Tháp Bà Po Nagar – khu tắm bùn Nha Trang

Vì sao nên đến Tháp Bà Po Nagar?

Tháp Bà là điểm đến văn hoá - tâm linh quan trọng nhất Nha Trang, xứng đáng ghé thăm trong bất kỳ chuyến đi Khánh Hoà nào.

Thứ nhất: , đây là đền tháp Champa quan trọng nhất ở phía nam Việt Nam còn được sử dụng tôn giáo. Khác Mỹ Sơn (đã bỏ hoang), Tháp Bánh Ít (Bình Định, bỏ hoang), Tháp Bà Po Nagar vẫn có cộng đồng Chăm về cúng tế hàng năm — đây là điểm khác biệt lớn so với hầu hết tháp Champa đã bỏ hoang.

Thứ hai: , đây là đền thờ Yang Po Inu Nagar (Mẹ Xứ Sở) - vị thần chính của Champa, được tin là người sáng tạo ra đất Champa. Tôn giáo Champa có 2 vị thần lớn nhất: Shiva (cha) và Po Nagar (mẹ) - tháp này là đền thờ Mẹ.

Thứ ba: , kiến trúc tháp Champa đẹp và đa dạng. Bốn tháp còn lại thuộc nhiều phong cách khác nhau (xây trong các thế kỷ khác nhau). Tháp chính cao 23 m - là kiệt tác kiến trúc Champa với điêu khắc tinh xảo.

Thứ tư: , Tháp Bà có sự pha trộn văn hoá Chăm-Việt độc đáo. Người Việt sau thế kỷ XVII thờ Mẫu Thiên Y A Na (= Po Nagar Việt hoá) tại đây. Hiện tại lễ hội có cả nghi lễ Chăm Hindu giáo và nghi lễ thờ Mẫu Việt - hiếm gặp.

Thứ năm: , gần Tháp Bà có các điểm tắm bùn khoáng nổi tiếng. Tháp Bà Hot Spring (cách tháp 200 m), I-Resort (cách 1 km), 100 Egg Spa - là điểm nghỉ dưỡng đặc trưng Nha Trang. Tour kết hợp tháp và tắm bùn 1 ngày rất phổ biến.

Lịch sử Tháp Bà Po Nagar

Vương quốc Champa và sự ra đời của Tháp Bà

Vương quốc Champa (192-1832) là vương quốc Hindu giáo của người Chăm tại miền Trung Việt Nam. Vương quốc chia thành nhiều giai đoạn với kinh đô khác nhau. Vùng Nha Trang - Khánh Hoà thuộc về tiểu quốc Kauthara - một trong 4-5 tiểu quốc của Champa (cùng với Indrapura ở vùng Quảng Trị - Quảng Nam (thủ phủ Đồng Dương/Mỹ Sơn), Vijaya ở Bình Định và Panduranga ở Ninh Thuận).

Theo bia đá Po Nagar (khắc tiếng Phạn cổ), vua Satyavarman xây dựng Tháp Bà đầu tiên năm 781 SCN (thế kỷ VIII). Đây là đền thờ Yang Po Inu Nagar - vị thần Mẹ của Kauthara, theo tín ngưỡng Hindu giáo Champa.

Trong các thế kỷ tiếp theo, các vua Champa kế tiếp tu bổ và mở rộng quần thể tháp: - Thế kỷ IX: vua Indravarman III xây thêm các tháp phụ - Thế kỷ XI: vua Harivarman II tu bổ Tháp chính - Thế kỷ XII: vua Jaya Indravarman III xây các tháp mới - Thế kỷ XIII: tu bổ cuối cùng dưới triều Vijaya.

Tháp Bà từng là một trong những trung tâm tôn giáo quan trọng nhất Champa - cùng với Mỹ Sơn (Quảng Nam) và Po Klong Garai (Phan Rang).

[HERO_IMAGE: Cụm Tháp Bà Po Nagar nhìn từ trên cao với 4 tháp còn lại — caption: "Cụm 4 tháp còn lại của Po Nagar - các tháp xây từ thế kỷ VIII-XIII"]

Truyền thuyết Po Nagar / Thiên Y A Na

Theo truyền thuyết Chăm, Po Nagar (tên đầy đủ Yang Po Inu Nagar) là vị nữ thần sáng tạo ra đất đai, dạy con người trồng lúa, dệt vải. Bà sinh ra từ mây và bọt biển, sống tại núi Đại An (gần Nha Trang ngày nay). Bà có 38 con và 2 chồng (vua trời và vua biển). Sau khi qua đời, bà thành nữ thần, được người Chăm thờ phụng.

Khi người Việt vào vùng Nha Trang sau thế kỷ XVII, họ tiếp tục thờ tại Tháp Bà nhưng đổi tên thành Thiên Y A Na ("Thiên Y" = áo trời, "A Na" = thân mẫu). Người Việt kể truyền thuyết khác: Thiên Y A Na là cô gái đẹp ở vùng đồi Đại An, được vợ chồng già nhặt về nuôi. Cô trở thành vợ của hoàng tử Trung Hoa, sau đó về quê mẹ. Sau khi mất, cô thành nữ thần phù hộ dân chúng.

Hai truyền thuyết Chăm - Việt giống nhau ở các yếu tố cơ bản (nữ thần sinh từ thiên nhiên, dạy con người trồng trọt) - chứng tỏ đây là tín ngưỡng nhân hoá Mẹ Xứ Sở phổ biến tại Đông Nam Á.

Champa suy tàn (1471-1832)

Năm 1471, vua Lê Thánh Tông Đại Việt thôn tính Vijaya (Bình Định). Champa thu hẹp về phía nam. Vùng Kauthara (Nha Trang) trở thành đất Việt năm 1653 dưới chúa Nguyễn Phúc Tần. Cộng đồng Chăm tại Nha Trang dần Việt hoá hoặc di cư về Ninh Thuận-Bình Thuận.

Mặc dù vương quốc Champa sụp đổ hoàn toàn năm 1832, Tháp Bà Po Nagar vẫn được giữ làm đền thờ - người Việt thờ Mẫu Thiên Y A Na tại đây. Đây là điểm đặc biệt: tháp Champa chuyển hoá thành đền thờ Mẫu Việt mà vẫn giữ tên gốc và một phần nghi lễ gốc.

Pháp khám phá lại

Người Pháp khám phá lại Tháp Bà từ thế kỷ XIX. Học giả Henri Parmentier (Bảo tàng Trường Viễn Đông Bác Cổ - EFEO) đã nghiên cứu và lập bản đồ chi tiết các tháp năm 1909-1923. Parmentier xếp Tháp Bà vào "Phong cách Hoà Lai và Po Nagar" - hai phong cách quan trọng của kiến trúc Chăm.

Trong thời Pháp, một số tháp đã bị sụp do thời gian và không được tu bổ tốt. Hai tháp phía bắc đã không còn (chỉ còn nền móng). Bốn tháp hiện tại đã được Pháp bắt đầu tu bổ.

Sau 1975 - bảo tồn và tu bổ

Sau ngày 30/4/1975, Tháp Bà được Bộ Văn hoá tu bổ và bảo tồn. Năm 1979, được công nhận là Di tích Lịch sử Văn hoá Quốc gia. Năm 2018, được công nhận là Di tích Quốc gia Đặc biệt (Quyết định số 2082/QĐ-TTg).

Hiện nay Tháp Bà là điểm du lịch số một Nha Trang về văn hoá - đón hàng trăm nghìn lượt khách/năm.

Cảnh quan & Thiên nhiên

Tháp Bà Po Nagar tọa lạc trên đồi Cù Lao — mỏm đất nhô ra bên bờ sông Cái, cách biển Nha Trang khoảng 1 km. Từ đỉnh đồi cao 10-12 m, có thể nhìn thấy cửa sông Cái đổ ra vịnh Nha Trang về phía đông. Xung quanh tháp không có rừng che — các tháp gạch nung đỏ nổi bật trên nền trời xanh, đặc biệt rõ vào sáng sớm khi nắng chiếu trực tiếp vào mặt tháp. Khí hậu nắng quanh năm, mùa khô tháng 1-9. Mùa mưa tháng 10-12 chủ yếu mưa chiều và tối, không ảnh hưởng tham quan ban sáng.

Khám phá Tháp Bà Po Nagar

Tháp chính (Tháp Bà) - cao 23 m

Tháp chính (gọi là Tháp Bà hoặc Tháp Đông Bắc) cao 23 m, hình vuông cạnh 11 m. Đây là tháp lớn nhất và đẹp nhất quần thể, xây vào thế kỷ XI dưới triều vua Harivarman II.

Bên trong tháp có tượng Po Nagar bằng đá, cao 1,2 m, ngồi trên bệ thờ. Tượng có 10 cánh tay - mỗi tay cầm một biểu tượng (kiếm, hoa sen, đĩa, cung, tên, búa, bùa...). Đây là tượng nữ thần Hindu nhiều tay đặc trưng - tương đương Durga / Bhagavati ở Ấn Độ. Tượng được tu bổ nhiều lần - đầu tượng gốc lưu tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng, đầu tượng hiện thấy tại Tháp Bà là bản phục dựng.

Mặt ngoài tháp có nhiều điêu khắc: - Hình nữ thần Apsara (tiên nữ múa) tại các góc - Lá cây và hoa sen trang trí - Chữ Phạn cổ trên các bia tường (ghi công các vua xây tháp) - Hình Garuda (chim thiêng) trên đỉnh.

Mỗi ngày có nhiều người đến cúng - cả người Việt thờ Mẫu Thiên Y A Na và người Chăm về thờ Po Nagar.

Tháp Bắc

Tháp Bắc cao 18 m, xây thế kỷ IX dưới triều vua Indravarman III. Bên trong thờ thần Brahma — thần sáng tạo trong tín ngưỡng Hindu Champa. Tháp đã bị sụp một phần đỉnh, được tu bổ.

Tháp Đông Nam

Tháp nhỏ (cao 8 m), xây thế kỷ XII. Thờ thần Ganesha (con trai Shiva) - nhưng tượng đã mất.

Tháp Tây Bắc

Tháp Tây Bắc cao 7 m, xây thế kỷ XII-XIII. Mái tháp đã bị mất. Bên trong có dấu tích bệ thờ.

Sảnh tiền tế (Mandapa)

Sảnh tiền tế là không gian rộng phía trước tháp chính, dùng cho khách hành hương chuẩn bị nghi lễ trước khi vào tháp. Có cột đá và bia đá khắc chữ Phạn.

Bia ký Po Nagar

Trong khu di tích có nhiều bia đá khắc chữ Phạn cổ - là tư liệu quý cho nghiên cứu lịch sử Champa. Bia ghi tên các vua xây tháp, các nghi lễ, các vương triều. Hơn 30 bia đã được tìm thấy tại Tháp Bà.

[HERO_IMAGE: Tượng Po Nagar 10 cánh tay bằng đá trong tháp chính — caption: "Tượng Po Nagar 10 cánh tay - tượng đá Champa thế kỷ XI"]

Bảo tàng Tháp Bà (mini)

Khu di tích có bảo tàng nhỏ trưng bày các hiện vật đào được: linga, yoni, mảnh điêu khắc, đồ trang sức Champa, các bản chép văn bia.

6b. Khu tắm bùn khoáng quanh Tháp Bà

Khu vực Tháp Bà nổi tiếng với mạch nước khoáng nóng tự nhiên - được phát hiện từ đầu thế kỷ XX. Mạch nước có hàm lượng khoáng cao (sulfat, magie, canxi), tốt cho da và xương khớp. Hiện có 3 khu tắm bùn lớn:

Tháp Bà Hot Spring

Cách tháp Po Nagar 200 m. Là một trong những khu tắm bùn đầu tiên của Nha Trang. Có: - Bể tắm bùn khoáng riêng (1 người, 2 người, 4 người) - Bể bơi khoáng nóng tập thể - Spa, massage - Nhà hàng hải sản.

Vé tắm bùn riêng (1 người): 350.000 đ. Bể bùn 4 người: 1.200.000 đ. Bao thời gian tắm 30 phút và bể bơi khoáng nóng 60 phút.

I-Resort

Cách Tháp Bà 1 km. Là khu tắm bùn và spa cao cấp tại Nha Trang. Có: - Bể tắm bùn riêng và tập thể - Bể bơi khoáng nóng và thác nước nhân tạo - 50+ phòng spa - Khu vườn cảnh đẹp với cây cảnh Đà Lạt - Nhà hàng cao cấp - Resort lưu trú.

Vé tắm bùn cơ bản: 400.000-600.000 đ. Gói kết hợp tắm bùn, spa và bữa ăn: 1.000.000-2.000.000 đ.

100 Egg Spa (100 Trứng)

Cách Tháp Bà 1,5 km. Khu tắm bùn theo concept "100 quả trứng" - du khách tắm bên trong các "quả trứng" (bể bùn hình bầu dục lớn). Sôi động, thiết kế bắt mắt - phù hợp cho khách trẻ chụp ảnh.

Vé: 350.000-550.000 đ. Gói có ăn trưa: 600.000-900.000 đ.

Trải nghiệm tại Tháp Bà

Tham quan và dâng hương

Đây là hoạt động chính. Du khách: 1. Mua vé vào (30.000-50.000 đ) 2. Đi qua sảnh tiền tế (Mandapa) 3. Vào Tháp chính dâng hương cúng Po Nagar / Thiên Y A Na 4. Tham quan các tháp khác và bia ký 5. Xem bảo tàng nhỏ.

Thời gian tham quan 1-1,5 giờ.

Dự Lễ hội Vía Bà 21-23/3 âm lịch

Lễ hội Vía Bà Po Nagar/Thiên Y A Na tổ chức 21-23/3 âm lịch (tháng 4-5 dương). Đây là một trong những lễ hội văn hoá lớn nhất Khánh Hoà với: - Lễ rước Bà từ tháp chính ra sông Cái rồi về - Lễ cúng tế của cộng đồng Chăm và người Việt - Múa Apsara (múa Champa) - Hát chầu văn (hát Mẫu Việt) - Chợ phiên với đặc sản Khánh Hoà.

Lễ hội kéo dài 3 ngày - có hàng vạn khách dự. Cần đặt khách sạn trước.

Tắm bùn khoáng

Sau khi tham quan tháp, đi tắm bùn tại Tháp Bà Hot Spring, I-Resort, hoặc 100 Egg Spa.

Xem trình diễn múa Champa

Tại Tháp Bà có biểu diễn múa Apsara (múa Champa truyền thống) vào các buổi tối cuối tuần (thứ Bảy, Chủ Nhật) lúc 19-21h. Vé 100.000-200.000 đ/người. Nghệ nhân Chăm từ Ninh Thuận về biểu diễn.

Ẩm thực Nha Trang

Nem nướng Nha Trang

Nem nướng Nha Trang là đặc sản số một Khánh Hoà. Nem heo xay nướng than, ăn cuốn bánh tráng cùng rau sống, dưa leo, chả ram và chấm nước mắm tỏi ớt. Quán nổi tiếng: Nem nướng Đặng Văn Quyên (đường Lê Lợi), Nem nướng Vũ Thành An (đường Lê Hồng Phong), Nem nướng Ngọc Tiên (đường Yersin). Một suất 80.000-150.000 đ.

Bún cá Nha Trang

Nước dùng từ cá biển (cá thu, cá nhồng), thanh ngọt. Ăn kèm cá biển và chả cá. Một tô 35.000-55.000 đ.

Bánh canh chả cá

Sợi bánh canh dày làm từ bột gạo, ăn với chả cá biển và nước dùng cá. Một tô 40.000-65.000 đ.

Bún sứa

Bún tươi ăn với sứa biển và nước dùng cá. Mát lạnh, đặc trưng Nha Trang. Một tô 40.000-60.000 đ.

Yến sào Khánh Hoà

Khánh Hoà là vùng có yến sào (tổ chim yến) lớn nhất Việt Nam. Có hai loại: - Yến sào nhà nuôi: chim yến sống trong nhà yến nhân tạo, làm tổ bằng nước bọt. Giá 3-8 triệu đ/100g. - Yến sào hoang dã (yến đảo): chim yến làm tổ trong các hang đá đảo Khánh Hoà — đặc biệt đảo Hòn Nội và Hòn Ngoại. Giá 8-20 triệu đ/100g.

Cách dùng: Yến sào nấu chè đường phèn là cách truyền thống. Có thể nấu với gừng, hoa cúc, hạt sen.

Hải sản tươi

Các nhà hàng hải sản đường Trần Phú có tôm hùm, ghẹ, mực, cá biển tươi. Một bữa cho 4 người: 1.500.000-3.000.000 đ.

Thời điểm tốt nhất đến Tháp Bà

Khánh Hoà có hai mùa: mùa khô (tháng 1 - tháng 9) và mùa mưa (tháng 10 - tháng 12).

Mùa khô (tháng 1 - tháng 9): là tốt nhất. Trời ít mưa, dễ tham quan tháp ngoài trời. Nhiệt độ ban ngày 28-32°C. Tháng 4-7 là cao điểm (khách đông).

Mùa mưa (tháng 10 - tháng 12): ít khách hơn nhưng có thể có bão. Mưa lớn có thể ảnh hưởng tham quan ngoài trời.

Lễ hội Vía Bà 21-23/3 âm lịch: (tháng 4-5 dương): dịp đặc biệt với lễ hội văn hoá lớn. Đông khách, cần đặt phòng trước.

Tháng 11-2 âm lịch: nhiều người Việt đến cúng đầu năm và lễ Tết. Không khí thiêng liêng.

Cảnh báo: tháng 6-8 nắng nóng giữa trưa (lên 35°C). Du khách nên đi sáng sớm 7-10h hoặc chiều muộn 16-18h.

Cách đến Tháp Bà Po Nagar

Từ trung tâm Nha Trang

Tháp Bà cách trung tâm Nha Trang (đường Trần Phú) 2 km về phía bắc, qua cầu Trần Phú. Có nhiều cách: - Đi bộ: 25-30 phút (qua cầu Trần Phú và một đoạn đường ven sông Cái) - Taxi/Grab: 50.000-80.000 đ - Xe ôm: 30.000-50.000 đ - Xe đạp: thuê tại khách sạn 50.000-80.000 đ/ngày, tự đi 15 phút.

Đến Nha Trang

• Bay đến Cam Ranh (CXR), đi xe 35 km tới Nha Trang
• Tàu hoả TP.HCM/Hà Nội — Nha Trang
• Xe khách

Tham quan với hướng dẫn viên

Có hướng dẫn viên thuyết minh tại tháp, giá 100.000-300.000 đ/nhóm. Tour có thuyết minh cổ điển từ các công ty du lịch Nha Trang: 200.000-400.000 đ/người (nửa ngày).

Lịch trình gợi ý

Hành trình nửa ngày: Tháp Bà và tắm bùn khoáng

Sáng 8h từ khách sạn đi Tháp Bà. 8h30-10h tham quan tháp (1,5 giờ). 10h-13h đi tắm bùn khoáng tại Tháp Bà Hot Spring hoặc I-Resort (gói bùn, spa và ăn trưa). 13h trở về khách sạn nghỉ ngơi.

Hành trình 1 ngày Nha Trang văn hoá

Sáng 7h: Tháp Bà Po Nagar. 9h: chùa Long Sơn (chùa lớn Nha Trang) + tượng Phật trắng cao 14 m. 11h: Nhà thờ Đá Nha Trang (kiến trúc Pháp 1934). 12h ăn trưa nem nướng. 14h: Bảo tàng Khánh Hoà. 16h: tắm bùn I-Resort. Tối ăn hải sản ven biển.

Hành trình 3 ngày 2 đêm Nha Trang

Ngày 1: Tour 4 đảo Vịnh Nha Trang.

Ngày 2: Tháp Bà, tắm bùn và tham quan thành phố.

Ngày 3: VinWonders Hòn Tre.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: 1. Có cần ăn mặc đặc biệt khi vào tháp không?: Có. Tháp Bà là đền thờ đang hoạt động - cần ăn mặc kín đáo. Không váy ngắn, áo hai dây, quần đùi. Nếu mặc không phù hợp, có thể mượn áo choàng tại cổng (miễn phí).

Hỏi: 2. Có thể vào trong tháp chính cúng được không?: Có. Du khách được vào tháp chính dâng hương cúng tượng Po Nagar / Thiên Y A Na. Lưu ý: bỏ giày trước khi vào tháp, không chạm vào tượng.

Hỏi: 3. Lễ hội Vía Bà có gì đáng xem?: Lễ hội kéo dài 3 ngày với hàng vạn người dự. Nên đặt phòng trước ít nhất 2 tuần nếu đến đúng dịp.

Hỏi: 4. Có thể chụp ảnh trong tháp không?: Được chụp ngoài và trong tháp, không dùng đèn flash trong tháp chính (để bảo vệ tượng cổ). Tránh chụp các nghi lễ cúng đang diễn ra (tôn trọng người cúng).

Hỏi: 5. Tắm bùn khoáng có an toàn không?: Rất an toàn. Bùn khoáng tự nhiên, đã qua kiểm định y tế. Tốt cho da và xương khớp. Không nên tắm khi: phụ nữ mang thai, người cao huyết áp, trẻ dưới 5 tuổi.

Hỏi: 6. Có thể kết hợp Tháp Bà với điểm nào trong nửa ngày?: Combo phổ biến: Tháp Bà (1-1,5 giờ) + Tắm bùn khoáng (2-3 giờ).Hoặc Tháp Bà, Chùa Long Sơn và Nhà thờ Đá. Hoặc Tháp Bà và Bảo tàng Khánh Hoà.

Hỏi: 7. Sau sáp nhập 2025, Tháp Bà thuộc tỉnh nào?: Vẫn thuộc Nha Trang, tỉnh Khánh Hoà mới (gộp với Ninh Thuận).

Cụm điểm đến lân cận

• Vịnh Nha Trang - Tour 4 đảo cách 5 km — Hòn Mun, Hòn Tằm, Hòn Một, Hòn Miếu.
• VinWonders Hòn Tre cách 5 km — khu vui chơi giải trí quy mô lớn trên đảo Hòn Tre.
• Cam Ranh - Bãi Dài cách 35 km — cụm resort 5 sao cao cấp.
• Phan Rang (thuộc tỉnh Khánh Hoà mới sau sáp nhập 2025) cách khoảng 100 km — văn hoá Chăm hiện đại với Tháp Po Klong Garai, làng Chăm Bàu Trúc.
• Vịnh Vĩnh Hy - Núi Chúa cách 130 km — vịnh biển đẹp giáp VQG Núi Chúa (UNESCO Sinh quyển).
• Đà Lạt cách 145 km — thành phố hoa cao nguyên 1.500 m.