 1009, vua Lý Công Uẩn lên ngôi, quyết định dời đô từ Hoa Lư (nằm trong thung lũng núi đá Ninh Bình, khó phát triển) về Đại La — vị trí thuận lợi hơn: nằm giữa đồng bằng sông Hồng, giao thương đường sông dễ dàng, trung tâm Bắc Bộ dễ quản lý về quân sự. Năm 1010, vua chính thức dời đô, đặt tên mới là Thăng Long — nghĩa là "rồng bay lên".

Hoàng thành Thăng Long lúc đầu chỉ là thành cổ nhỏ dùng tường gỗ và đất. Nhưng từ thế kỷ XIII (nhà Trần), Thăng Long được xây dựng lại bằng gạch và đá — tường thành 3 m dày, 10 m cao, 2.400 m dài. Trần Hưng Đạo lựa chọn Thăng Long làm căn cứ hậu phương để tập trung quân đội và chế biến chiến lược chống quân Nguyên Mông. Từ thế kỷ XIII, Thăng Long trở thành kinh thành vững chắc nhất Đông Nam Á.

Giai đoạn 1225–1427 là thời kỳ nhà Trần cai trị từ Thăng Long. Các vua Trần xây thêm cung điện, đền thờ hoàng tộc và kho lương trong hoàng thành. — nhà Trần thống trị Việt Nam từ Thăng Long 200 năm. Các vua Trần xây dựng các công trình hoàng gia, đền thờ tổ tiên, quảng trường lệnh. Năm 1288, Trần Hưng Đạo chỉ huy quân dân Đại Việt đánh bại quân Nguyên Mông lần thứ ba trên sông Bạch Đằng.

Từ 1427, vua Lê Lợi giải phóng Thăng Long khỏi quân Minh chiếm đóng (1407–1427) — 20 năm chiến tranh khốc liệt. Lê Lợi được xem là "chiến thắng to lớn" — mở ra thời kỳ "Thăng Long của Lê" (1427–1777) kéo dài 350 năm. Thời Lê, Thăng Long phát triển thành một trong những kinh thành lớn nhất Đông Á — có dân số hàng trăm ngàn, quán đua ngựa, chợ tự do, văn hóa sách vở.

Từ thế kỷ XVII, Thăng Long bị chia cắt giữa các thế lực Trịnh (bắc) và Tây Sơn (nam). Cách mạng Tây Sơn chiếm lấy Thăng Long năm 1777. Cuối cùng năm 1802, vua Gia Long (Nguyễn Ánh) đánh bại Tây Sơn, dời kinh về Huế — kết thúc 792 năm Thăng Long là kinh thành.

Từ 1887–1954, Hà Nội bị Pháp thuộc. Pháp xây dựng Hà Nội "Indochina mới" — với các công trình Pháp (Nhà thờ lớn, nhà hát, phủ Thống đốc) xen kẽ trong hoàng thành cũ. Cổng Đoan Môn được bảo tồn từ thời Lý – Trần, trở thành biểu tượng của Hà Nội cổ.

Ngày 19/8/1945, Cách mạng Tháng Tám diễn ra tại Hà Nội — các chiến sĩ Việt Minh chiếm lấy các công trình của Pháp và quân Nhật Bản xấu. Ngày 2/9/1945, tại quảng trường Ba Đình (phía bắc hoàng thành), Bác Hồ đọc bản tuyên ngôn độc lập — "Việt Nam đã là một nước độc lập". Sự kiện này thay đổi lịch sử Việt Nam.

Cảnh quan & Thiên nhiên

Hoàng thành Thăng Long chiếm 3,84 km², gồm các khu chính:

Cổng Đoan Môn: là cổng chính phía nam hoàng thành. Xây thời Lý – Trần, sửa chữa qua các triều đại. Kiến trúc Việt cổ — mái cong, cột gỗ, các hạc đồng. Cao 10 m, rộng 30 m. Đây là cổng chính để hoàng đế xuất nhập từ hoàng thành. Dọc Đoan Môn là tường thành cổ dành được từ gạch đỏ và đá dài 400 m. Năm 2010, khu Đoan Môn được mở cửa cho công chúng tham quan.

Khu khai quật khảo cổ: — phía tây Đoan Môn. Diện tích 17.000 m², được khai quật từ 2002. Lộ ra 17 tầng đất từ thế kỷ X–XIX, các viên gạch cũ, công cụ gốm sứ, đồng tiền. Các tầng được giữ nguyên vẹn — du khách tham quan qua cầu gỗ, không bước vào các tầng cổ.

Phủ Chủ tịch: — tòa nhà kiến trúc Pháp xây 1906, nằm bên trong hoàng thành. Sau 1954, tòa nhà trở thành Phủ Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa — nơi làm việc của Chủ tịch Hồ Chí Minh cho đến khi ông mất năm 1969, và các Chủ tịch nước kế tiếp. Đây là nơi làm việc của các Chủ tịch nước từ 1954 đến nay. Tòa nhà được bảo vệ an ninh (không cho vào bên trong, chỉ xem từ ngoài).

Nhà sàn Bác Hồ: — xây 1958, nằm bên tây phủ Chủ tịch. Bác Hồ sống tại đây từ 1954 đến 1969 (15 năm cuối cùng). Nhà sàn xây theo phong cách nhà sàn dân gian Tây Bắc Việt Nam — tường gỗ lim cổ, mái tranh, 2 tầng. Bác Hồ làm việc tại phòng trên tầng 1, ngủ tầng 2. Nhà sàn được bảo tồn nguyên vẹn và các tư liệu về Bác Hồ.

Quảng trường Ba Đình: — phía bắc hoàng thành. Xây 1945 — khu quảng trường mở rộng để tập trung đông đảo quân dân. Ngày 2/9/1945, Bác Hồ đọc tuyên ngôn độc lập tại đây trước 500.000 người. Ngày nay quảng trường có tượng Bác Hồ, cờ Việt Nam lớn, Hội Trụ Quốc Khánh (xây 1945 làm địa điểm công bố chính sách).

Cột cờ Hà Nội: — cột cờ cao 33 m xây 1812 thời vua Gia Long. Nằm ở phía đông quảng trường Ba Đình. Cột cờ được xây từ đá cẩm thạch, bên trên là cột gỗ lim cao 12 m. Tiên phong là lá cờ Việt Nam. Cột cờ Hà Nội được xem là biểu tượng lâu đời nhất Hà Nội — chứng kiến 200 năm lịch sử thăng trầm của thành phố.

Nên làm gì ở hoàng thành Thăng Long

Tham quan khu khai quật khảo cổ

Diện tích 17.000 m², 17 tầng đất từ thế kỷ X–XIX. Du khách dạo bộ trên cầu gỗ bao quanh, xem các tầng cổ dưới chân. Có hướng dẫn viên và bảng thông tin giải thích từng tầng. Vé 30.000 đ. Tham quan 1–1,5 tiếng.

Tham quan Đoan Môn thành cổ

Cổng chính hoàng thành từ thế kỷ X. Kiến trúc Việt cổ — mái cong, cột gỗ, hạc đồng. Có bảng thông tin lịch sử. Miễn phí vào. Tham quan 30 phút.

Vào phủ Chủ tịch (nhìn từ ngoài)

Tòa nhà kiến trúc Pháp 1906. Không cho vào bên trong nhưng có thể đứng ngoài cổng để chụp ảnh và xem từ xa. Miễn phí.

Thăm nhà sàn Bác Hồ và lăng Bác

Nhà sàn nằm cạnh phủ Chủ tịch — tòa nhà gỗ dân gian mà Bác Hồ sống 15 năm cuối. Vé 30.000 đ. Lăng Bác Hồ (không tham quan bên trong, chỉ xem tòa lăng từ ngoài quảng trường) miễn phí.

Tham quan quảng trường Ba Đình và cột cờ

Quảng trường thoáng mát, tượng Bác Hồ ở giữa, cờ Việt Nam lớn. Cột cờ Hà Nội cao 33 m xây 1812. Miễn phí. Buổi sáng sớm (6h–8h) hoặc chiều (16h–18h) là thời điểm thoải mái nhất — ít khách, khí hậu thoải mái.

Dạo phố cổ Hà Nội (Hàng Đậu, Hàng Buồm)

Hoàng thành Thăng Long nằm trung tâm phố cổ Hà Nội. Từ Đoan Môn, dạo bộ qua phố cổ — các căn nhà 100 năm, quán cà phê cổ, tiệm lưu niệm. Phù hợp thêm vào lịch trình.

Tham quan bảo tàng Thăng Long – Hà Nội

Nằm cạnh hoàng thành — trưng bày di vật từ các giai đoạn lịch sử. Vé 30.000 đ. Tham quan 1–1,5 tiếng.

Ăn gì ở hoàng thành Thăng Long

Quanh hoàng thành Thăng Long là các quán ăn truyền thống Hà Nội và phố cổ:

Bún chả Hà Nội

Bún chả — đặc sản Hà Nội nổi tiếng. Thịt heo nướng thơm, nem chua và nước mắm chua ngọt. Một suất 60.000–100.000 đ. Quán nổi tiếng: Bún chả Kiều (phố Cô Giang), Bún chả Tài (phố Yên Phụ).

Phở Hà Nội

Phở — canh truyền thống Hà Nội hơn 100 năm. Nước dùng nấu 12h từ xương bò và gia vị. Bát phở 50.000–80.000 đ. Phở Hà Nội béo hơn phở miền Nam.

Cơm tấm Hàng Mành

Cơm tấm — tô cơm tấm (gạo vụn) với thịt nướng và trứng ốp. Đặc sản phố cổ Hà Nội. Một tô 40.000–70.000 đ.

Chè Hà Nội (các loại chè)

Chè Hà Nội — các loại chè ngon: chè 3 màu, chè chuối, chè trứng quail, chè đậu đỏ. Hàng trăm quán chè quanh phố cổ. Một ly 20.000–40.000 đ.

Bánh mì Hà Nội

Bánh mì — bánh mì Hà Nội có vỏ giòn, nhân đầy đặn (pâté, giăm bông, dưa và hành). Một ổ 20.000–40.000 đ. Các tiệm bánh mì quanh phố cổ.

Đi khi nào đẹp nhất

Tháng 9–11 (thu) — trời khô, mát 22–28 °C — thời điểm thoải mái nhất để tham quan lịch sử (đi bộ và khai quật khảo cổ).

Tháng 3–5 (xuân hè) — nắng đẹp, ít mưa. Nhưng chiều nóng.

Ngày 2/9 (Quốc khánh) — không khí lịch sử trang trọng. Quảng trường Ba Đình rất đông, có lễ kỷ niệm độc lập.

Tháng 1–2 (tết) — không khí lễ hội. Phố cổ rất sôi động.

Tránh tháng 6–8 — nóng bức, mưa chợt, không khí ngột ngạt không phù hợp đi bộ tham quan.

Đi đến hoàng thành Thăng Long như thế nào

Từ trung tâm Hà Nội

Phương án 1 — Xe bus: Bus số 2, 4, 6, 17, 52 từ trung tâm Hà Nội đến quảng trường Ba Đình, 3–5 km, 20 phút, giá vé 7.000–10.000 đ.

Phương án 2 — Taxi/Grab: Taxi từ trung tâm Hà Nội đến Đoan Môn 50.000–100.000 đ (2–5 km). Grab 30.000–50.000 đ.

Phương án 3 — Xe máy thuê: Thuê xe máy 100.000 đ/ngày, tự lái đến hoàng thành — dễ đỗ xe gần Đoan Môn.

Từ sân bay Nội Bài

Sân bay Nội Bài cách hoàng thành 30 km. Bus sân bay từ Nội Bài xuống Hà Nội 30.000 đ (1 tiếng). Taxi 300.000–400.000 đ.

Tại hoàng thành

Các khu tham quan (Đoan Môn, khai quật, nhà sàn, phủ Chủ tịch) cách nhau 200–500 m — đi bộ dễ dàng trong 2–3 tiếng.

Lưu ý

• Mang nước và ô — nắng hoặc mưa theo mùa.
• Mặc áo tay dài và quần dài — tôn trọng không gian lịch sử.
• Đi giày thoải mái — đi bộ nhiều.
• Không chụp ảnh bên trong phủ Chủ tịch.
• Không nói to quanh các di tích cổ.

Lịch trình gợi ý

3–4 tiếng (chỉ hoàng thành và quảng trường)

Sáng 8h: Đoan Môn thành cổ (30 phút) → khai quật khảo cổ (1 tiếng) → quảng trường Ba Đình và cột cờ (30 phút) — cà phê lịch sử. Tổng 3 tiếng.

1 ngày kết hợp lăng Bác và nhà sàn

Sáng: Khai quật khảo cổ (1 tiếng) → Đoan Môn (30 phút) → nhà sàn Bác Hồ (1 tiếng) → phủ Chủ tịch (30 phút xem ngoài).

Trưa: Phở hoặc bún chả Hà Nội (1 tiếng).

Chiều: Quảng trường Ba Đình (30 phút) → cột cờ Hà Nội (30 phút) → phố cổ Hàng Buồm (1 tiếng).

Kết hợp bảo tàng Thăng Long – Hà Nội

Sáng: Khai quật khảo cổ và Đoan Môn (1,5 tiếng). Trưa: Ăn cơm bãi. Chiều: Bảo tàng Thăng Long – Hà Nội (1,5 tiếng) — quảng trường Ba Đình (30 phút).

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Khai quật khảo cổ có gì để xem?

Đáp: Có 17 tầng đất từ thế kỷ X–XIX, mỗi tầng là một thời đại khác. Tầng dưới cùng thuộc thời nhà Hán (từ năm 111 TCN, khi quân Hán chiếm Âu Lạc), trên cùng Nguyễn (1945). Các vật dụng cổ, đồng tiền, công cụ. Được xem từ trên cầu gỗ — không bước xuống.

Hỏi: Có nên thuê hướng dẫn viên không?

Đáp: Có nếu muốn hiểu sâu lịch sử từng tầng và lịch sử Thăng Long. Hướng dẫn viên 150.000–250.000 đ/đoàn (5–10 người).

Hỏi: Phủ Chủ tịch cho vào bên trong không?

Đáp: Không. Phủ Chủ tịch là công trình công vụ hiện đại — không cho du khách vào bên trong. Chỉ xem từ ngoài cổng.

Hỏi: Lăng Bác có phải xây dựng theo mẫu lăng Lenin không?

Đáp: Có. Lăng Bác xây 1973–1975, xây theo thiết kế tham khảo lăng Vladimir Lenin ở Moskva — cùng kiến trúc cổ điển phương Tây.

Hỏi: Hoàng thành Thăng Long là di sản UNESCO loại gì?

Đáp: Di sản Thế giới (năm 2010) dựa trên 3 tiêu chí: (iii) sự tiến hóa kiến trúc qua triều đại, (iv) kiến trúc độc đáo, (vi) liên quan sự kiện lịch sử lớn.

Hỏi: Có ATM, wifi, nhà vệ sinh không?

Đáp: Có. Toàn khu hoàng thành có ATM, wifi miễn phí tại các quán cà phê, nhà vệ sinh công cộng miễn phí.

Cụm điểm tham quan gần hoàng thành Thăng Long

Hoàng thành Thăng Long nằm trung tâm Hà Nội — gần hàng chục điểm du lịch khác.

• Phố cổ Hà Nội (1 km) — 36 phố cổ từ thế kỷ XIX.
• Văn Miếu – Quốc Tử Giám (2 km) — đại học cổ 1076, 82 bia tiến sĩ.
• Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh (1 km) — lăng sơn 1973.
• Hồ Tây (3 km) — hồ nước 500 ha, Chùa Trấn Quốc cổ nhất Hà Nội.
• Chùa Một Cột (2 km) — chùa gỗ độc đáo 1049.
• Chùa Quán Thánh (3 km) — chùa xây 1010, tượng Thánh gỗ cao 4 m.
• Hợp Lưu (2 km) — giao điểm 3 sông: Sông Hồng, Tô Lịch và Nhuế.
• Quảng trường Ba Đình (0,5 km) — tuyên ngôn độc lập 2/9/1945.