Khu du lịch sinh thái Na Hang – Lâm Bình

Vì sao nên đến Na Hang – Lâm Bình

"Vịnh Hạ Long giữa rừng" - quần thể hồ và núi đá vôi: Khu vực có mặt hồ 8.000 hecta bao quanh bởi dãy núi đá vôi karst chồng chất - đặc biệt dãy Pác Tạ với 99 ngọn đá. Khi du thuyền trên hồ, du khách thấy hàng nghìn ngọn núi nhô lên từ mặt nước xanh - cảnh tượng được nhiều nhà báo ví như "vịnh Hạ Long giữa rừng". Khác với vịnh Hạ Long thực sự (biển), Na Hang – Lâm Bình là hồ nước ngọt trong sạch, không sóng lớn, không muối - cảm giác yên tĩnh và thanh bình hơn.

Thác Khuổi Nhi 5 tầng với cá rỉa chân: Thác Khuổi Nhi ẩn giữa rừng nguyên sinh, chỉ tiếp cận được bằng thuyền rồi đi bộ 30 phút. Thác có 5 tầng chảy dài hơn 3 km. Đặc biệt thú vị tầng dưới cùng có hồ nước nhỏ với đàn cá suối - khi khách ngâm chân, cá đến rỉa nhẹ tế bào chết tạo cảm giác "massage chân miễn phí" độc đáo. Là trải nghiệm bất ngờ và vui cho khách lớn lẫn trẻ em. Ngoài Khuổi Nhi còn có các thác khác như thác Mơ , thác Nặm Me .

Hồ nhân tạo lớn với 8.000 hecta mặt nước: Hồ thủy điện Tuyên Quang khánh thành 2008 với dung tích thiết kế 2,2 tỷ m³, là một trong những hồ thủy điện lớn của miền Bắc Việt Nam. Mặt nước rộng tạo điều kiện cho các hoạt động: du thuyền tham quan, kayak, chèo SUP, câu cá, bơi lội (tại các vịnh an toàn). Nước hồ trong xanh, ít bị ô nhiễm do khu vực dân cư xung quanh thưa, không có nhà máy công nghiệp.

Văn hóa người Tày, Dao, Mông và Pà Thẻn: Khu vực Na Hang – Lâm Bình là nơi cư trú của nhiều dân tộc thiểu số: Tày (phổ biến nhất), Dao, Mông, Pà Thẻn (dân tộc rất ít người, dưới 8.000 người toàn quốc, có nghi lễ nhảy lửa độc đáo). Khách có thể vào các bản nhỏ ven hồ, ăn cơm với gia đình, nghe hát then đàn tính, xem nhảy lửa Pà Thẻn (cuối năm âm lịch). Mô hình homestay phát triển từ 2015-2020 với nhiều hộ tham gia tại bản Nà Tông, Nà Đông, Khuôn Hà.

Lịch sử & Bản sắc

Khu vực Na Hang – Lâm Bình có lịch sử cư trú lâu đời. Người Tày, Dao đã sinh sống tại đây từ nhiều thế kỷ trước, làm nương trồng ngô - lúa nương, chài lưới các con sông. Vùng đất tách biệt do địa hình núi non hiểm trở, ít người ngoài đến. Trước những năm 1950, Na Hang – Lâm Bình chỉ có một số bản nhỏ rải rác bên các con suối với khoảng 10-15 nghìn dân.

Trong kháng chiến chống Pháp (1947-1954), khu vực Na Hang – Lâm Bình thuộc vùng "An toàn khu" (ATK) - căn cứ địa của Trung ương Đảng và Chính phủ Việt Nam. Một số cơ quan, đơn vị quân sự đặt trụ sở tại các xã của Na Hang. Mặc dù không phải trung tâm ATK như Tân Trào hay Định Hóa, vùng này vẫn có vai trò là vùng đệm và hậu phương quan trọng. Sau hòa bình lập lại 1954, khu vực trở về với đời sống nông nghiệp - chăn nuôi truyền thống.

Bước ngoặt lớn nhất đến năm 2008 với việc khánh thành nhà máy thủy điện Tuyên Quang. Đập thủy điện trên sông Gâm tạo nên hồ chứa rộng 8.000 hecta, ngập một phần đất thuộc các xã thấp ven sông. Khoảng 6.000-7.000 hộ dân phải di dời tái định cư lên cao hơn. Vùng đất ngập trở thành mặt hồ với hàng nghìn đảo nhỏ là các ngọn núi nhô lên - cảnh quan thay đổi hoàn toàn so với trước. Việc đền bù tái định cư là vấn đề lớn của tỉnh Tuyên Quang trong giai đoạn 2005-2010.

Từ năm 2012-2015, UBND tỉnh Tuyên Quang quyết định phát triển khu vực hồ thành điểm du lịch sinh thái. Các bến thuyền được xây tại Na Hang và xã Thượng Lâm (huyện Lâm Bình cũ). Một số tour du thuyền hồ được tổ chức thử nghiệm. Năm 2017, UBND tỉnh chính thức công nhận "Khu du lịch sinh thái Na Hang – Lâm Bình" với quy hoạch tổng thể bao gồm: tuyến du thuyền chính, các điểm tham quan trên hồ (đền Pác Tạ, núi Cọc Vài, thác Khuổi Nhi), các bản homestay ven hồ, đường tránh dẫn vào khu vực.

Hiện khu du lịch đón khoảng 200.000-300.000 lượt khách/năm (số liệu 2023), chủ yếu là khách Việt Nam đi cuối tuần từ Hà Nội (cách 260 km). Du lịch trở thành nguồn thu nhập chính cho khoảng 30% hộ dân vùng tái định cư. Bản sắc văn hóa Tày, Dao được duy trì qua các lễ hội (Lồng Tồng tháng 1 âm, Cấp sắc Dao tháng 11 âm) và đặc biệt nghi lễ nhảy lửa của người Pà Thẻn ở bản Nà Đông (Lâm Bình) tổ chức vào tối 15-16 tháng 10 âm lịch hằng năm - một trong những lễ hội nhảy lửa cuối cùng còn nguyên trạng ở Việt Nam.

Cảnh quan & Thiên nhiên

Hồ Na Hang – Lâm Bình có diện tích mặt nước 8.000 hecta, hình dạng phức tạp với nhiều vịnh nhỏ, bán đảo, eo nước. Bờ hồ dài tổng cộng hơn 200 km (tính cả các vịnh nhỏ). Mực nước hồ thay đổi theo mùa: cao điểm cuối mùa mưa (tháng 10-11) lên đến cốt +120 mét; thấp điểm cuối mùa khô (tháng 4-5) khoảng cốt +95 mét. Chênh lệch 25 mét tạo nên các bãi cát - bãi đá lộ ra mùa khô, tạo cảnh khác biệt theo mùa.

Núi quanh hồ là các khối núi đá vôi karst với độ cao 800-1.500 mét. Dãy Pác Tạ với 99 ngọn là dãy nổi tiếng nhất - các ngọn núi nhô lên từ mặt hồ như "vịnh Hạ Long". Các điểm độc đáo: Cọc Vài Phạ (cột đá tự nhiên cao 50 m giữa hồ, trông như cọc gãy của bộ kiềng khổng lồ trong huyền thoại Tày), vách đá Nàng Tiên (vách đá có hình thiếu nữ ngắm trăng), núi đôi Cấm Sơn (hai ngọn núi sinh đôi).

Rừng nguyên sinh quanh hồ thuộc Khu Bảo tồn Thiên nhiên Tát Kẻ - Bản Bung (thành lập 1995, mở rộng và đổi tên thành Khu BTTN Na Hang – Lâm Bình năm 2014) rộng khoảng 33.000 hecta. Đây là vùng đa dạng sinh học cao với hơn 1.000 loài thực vật (gỗ nghiến, lim, kim giao, trai lý) và hơn 500 loài động vật. Đặc biệt có voọc đen má trắng (Trachypithecus francoisi) - loài linh trưởng nguy cấp; gà tiền - loài chim phượng quý hiếm; hơn 50 loài bò sát và lưỡng cư. Khu bảo tồn cũng là nơi sinh sống của hổ Đông Dương (đã hiếm), gấu ngựa, sơn dương phía nam.

Khí hậu nhiệt đới gió mùa miền núi với 4 mùa. Mùa xuân (tháng 2-4) ẩm, mát mẻ 15-22°C, có sương mù sáng sớm. Tháng 3-4 là mùa hoa lê trắng nở khắp các bản Tày, cảnh đẹp nhưng ít người biết đến. Mùa hè (tháng 5-8) ấm 24-30°C, mưa nhiều, có lũ. Mùa thu (tháng 9-11) mát mẻ 18-24°C, ít mưa, trời cao - mùa đẹp nhất cho du thuyền. Mùa đông (tháng 12-1) lạnh 10-16°C, có sương mù dày sáng sớm phủ trắng mặt nước, các ngọn núi lồi ra khỏi tầng mây thấp.

Nên làm gì ở Na Hang – Lâm Bình

Du thuyền tham quan hồ (1 ngày)

Hoạt động chính khi đến Na Hang – Lâm Bình. Tour du thuyền 1 ngày xuất phát từ bến Na Hang hoặc bến Thượng Lâm (Lâm Bình), giá 200.000-400.000 VND/người (ghép đoàn 20-30 khách). Tour đi qua các điểm: vịnh Pác Tạ (núi 99 ngọn), Cọc Vài Phạ, vách đá Nàng Tiên, thác Khuổi Nhi, đền Pác Tạ. Bữa trưa thường ăn trên thuyền hoặc tại điểm dừng. Tour 8h-16h. Có thuyền nhỏ 8-12 khách (thuê riêng 2.500.000-4.000.000 VND/ngày) và thuyền lớn 50-80 khách (ghép đoàn rẻ hơn).

Khám phá thác Khuổi Nhi và ngâm chân với cá

Thuyền dừng tại bến nhỏ rồi đi bộ 30 phút qua rừng nguyên sinh đến chân thác Khuổi Nhi. Thác có 5 tầng, đẹp nhất là tầng 1 và 2. Hồ nước dưới chân thác có đàn cá suối nhỏ màu nâu bạc, dài 3-5 cm. Khi khách ngâm chân vào nước trong 10-15 phút, cá đến rỉa nhẹ tế bào chết trên da chân - cảm giác như được massage tự nhiên, không đau, có chút nhột. Là trải nghiệm đặc biệt khiến nhiều khách thích thú. Mất 1-2 giờ tại thác.

Chèo kayak hoặc SUP trên hồ

Một số bến tổ chức cho thuê kayak (đơn 100.000 VND/giờ, đôi 150.000 VND/giờ) và SUP (Stand-Up Paddleboard, 150.000 VND/giờ). Đi quanh các vịnh nhỏ, gần các đảo đá. Mặt hồ lặng, không sóng lớn, an toàn cho người mới. Có áo phao. Phù hợp khách trẻ và gia đình có con trên 8 tuổi. Tốt nhất chèo sáng sớm (mặt nước lặng) hoặc chiều muộn (hoàng hôn).

Trekking khu bảo tồn Tát Kẻ - Bản Bung

Khu Bảo tồn Thiên nhiên Tát Kẻ - Bản Bung mở tour trekking cho khách qua các đường mòn: tuyến 6 km (4 giờ, khu vực đệm có cây gỗ lớn), tuyến 15 km (1 ngày, lên đến vùng lõi - cơ hội thấy voọc đen má trắng), tuyến 25 km 2 ngày (cắm trại). Phí: 300.000-1.000.000 VND/người, bắt buộc có hướng dẫn viên rừng. Mang giày trek, nước, snack, áo mưa.

Trải nghiệm nhảy lửa Pà Thẻn (tháng 10 âm)

Nghi lễ nhảy lửa của người Pà Thẻn tổ chức tại bản Nà Đông (huyện Lâm Bình cũ) đêm 15-16 tháng 10 âm lịch hằng năm (cuối tháng 11 - đầu tháng 12 dương). Đây là một trong những lễ hội nhảy lửa nguyên trạng cuối cùng của Việt Nam. Đàn ông Pà Thẻn nhảy chân trần qua đống lửa than đang cháy đỏ, ngã đi ngã lại lên than mà không bị bỏng - theo niềm tin được thần linh phù trợ. Khách có thể đến xem miễn phí (không gián đoạn nghi lễ). Cần đặt homestay trước vài tháng vì rất đông khách.

Ăn gì ở Na Hang – Lâm Bình

Cá lăng nướng và lẩu cá hồ - 150.000-300.000 VND/kg

Hồ Na Hang có nhiều loại cá nước ngọt: cá lăng, cá chình, cá quất, cá trắm. Cá lăng (cá da trơn lớn) là đặc sản nhất - thịt chắc, ngọt, ít xương. Cá nướng giấy bạc với riềng, sả, ớt; hoặc nấu lẩu với chuối non, măng, rau rừng. Quán cá lăng tại bến Na Hang và Thượng Lâm: Quán Hồ Sinh Thái, Quán Bến Thuyền. Giá 150.000-300.000 VND/kg cá tùy size; suất lẩu 4 người 400.000-700.000 VND.

Vịt bầu Minh Hương - 250.000-400.000 VND/con

Vịt bầu Minh Hương là giống vịt đặc trưng vùng Tuyên Quang, nuôi thả tự nhiên 4-6 tháng. Vịt 1,5-2 kg, thịt chắc, da mỏng, ít mỡ. Cách chế biến truyền thống: vịt quay nguyên con, vịt nướng riềng mẻ, vịt nấu măng chua, cháo vịt đậu xanh. Quán vịt bầu Minh Hương tại Na Hang. Một con phục vụ 4-6 người.

Cơm lam Tày và rượu ngô - 30.000-80.000 VND

Cơm lam là cơm nếp nướng trong ống tre - đặc sản truyền thống Tày. Ăn cùng muối lạc-vừng, gà nướng, hoặc thịt nướng. Rượu ngô men lá tự nấu của các bản. Tại homestay bản Nà Tông, Nà Đông, Khuôn Hà có phục vụ. Một suất cơm lam và thịt nướng 30.000-50.000 VND; bình rượu ngô 500ml 100.000-200.000 VND.

Măng đắng và rau bồ khai - 40.000-80.000 VND

Măng đắng (măng nứa, măng le rừng) là đặc sản vùng cao, vị đắng nhẹ, ăn ngon. Có thể chế biến thành măng xào tỏi, măng om vịt, canh măng. Rau bồ khai (cây dây leo trong rừng) là rau rừng nổi tiếng - xào tỏi hoặc nấu canh. Hai món rau bồ khai và măng đắng kết hợp với thịt là combo điển hình bữa cơm Tày.

Bánh trứng kiến Pà Thẻn - 30.000-60.000 VND/cái

Bánh trứng kiến là đặc sản hiếm của người Pà Thẻn (chỉ tại Lâm Bình - Tuyên Quang). Trứng kiến đen được thu hoạch từ tổ kiến trong rừng mùa tháng 4-5, trộn với bột nếp và đường, gói lá chuối, hấp. Bánh có vị bùi, thơm, vị béo nhẹ từ trứng kiến. Là món hiếm, chỉ có tại bản Pà Thẻn vào đúng mùa. Là trải nghiệm ẩm thực độc đáo cho khách.

Đi khi nào đẹp nhất

Tháng 3-4 (xuân muộn - mùa hoa lê): Hoa lê trắng nở khắp các bản Tày của Lâm Bình - cảnh đẹp tinh khôi nhưng ít người biết đến. Thời tiết mát mẻ 15-22°C. Mùa thuận lợi cho du thuyền (nước hồ ở mức trung bình, trong). Khách ít, dễ đặt homestay.

Tháng 5-8 (hè): Ấm 24-30°C, mưa nhiều và lũ. Hồ có thể bị ngầu phù sa, không đẹp như mùa khô. Mưa rào có thể làm thay đổi lịch du thuyền đột ngột. Hạn chế đi tháng 6-8.

Tháng 9-11 (thu - đẹp nhất): Mát mẻ 18-24°C, không mưa, trời cao xanh, nước hồ trong xanh. Lá rừng quanh hồ chuyển vàng cuối tháng 10. Tầm nhìn rộng, ảnh đẹp nhất. Đây là mùa cao điểm khách Việt Nam - cuối tuần đặt thuyền và homestay trước 2-3 tuần. Tháng 11 có lễ hội nhảy lửa Pà Thẻn (15-16 tháng 10 âm).

Tháng 12-2 (đông): Lạnh 10-16°C, có sương mù dày sáng sớm trên hồ - sương phủ trắng mặt hồ, núi đá lộ trên mây, đẹp kiểu trầm lặng. Nước hồ trong, ít mưa. Mặc ấm. Mùa Tết đôi khi có nhiều khách đi cuối năm.

Đi đến Na Hang – Lâm Bình bằng cách nào

Từ Hà Nội: Cách 260 km. Đi cao tốc Hà Nội - Tuyên Quang cũ (Quốc lộ 2) → TP Tuyên Quang cũ → Quốc lộ 2C đến Na Hang. Tổng 5-6 giờ ô tô. Tự lái thuận tiện. Xe khách Hà Nội - Na Hang giá 200.000-300.000 VND, 6 giờ. Hoặc tour 2 ngày 1 đêm 1.200.000-2.000.000 VND/người.

Từ TP Tuyên Quang cũ: Cách 110 km. Đi Quốc lộ 2C qua các xã Yên Phú, Sơn Phú, Khâu Tinh đến Na Hang. Mất 2,5-3 giờ ô tô.

Đến bến thuyền: - Bến Na Hang (Na Hang): bến chính, đông khách, có nhiều thuyền lớn ghép đoàn. - Bến Thượng Lâm (Lâm Bình): bến phụ phía bắc hồ, ít khách hơn, thuyền nhỏ, gần thác Khuổi Nhi hơn.

Phương tiện tại khu vực: - Thuyền lớn ghép đoàn: 200.000-300.000 VND/người tour 1 ngày, có sẵn từ bến. - Thuyền nhỏ thuê riêng: 2.500.000-4.000.000 VND/ngày cho thuyền 8-12 khách. - Xe điện: di chuyển trong các khu nghỉ dưỡng ven hồ.

Lưu trú: Homestay bản Tày: Nà Tông, Nà Đông, Khuôn Hà 200.000-400.000 VND/đêm/người (bao gồm ăn 3 bữa). Khách sạn Na Hang: nhiều khách sạn 2-3 sao tại thị trấn 400.000-800.000 VND/đêm. Khu nghỉ dưỡng cao cấp ven hồ: 1.000.000-2.500.000 VND/đêm. Cao điểm đặt trước 2-3 tuần.

Lịch trình gợi ý

Phương án 1: 2 ngày 1 đêm cơ bản: - Ngày 1: 6h khởi hành Hà Nội, 12h đến Na Hang. Trưa ăn cá lăng. 13h-17h du thuyền hồ, ghé thác Khuổi Nhi và ngâm chân với cá. Tối ngủ homestay bản Nà Tông. - Ngày 2: Sáng 7h đi tham quan đền Pác Tạ và Cọc Vài Phạ. 11h ăn trưa vịt bầu. 13h khởi hành về Hà Nội.

Phương án 2: 3 ngày 2 đêm chuyên sâu: - Ngày 1: Hà Nội → Na Hang → du thuyền hồ buổi chiều. - Ngày 2: Trekking khu bảo tồn Tát Kẻ, ghé Khuổi Nhi và bản Pà Thẻn. - Ngày 3: Kayak/SUP buổi sáng — về Hà Nội.

Phương án 3: 4 ngày 3 đêm kết hợp Tuyên Quang và Hà Giang cũ: - Ngày 1: Hà Nội — Tuyên Quang — ATK Tân Trào. - Ngày 2: Tân Trào — Na Hang – Lâm Bình (du thuyền hồ). - Ngày 3: Na Hang — TP Hà Giang cũ. - Ngày 4: Cao nguyên đá Đồng Văn — về Hà Nội.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Du thuyền hồ kéo dài bao lâu là đủ?: Trả lời: Tour 1 ngày 8h-16h là phổ biến và đủ trải nghiệm chính. Tour nửa ngày (4 giờ) chỉ đủ đi điểm gần. Tour 2 ngày ngủ đêm trên thuyền (ít có, đặt riêng) phù hợp khách muốn ngắm sao đêm trên hồ.

Hỏi: Đi thuyền có nguy hiểm không?: Trả lời: An toàn ở điều kiện thường. Thuyền có áo phao, đăng kiểm. Hồ kín, không sóng lớn. Mùa lũ tháng 6-9 có thể bị hoãn do nước hồ dâng nhanh. Mùa đông sương mù dày sáng sớm có thể hoãn đến 9-10h cho an toàn.

Hỏi: Có nên đi nhảy lửa Pà Thẻn không?: Trả lời: Có. Đây là một trong những lễ hội nhảy lửa nguyên trạng hiếm hoi của Việt Nam. Tổ chức đêm 15-16 tháng 10 âm lịch (cuối tháng 11 - đầu tháng 12 dương) tại bản Nà Đông. Khách có thể đến xem miễn phí, nhưng cần tôn trọng nghi lễ - không gây ồn, không chen lấn, không chụp ảnh có flash. Đặt homestay trước 2-3 tháng.

Hỏi: Trẻ em có đi được không?: Trả lời: Được. Du thuyền phù hợp trẻ từ 4 tuổi (có áo phao trẻ em). Ngâm chân với cá tại Khuổi Nhi là hoạt động trẻ em rất thích. Trekking rừng phù hợp trẻ từ 8 tuổi. Kayak/SUP phù hợp trẻ từ 10 tuổi. Homestay bản Tày thân thiện với trẻ.

Hỏi: Có wifi và sóng điện thoại không?: Trả lời: Tại Na Hang và bến thuyền có sóng đầy đủ. Trên hồ và trong rừng - sóng yếu hoặc không có. Wifi tại homestay và khách sạn (chậm). Nên báo cho gia đình trước khi vào tour trekking dài.

Cụm điểm tham quan gần

ATK Tân Trào — 90 km về phía nam: Khu di tích "Thủ đô kháng chiến" thời chống Pháp, nơi có lán Nà Lừa (Bác Hồ ở 1945), đình Hồng Thái, đình Tân Trào. Là điểm hành hương cách mạng. Vé miễn phí.

TP Tuyên Quang cũ - thành Nhà Mạc — 110 km: Trung tâm tỉnh Tuyên Quang cũ với di tích thành Nhà Mạc (xây thế kỷ XVI), bảo tàng tỉnh. Là điểm nghỉ chân trên đường đi Na Hang.

Khu Bảo tồn Thiên nhiên Tát Kẻ - Bản Bung — bao quanh hồ: Rừng nguyên sinh khoảng 33.000 hecta với đa dạng sinh học cao. Có voọc đen má trắng, gà tiền. Tour trekking 1-2 ngày, có hướng dẫn viên rừng.

Cao nguyên đá Đồng Văn — 200 km về phía bắc: Công viên Địa chất Toàn cầu UNESCO. Từ Na Hang có thể đi tiếp lên Hà Giang cũ trong hành trình 4-5 ngày. Là cảnh quan đặc sắc nhất Việt Nam.

Bản Pà Thẻn Nà Đông — 30 km về Lâm Bình: Bản người Pà Thẻn (dân tộc ít người, dưới 8.000 trên toàn quốc) với nghi lễ nhảy lửa tháng 10 âm. Có thể ghé thăm bản quanh năm, ăn cơm cùng gia đình.