Chùa Ngọc Hoàng

Vì sao nên đến chùa Ngọc Hoàng

Chùa Ngọc Hoàng là ngôi chùa Hoa kiều gốc Đạo giáo đặc sắc nhất còn lại tại Sài Gòn, khác biệt hoàn toàn với các chùa Phật giáo Việt thông thường.

Thứ nhất, hệ thống tượng gốm sành sứ bên trong chùa phong phú bậc nhất Sài Gòn. Chùa chứa hàng trăm tượng gốm tráng men đủ kích cỡ, mô tả các nhân vật Đạo giáo và Phật giáo: Ngọc Hoàng Thượng Đế (tượng chính), Thập Điện Diêm Vương (10 vua âm phủ, mỗi vị trưng bày cảnh phán xét tội nhân bằng gốm màu), Kim Hoa Nương Nương (nữ thần bảo hộ trẻ em và phụ nữ), và Thái Tuế (12 tượng theo 12 con giáp). Tất cả tượng bằng gốm tráng men màu, nhiều tượng có tuổi hơn 100 năm, chi tiết chạm khắc tỉ mỉ.

Thứ hai, chùa nổi tiếng linh ứng trong tín ngưỡng cầu con cái và tình duyên. Khu thờ Kim Hoa Nương Nương (bà chúa bảo hộ sinh nở) có 12 bà mụ (nữ thần phụ trách 12 tháng sinh) bằng gốm. Phụ nữ muốn có con đến sờ tượng trẻ nhỏ bên cạnh bà mụ tháng sinh dự kiến, dâng hương và cầu nguyện. Khu cầu duyên thờ Ông Tơ Bà Nguyệt (thần mai mối). Tín ngưỡng này thu hút hàng nghìn người mỗi tháng, đặc biệt ngày rằm.

Thứ ba, chuyến thăm của Tổng thống Obama ngày 24/5/2016 tạo thêm lớp lịch sử đương đại. Obama dành 30 phút tham quan chùa, ngắm tượng, và trò chuyện với sư trụ trì. Hình ảnh Obama tại chùa Ngọc Hoàng được báo chí quốc tế đăng rộng rãi, khiến du khách Mỹ và phương Tây biết đến và đến thăm.

Lịch sử & Bản sắc

Chùa Ngọc Hoàng do ông Lưu Minh (người Hoa gốc Quảng Đông) cho xây dựng trong giai đoạn 1892-1900. Ban đầu đây không phải chùa Phật mà là Điện Ngọc Hoàng (Jade Emperor Temple), một đền thờ Đạo giáo thờ Ngọc Hoàng Thượng Đế, vị thần tối cao trong tín ngưỡng Đạo giáo Trung Hoa. Ông Lưu Minh là thương nhân giàu có trong cộng đồng Hoa kiều Sài Gòn-Chợ Lớn, bỏ tiền xây điện để cộng đồng Hoa kiều khu vực Đa Kao có nơi thờ cúng.

Kiến trúc theo mô hình đền Đạo giáo miền Nam Trung Quốc: mặt bằng hình chữ nhật, mái lợp ngói âm dương, bờ nóc và góc mái đắp tượng gốm màu (rồng, phượng, cá chép hóa rồng), sân thiên tĩnh (giếng trời) ở giữa cho ánh sáng và thông gió. Tường gạch dày, cột gỗ bên trong, trần cao. Tổng diện tích khuôn viên khoảng 2.300 m², nhỏ gọn nhưng chứa rất nhiều tượng và đồ thờ. Ông Lưu Minh đặt làm tượng gốm từ các lò gốm Quảng Đông và Phúc Kiến, vận chuyển bằng đường biển về Sài Gòn.

Trong thế kỷ XX, điện thờ tiếp tục do cộng đồng Hoa kiều quản lý. Qua các đời quản lý, tượng và đồ thờ được bổ sung thêm: tượng Phật Thích Ca, Quan Âm, và các vị Bồ Tát được đưa vào bên cạnh hệ thống tượng Đạo giáo gốc, tạo nên sự pha trộn Đạo-Phật đặc trưng của tín ngưỡng dân gian người Hoa Nam Bộ.

Năm 1982, sau khi nhiều cơ sở tôn giáo Hoa kiều được chuyển giao, Giáo hội Phật giáo Việt Nam tiếp quản quản lý. Năm 1984, điện đổi tên chính thức thành Phước Hải Tự. Ngày 15/10/1994, chùa được Bộ Văn hóa công nhận Di tích Kiến trúc Nghệ thuật cấp Quốc gia với tên Phước Hải Tự, nhưng dân gian vẫn gọi là chùa Ngọc Hoàng. Hệ thống tượng Đạo giáo gốc được giữ nguyên, không thay đổi.

Ngày 24/5/2016, Tổng thống Mỹ Barack Obama trong chuyến thăm chính thức Việt Nam đã đến chùa Ngọc Hoàng tại TP HCM. Obama tham quan khoảng 30 phút, ngắm tượng gốm, thắp nhang, và trò chuyện với sư trụ trì. Sự kiện được truyền thông quốc tế đưa tin rộng rãi, đặt chùa Ngọc Hoàng lên bản đồ du lịch thế giới. Sau chuyến thăm Obama, lượng du khách quốc tế đến chùa tăng đáng kể, đặc biệt khách Mỹ.

Hiện tại, chùa do Giáo hội Phật giáo Quận 1 cũ quản lý, có sư trụ trì và một số sư thường trú. Chùa mở cửa hàng ngày cho cả Phật tử và du khách. Tín ngưỡng cầu con cái tại khu Kim Hoa Nương Nương và cầu duyên tại Ông Tơ Bà Nguyệt vẫn thu hút hàng nghìn người mỗi tháng, đặc biệt phụ nữ trẻ và các cặp vợ chồng hiếm muộn.

Cảnh quan & Thiên nhiên

Chùa Ngọc Hoàng nằm trên đường Mai Thị Lựu, khu dân cư Đa Kao (phường Tân Định, TP HCM). Đây là khu phố yên tĩnh hơn trung tâm thương mại thành phố, nhiều biệt thự cũ thời Pháp xen nhà phố, cây xanh dọc đường. Chùa nằm lùi vào sau cổng gạch, khuôn viên 2.300 m² phủ cây cổ thụ (đa, bồ đề, sứ) tạo bóng mát che nắng Sài Gòn.

Sân trước chùa có hồ cá nhỏ hình bán nguyệt, nuôi cá và rùa (phóng sinh). Hai bên cổng có tượng hộ pháp gốm. Bên trong chùa, sân thiên tĩnh (giếng trời) cho ánh sáng tự nhiên chiếu vào tượng chính, tạo hiệu ứng sáng-tối tự nhiên giữa khu thờ mờ tối (đốt nhang) và sân giếng trời (nắng). Khói nhang bay lên qua giếng trời tạo lớp sương nhẹ bên trong chùa, đặc biệt vào ngày rằm khi nhiều người thắp nhang.

Không có hệ sinh thái tự nhiên đặc biệt (chùa giữa đô thị). Tuy nhiên, cây cổ thụ trong sân chùa (một số cây đa hơn 50 năm tuổi) tạo vi khí hậu mát hơn đường phố bên ngoài 2-3°C.

Khí hậu TP HCM: nhiệt đới gió mùa, nóng quanh năm 28-35°C. Mùa mưa tháng 5-11, mùa khô tháng 12-4. Chùa trong nhà nên tham quan bất kể thời tiết. Tránh 11h-14h trưa nắng gắt trên đường đi đến chùa.

Nên làm gì ở chùa Ngọc Hoàng

Tham quan hệ thống tượng gốm Đạo giáo

Nội dung chính của chuyến tham quan. Đi từ cổng vào: sân trước với hồ cá, qua cửa chính vào chánh điện thờ Ngọc Hoàng Thượng Đế (tượng lớn ngồi trên ngai, hai bên là Nam Tào-Bắc Đẩu). Phía sau chánh điện: Thập Điện Diêm Vương (10 gian thờ 10 vua âm phủ, mỗi gian có tượng gốm mô tả cảnh phán xét và trừng phạt tội nhân, chi tiết rùng rợn nhưng nghệ thuật gốm rất tinh xảo). Phía bên phải: khu Kim Hoa Nương Nương (12 bà mụ). Phía bên trái: khu Thái Tuế (12 tượng con giáp). Thời gian 30-45 phút. Miễn phí.

Xem khu Thập Điện Diêm Vương (10 cửa ngục)

Khu vực độc đáo nhất chùa. 10 gian nhỏ, mỗi gian mô tả 1 tầng địa ngục do 1 Diêm Vương cai quản. Tượng gốm màu (sản xuất tại Quảng Đông, hơn 100 năm tuổi) mô tả chi tiết các hình phạt: cưa thân, luộc trong vạc dầu, kéo lưỡi, và nhiều cảnh khác. Phong cách nghệ thuật dân gian Trung Hoa, vừa đáng sợ vừa ấn tượng về kỹ thuật gốm. Nhiều du khách quốc tế cho rằng đây là phần thú vị nhất của chùa.

Cầu con cái tại khu Kim Hoa Nương Nương

Khu thờ riêng phía bên phải chùa. Tượng Kim Hoa Nương Nương (bà chúa bảo hộ sinh nở) ngồi giữa, xung quanh là 12 bà mụ (mỗi bà phụ trách 1 tháng) và nhiều tượng trẻ nhỏ gốm. Phụ nữ muốn có con đến dâng hương, sờ tượng trẻ nhỏ, và cầu nguyện. Tín ngưỡng phổ biến trong cộng đồng người Việt và Hoa tại Sài Gòn. Nếu chỉ tham quan (không cầu nguyện), hệ thống tượng gốm 12 bà mụ vẫn đáng chú ý vì chi tiết chạm khắc tinh xảo.

Kết hợp tuyến trung tâm TP HCM: chùa và Thảo Cầm Viên và nhà thờ Tân Định

Chùa Ngọc Hoàng cách Thảo Cầm Viên (vườn thú-thảo cầm viên lâu đời nhất Việt Nam, xây 1864) chỉ 500 m đi bộ. Nhà thờ Tân Định (nhà thờ Công giáo màu hồng nổi tiếng trên Instagram) cách 2 km. Tuyến đi bộ nửa ngày: chùa Ngọc Hoàng (45 phút) → Thảo Cầm Viên (1-2 giờ) → nhà thờ Tân Định (20 phút chụp ảnh) → ẩm thực đường phố khu Đa Kao (1 giờ).

Đến vào ngày rằm xem nghi lễ

Ngày rằm (15 âm lịch) và mùng 1 hàng tháng, chùa đông nghịt người đến cúng. Khói nhang dày đặc, Phật tử xếp hàng dâng lễ, sư thầy tụng kinh. Không khí tín ngưỡng sống động khác hẳn ngày thường (vắng, yên tĩnh). Nên đến rằm nếu muốn thấy chùa hoạt động đông đúc, hoặc ngày thường nếu muốn ngắm tượng tĩnh lặng.

Ăn gì quanh chùa Ngọc Hoàng

Phở Phú Vương khu Đa Kao

Quán phở lâu năm tại 225 Pasteur (cách chùa 800 m). Phở bò Bắc kiểu Sài Gòn: nước dùng trong ninh xương bò 12 giờ, phở tươi sợi nhỏ, thịt bò tái nạm gầu. Kèm giá sống, húng quế, tương đen, và tương ớt (kiểu Sài Gòn, khác phở Hà Nội). Một tô 60.000-90.000 đ. Mở 6h-22h, đông nhất trưa. Ăn sáng trước khi đến chùa.

Bánh mì Huỳnh Hoa

Quán bánh mì nổi tiếng nhất Sài Gòn tại 26 Lê Thị Riêng (cách chùa 1,5 km). Bánh mì ổ lớn, nhân chả lụa, chả chiên, thịt nguội, pate, bơ, dưa leo, hành ngò, và nước sốt. Một ổ 55.000-65.000 đ. Xếp hàng 15-30 phút vào giờ cao điểm (17h-20h). Mua mang đi, ăn tại ghế đá công viên gần chùa.

Cơm tấm Bà Liên Đa Kao

Cơm tấm (cơm gạo tấm) sườn nướng khu Đa Kao, cách chùa 400 m trên đường Đinh Tiên Hoàng. Sườn heo nướng than, cơm tấm dẻo, trứng ốp la, bì (da heo thái sợi trộn thính), và nước mắm pha. Một dĩa 40.000-60.000 đ. Mở 6h-14h. Cơm tấm khu Đa Kao nổi tiếng vì nhiều quán lâu năm cạnh tranh.

Chè Thái khu Đinh Tiên Hoàng

Chè Thái (chè ngọt kiểu Thái Lan pha dừa, sữa, và nước cốt lá dứa) tại các quán dọc đường Đinh Tiên Hoàng, cách chùa 300 m. Chè có nhiều topping: thạch dừa, hạt lựu, đậu xanh, nước cốt dừa, và đá bào. Một ly 25.000-45.000 đ. Giải khát sau khi tham quan chùa trong nắng nóng Sài Gòn.

Bánh tráng trộn và ốc vỉa hè khu Đa Kao

Ẩm thực vỉa hè khu Đa Kao phong phú. Bánh tráng trộn (bánh tráng xé nhỏ trộn với trứng cút, xoài xanh, rau răm, mắm ruốc, sa tế, đậu phộng) 20.000-30.000 đ/bịch. Ốc hút (ốc mỡ, ốc len) hấp sả ớt tại các quán vỉa hè dọc Nguyễn Hữu Cảnh, 60.000-120.000 đ/đĩa. Ăn tối sau khi thăm chùa.

Đi khi nào đẹp nhất

Chùa mở cửa 7h-18h hàng ngày, tham quan bất kỳ lúc nào. Tuy nhiên:

Ngày rằm (15 âm lịch) và mùng 1: chùa đông nhất, khói nhang dày, nghi lễ tụng kinh, Phật tử xếp hàng. Nếu muốn thấy chùa "sống" với tín ngưỡng thật, đến rằm. Nếu muốn ngắm tượng yên tĩnh, tránh rằm.

Tết Nguyên đán: 3 ngày Tết chùa rất đông (cầu an đầu năm). Mùng 1 Tết có nghi lễ lớn.

Ngày thường: vắng, yên tĩnh, dễ quan sát chi tiết tượng gốm. Sáng 8h-10h mát nhất và ít người.

Không phụ thuộc thời tiết vì toàn bộ nằm trong nhà. Mùa mưa (tháng 5-11) hay mưa chiều nhưng sáng thường nắng.

Đi đến chùa Ngọc Hoàng bằng cách nào

Chùa nằm tại 73 Mai Thị Lựu, phường Tân Định. Rất dễ tiếp cận:

Từ khu trung tâm TP HCM (Nhà thờ Đức Bà, Bưu điện): 2 km, taxi/Grab 15.000-25.000 đ (5 phút), đi bộ 20-25 phút theo đường Hai Bà Trưng rồi rẽ Mai Thị Lựu.

Từ chợ Bến Thành: 3 km, taxi/Grab 20.000-35.000 đ (10 phút).

Từ sân bay Tân Sơn Nhất: 8 km, taxi/Grab 100.000-150.000 đ (20-40 phút tùy kẹt xe).

Xe buýt: nhiều tuyến chạy qua khu Đa Kao, dừng trên đường Đinh Tiên Hoàng (cách chùa 200 m).

Đỗ xe: không có bãi đỗ riêng. Xe máy gửi tại bãi trước cổng chùa (miễn phí hoặc 5.000 đ). Ô tô đỗ ven đường Mai Thị Lựu (khó tìm chỗ giờ cao điểm).

Lịch trình gợi ý

Hành trình nửa ngày khu Đa Kao - trung tâm TP HCM

8h: ăn sáng phở Phú Vương (225 Pasteur). 9h-9h45: tham quan chùa Ngọc Hoàng. 10h-11h30: Thảo Cầm Viên (đi bộ 500 m). 11h30-12h: đi bộ đến nhà thờ Tân Định (2 km, chụp ảnh nhà thờ hồng). 12h-13h: ăn trưa cơm tấm khu Đa Kao. Chiều tự do: mua sắm đường Nguyễn Huệ hoặc Bùi Viện.

Kết hợp tour chùa Sài Gòn

Sáng: chùa Ngọc Hoàng (45 phút) — Thiền viện Vạn Hạnh và chùa Vĩnh Nghiêm (Quận 3 cũ, 1 giờ) — chùa Giác Lâm (Tân Bình, chùa Phật giáo cổ nhất Sài Gòn, 1754, 1 giờ). Ba chùa ba phong cách: Hoa kiều Đạo giáo (Ngọc Hoàng), Phật giáo Việt (Vĩnh Nghiêm), và Phật giáo cổ (Giác Lâm). Tổng cộng nửa ngày bằng taxi.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Chùa Ngọc Hoàng là chùa Phật hay đền Đạo giáo?: Ban đầu (1892-1900) là Điện Ngọc Hoàng (đền Đạo giáo thờ Ngọc Hoàng). Từ 1982 do Giáo hội Phật giáo quản lý, đổi tên thành Phước Hải Tự. Hiện tại pha trộn cả hai: tượng Đạo giáo gốc (Ngọc Hoàng, Diêm Vương) giữ nguyên, thêm tượng Phật giáo (Phật Thích Ca, Quan Âm). Đây là hiện tượng phổ biến trong tín ngưỡng dân gian người Hoa Nam Bộ.

Hỏi: Obama có thật sự đến chùa này không?: Có. Ngày 24/5/2016, Tổng thống Barack Obama đến thăm chùa Ngọc Hoàng trong chuyến công du TP HCM. Ông dành khoảng 30 phút tham quan, ngắm tượng, và thắp nhang. Sự kiện được báo chí Mỹ và quốc tế đưa tin rộng rãi.

Hỏi: Có cần ăn mặc đặc biệt không?: Nên mặc kín đáo (không áo sát nách, quần short quá ngắn). Không bắt buộc nghiêm ngặt như chùa Thái Lan nhưng nên tôn trọng nơi thờ cúng. Bỏ dép nếu có biển yêu cầu tại một số khu thờ.

Hỏi: Chùa có đông không?: Ngày thường: vắng, yên tĩnh. Rằm và mùng 1: rất đông, xếp hàng dâng lễ. Tết Nguyên đán: đông nhất năm. Cuối tuần đông hơn ngày thường nhưng vẫn tham quan thoải mái.

Cụm điểm tham quan gần

• Thảo Cầm Viên cách 500 m, vườn thú và thảo cầm viên lâu đời nhất Việt Nam (xây 1864), rộng 17 ha giữa trung tâm Sài Gòn.
• Nhà thờ Tân Định cách 2 km, nhà thờ Công giáo màu hồng nổi tiếng Instagram, kiến trúc Gothic xây 1876.
• Dinh Độc Lập cách 2,5 km, dinh tổng thống VNCH cũ, bảo tàng lịch sử chiến tranh Việt Nam.
• Chợ Bến Thành cách 3 km, chợ biểu tượng Sài Gòn với ẩm thực đường phố và hàng lưu niệm.
• Phố đi bộ Nguyễn Huệ cách 2 km, đại lộ trung tâm Sài Gòn với Bưu điện, Nhà thờ Đức Bà, và quán cà phê.