Khu du lịch Núi Quyết & Đền Quang Trung (thành phố Vinh)

Vì sao nên đến Núi Quyết & Đền Quang Trung

Di tích lịch sử Phượng Hoàng Trung Đô - kinh đô không hoàn thành của Quang Trung: Sau đại thắng quân Thanh mùa xuân Kỷ Dậu 1789, Hoàng đế Quang Trung quyết định chọn vùng giữa núi Dũng Quyết và núi Kỳ Lân làm kinh đô mới của triều đại Tây Sơn, đặt tên Phượng Hoàng Trung Đô. Lý do chọn: vị trí trung tâm Bắc - Nam (Vinh nằm giữa Thăng Long và Phú Xuân), địa thế phong thủy tốt (tứ linh hội tụ), lòng người xứ Nghệ trung thành. Vua giao Trấn thủ Thận và quân sư La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp tổ chức xây dựng. Tuy nhiên vua mất đột ngột năm 1792, dự án dang dở, sau đó nhà Tây Sơn bị nhà Nguyễn (Gia Long) tiêu diệt, kinh đô chuyển về Huế.

Đền thờ Hoàng đế Quang Trung - di tích tâm linh trên đỉnh núi: Đền thờ vua Quang Trung được xây dựng năm 2005, khánh thành 7/5/2008 nhân kỷ niệm 220 năm Phượng Hoàng Trung Đô. Đền nằm trên đỉnh núi Quyết ở độ cao 97 mét, bao quanh là rừng thông cao 15-20 mét. Khách lên đền qua 81 bậc tam cấp (81 = số biểu tượng của hoàng đế trong văn hóa Đông Á). Đền có kiến trúc cổ truyền Việt Nam: tiền tế, thiêu hương, chính điện thờ tượng vua Quang Trung. Trong đền có thanh gươm cổ thời Tây Sơn (tương truyền là của tướng Tây Sơn), bia đá khắc lịch sử Phượng Hoàng Trung Đô.

Vị trí phong thủy "tứ linh hội tụ": Theo quan niệm phong thủy phương Đông, núi Quyết và vùng phụ cận có địa thế "tứ linh hội tụ" - 4 con vật linh thiêng: Long (rồng - các dãy núi quanh), Ly (kỳ lân - núi Kỳ Lân kế bên), Quy (rùa - hình dáng núi nhỏ phía bắc), Phượng (phượng hoàng - núi Phượng Hoàng phía nam). Đây là một trong số ít vị trí ở Việt Nam có địa thế tứ linh đầy đủ - lý do được Quang Trung chọn làm kinh đô. Tên "Phượng Hoàng Trung Đô" lấy từ tên núi Phượng Hoàng - một trong tứ linh tại khu vực.

Tầm nhìn toàn cảnh Vinh và sông Lam: Từ đỉnh núi Quyết (97 mét), khách có thể nhìn toàn cảnh Vinh trải dài phía đông bắc, sông Lam uốn lượn phía nam, đồng bằng lúa phụ cận, và xa hơn là biển Cửa Hội phía đông (cách 20 km). Là điểm chụp ảnh và ngắm cảnh đẹp nhất của Vinh, đặc biệt vào sáng sớm (sương mù từ sông Lam) và hoàng hôn (ánh nắng vàng phủ lên thành phố).

Lịch sử & Bản sắc

Núi Quyết - hay núi Dũng Quyết - là một ngọn đồi nhỏ thuộc dãy núi Trường Sơn vươn ra phía đông, có vị trí địa lý đặc biệt ven sông Lam. Cao độ 97 mét so với mực nước biển. Trong nhiều thế kỷ trước thời Tây Sơn, vùng núi Quyết và quanh đó (núi Kỳ Lân, núi Phượng Hoàng) là vùng đất hoang vắng, ít người ở. Truyền thuyết địa phương kể rằng các thầy phong thủy cổ đã đánh dấu vùng này là "đất hổ kê tướng quân" (đất sinh ra tướng quân).

Bước ngoặt lịch sử lớn nhất đến thời Tây Sơn. Năm 1788-1789, Hoàng đế Quang Trung sau đại thắng quân Thanh ở Đống Đa (Hà Nội) đã chuẩn bị cho chiến lược dài hạn. Vua nhận thấy: kinh đô Phú Xuân (Huế) quá xa miền Bắc; Thăng Long (Hà Nội) là kinh đô cũ của các triều đại đã suy bại; cần một kinh đô mới ở vị trí trung tâm Bắc Nam. Vinh - Nghệ An là quê gốc của dòng tộc Tây Sơn (tổ tiên từ Nghệ An di cư vào Bình Định, vua sinh tại ấp Kiên Mỹ, nay thuộc Tây Sơn, Bình Định), được chọn.

Quân sư La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp (1723-1804) - một học giả nổi tiếng của xứ Nghệ - được giao trách nhiệm khảo sát chọn vị trí cụ thể. Nguyễn Thiếp đã đi nhiều địa điểm quanh Vinh và chọn vùng giữa núi Dũng Quyết và Kỳ Lân (cách trung tâm Vinh hiện nay 3 km về phía tây nam). Lý do: địa thế tứ linh hội tụ, gần sông Lam (giao thông thuận tiện), gần biển (kết nối thương mại), đất rộng đủ xây thành nội và thành ngoại. Vua Quang Trung phê chuẩn và bắt đầu công cuộc xây dựng từ 1789-1790.

Phượng Hoàng Trung Đô được thiết kế theo mô hình thành cổ Việt Nam với 3 vòng thành: thành ngoại bao quanh khu vực rộng, thành nội nhỏ hơn, và thành cấm (cung điện vua). Một số công trình bắt đầu xây dựng: tường thành đá ong, một số nhà phụ. Tuy nhiên dự án chỉ thực hiện được 30-40% thì vua Quang Trung đột ngột băng hà ngày 16/9/1792 tại Phú Xuân (Huế) ở tuổi 39. Các vua kế nghiệp (Quang Toản - con trai) không tiếp tục dự án. Năm 1802, nhà Tây Sơn bị Nguyễn Ánh (Gia Long) tiêu diệt. Nhà Nguyễn chuyển kinh đô về Huế.

Sau khi nhà Tây Sơn sụp đổ, Phượng Hoàng Trung Đô bị bỏ hoang. Các công trình xây dựng dở dang bị phá hủy hoặc tàn tạ qua thời gian. Trong khoảng thời gian 200 năm sau (1802-2000), vùng núi Quyết chỉ là khu đồi rừng nhỏ ven Vinh, không có giá trị du lịch hay tâm linh đặc biệt. Một số bia đá cổ và nền móng thành Tây Sơn vẫn còn nhưng bị che lấp bởi cây cối.

Năm 2005, để khôi phục giá trị lịch sử và đánh giá đúng công lao của Hoàng đế Quang Trung, UBND tỉnh Nghệ An quyết định xây dựng Đền thờ Hoàng đế Quang Trung trên đỉnh núi Quyết. Đền được khánh thành ngày 7/5/2008 nhân kỷ niệm 220 năm Phượng Hoàng Trung Đô. Đồng thời, khu vực 160 hecta xung quanh được quy hoạch thành Lâm viên Núi Quyết - khu công viên - du lịch. Năm 2018, khu di tích được công nhận là Di tích Lịch sử cấp Quốc gia.

Hiện đền và lâm viên đón khoảng 200.000-300.000 lượt khách/năm. Cao điểm: dịp lễ Giỗ vua Quang Trung 29 tháng 7 âm lịch (tháng 8-9 dương lịch) và dịp Tết Nguyên đán. Các đoàn ngoại khóa trường học từ khắp Nghệ An và các tỉnh lân cận đến tham quan để học sinh tìm hiểu lịch sử Tây Sơn. Lễ giỗ vua hằng năm có rước kiệu, tế lễ, các trò chơi dân gian truyền thống Tây Sơn (võ Bình Định, hát Bài chòi).

Cảnh quan & Thiên nhiên

Quần thể Lâm viên Núi Quyết rộng 160 hecta gồm 3 ngọn núi chính: núi Dũng Quyết (97 m, có đền chính), núi Kỳ Lân (75 m, có dấu tích thành Phượng Hoàng Trung Đô), núi Phượng Hoàng (85 m). Ba núi tạo thế "tam sơn" theo phong thủy. Quanh các núi là rừng thông, cây bằng lăng, cây phượng vĩ - phủ xanh quanh năm. Tổng chiều cao đỉnh cao nhất 97 m so với mực nước biển.

Núi Quyết chính có địa hình dốc thoải. Đường lên đền hoàng đế Quang Trung gồm 81 bậc tam cấp bằng đá, độ dốc trung bình. Hai bên bậc là rừng thông cao 15-20 mét, có cây bằng lăng nở hoa tím vào tháng 5-7 tạo cảnh đẹp đặc trưng. Đường nhỏ có biển chỉ dẫn các điểm: bia đá lịch sử, bia tưởng niệm, đền chính. Tổng đường đi bộ trong khu khoảng 1,5-2 km cả đi cả về.

Đền hoàng đế Quang Trung trên đỉnh núi nằm trong khuôn viên rộng 5.000 m². Có 3 lớp công trình: lớp ngoài (cổng tam quan và sân), lớp giữa (tiền tế và thiêu hương), lớp trong (chính điện). Kiến trúc cổ truyền: mái cong, ngói đỏ, cột gỗ lim, hoa văn rồng - phượng. Sân đền nhìn ra toàn cảnh Vinh từ 4 phía. Có nhà bia ghi lịch sử Phượng Hoàng Trung Đô.

Khí hậu vùng Vinh đặc trưng Bắc Trung Bộ. Mùa xuân (tháng 3-5) ấm 20-28°C, ít mưa, là mùa lý tưởng. Mùa hè (tháng 6-8) nóng 32-38°C, gió Lào khô khốc 40°C, có mưa rào. Mùa thu (tháng 9-11) mát 24-30°C, ít mưa. Mùa đông (tháng 12-2) lạnh 12-20°C, mưa phùn. Trên đỉnh núi nhiệt độ thường thấp hơn dưới chân 2-4°C và gió mát hơn.

Hệ thực vật trong khu lâm viên đa dạng. Cây chủ yếu: thông (chiếm 60%), bằng lăng, phượng vĩ, lim, sao đen, sến. Mùa hoa: tháng 5-7 bằng lăng tím, tháng 6-8 phượng vĩ đỏ, tháng 12-2 hoa đào (một số gốc trồng) - cảnh quan thay đổi theo mùa. Có một số cây cổ thụ tuổi trên 100 năm. Hệ động vật: chim các loại (sáo, chích chòe, cu gáy), sóc, đôi khi thấy chồn nhỏ. Không có thú lớn.

Nên làm gì ở Núi Quyết & Đền Quang Trung

Đi bộ lên đền qua 81 bậc tam cấp

Hành trình từ chân núi lên đền qua 81 bậc tam cấp đá. Mất 15-20 phút đi chậm, dừng nghỉ tại các chiếu nghỉ. Hai bên bậc rừng thông râm mát. Phù hợp cho cả người lớn tuổi và trẻ em. Đến đỉnh có khoảng sân rộng để nghỉ ngơi và chụp ảnh trước khi vào đền. Có nhà mát và quán nước nhẹ tại đỉnh. Vào đền lễ vua Quang Trung - người Việt Nam thường thắp hương cầu bình an, đặc biệt cầu công danh sự nghiệp (vì vua là biểu tượng của sự nghiệp anh hùng).

Tham quan đền và bia đá lịch sử

Trong khuôn viên đền có nhiều hiện vật và bia đá lịch sử đáng xem. Bia đá ghi lịch sử Phượng Hoàng Trung Đô (đặt trong nhà bia bên cạnh đền), thanh gươm cổ thời Tây Sơn (truyền thuyết là của tướng Tây Sơn), tượng vua Quang Trung trong chính điện, các câu đối ca ngợi võ công Tây Sơn. Có hướng dẫn viên người Vinh (50.000-100.000 VND/đoàn) giúp giải thích chi tiết các hiện vật và sự kiện lịch sử. Tham quan đầy đủ mất 30-45 phút.

Ngắm toàn cảnh Vinh từ đỉnh núi

Từ đỉnh núi Quyết nhìn được bốn phía. Hướng đông bắc: toàn cảnh Vinh với các tòa nhà cao tầng, quảng trường Hồ Chí Minh, sân vận động Vinh. Hướng nam: sông Lam uốn lượn đến cầu Bến Thủy, đồng bằng lúa rộng. Hướng đông: dãy núi phụ cận và xa hơn là biển Cửa Hội (cách 20 km). Hướng tây: vùng rừng và đồi phía bắc. Khung giờ vàng cho chụp ảnh: bình minh 5h30-6h30 (sương mù từ sông Lam) và hoàng hôn 17h-18h (ánh nắng vàng). Mang ống nhòm để nhìn xa.

Tham gia lễ giỗ vua Quang Trung 29 tháng 7 âm lịch

Lễ giỗ vua Quang Trung là sự kiện văn hóa lớn nhất năm tại đền, tổ chức vào ngày 29 tháng 7 âm lịch (rơi vào tháng 8-9 dương lịch). Lễ kéo dài 2-3 ngày với: lễ rước kiệu từ chân núi lên đền, tế lễ trang nghiêm, dâng hương, biểu diễn võ Bình Định (võ Tây Sơn), hát Bài chòi (dân ca Trung Bộ), các trò chơi dân gian. Thu hút 5.000-10.000 người tham gia. Khách miễn phí dự lễ, đem theo lễ vật nhỏ (hoa quả, bánh kẹo) nếu muốn.

Đi bộ trong Lâm viên Núi Quyết

Quần thể lâm viên 160 hecta có nhiều đường mòn đi bộ trong rừng thông. Tuyến chính: lên đền, vòng quanh núi Quyết. Tuyến phụ: đến núi Kỳ Lân (có dấu tích nền móng thành Phượng Hoàng Trung Đô), đến núi Phượng Hoàng. Mỗi tuyến mất 1-2 giờ. Phù hợp cho người yêu thích đi bộ và thiên nhiên. Có một số bậc thang gỗ và bê tông ở các đoạn dốc.

Ăn gì ở Vinh - khu vực Núi Quyết

Cháo lươn Vinh - 30.000-60.000 VND/bát

Cháo lươn là đặc sản số một của Vinh - Nghệ An. Lươn đồng đánh bắt trong vùng đồng bằng Nghệ An, xào với hành phi mỡ, trộn với cháo gạo nếp, thêm rau răm và ớt. Vị đậm đà, ấm bụng. Quán cháo lươn nổi tiếng tại Vinh: Cháo lươn Bà Hằng (đường Lê Hồng Phong), Cháo lươn Tân Tiến (đường Nguyễn Văn Cừ), Cháo lươn Yên Phú (gần Núi Quyết). Một bát đầy đủ 40.000-60.000 VND. Phù hợp ăn sáng hoặc trưa.

Bánh mướt Nghệ An - 25.000-50.000 VND

Bánh mướt là đặc sản miền Trung Bắc tương tự bánh cuốn nhưng to và dày hơn. Bột gạo tráng mỏng, nhân thịt heo - mộc nhĩ - hành phi, cuộn lại. Ăn với giò lụa, chả quế, nước mắm pha. Quán bánh mướt Vinh: Bánh mướt Lương Khán Cường (chợ Vinh), Bánh mướt Bà Tâm (đường Nguyễn Thị Minh Khai). Một suất 30.000-50.000 VND.

Súp lươn miến Vinh - 50.000-80.000 VND/tô

Súp lươn miến là biến thể của cháo lươn - thay cháo bằng miến đậm đà. Lươn xào tỏi hành, miến luộc, nước dùng từ xương lươn và xương heo. Ăn kèm rau húng, chanh, ớt. Quán nổi tiếng: Súp lươn miến Hoa (đường Lê Lợi), Súp lươn Tâm Tâm (đường Phan Đình Phùng). Một tô đầy đủ 50.000-80.000 VND.

Bò né và bò nướng - 100.000-200.000 VND/đĩa

Bò né là cách chế biến đặc trưng - bò áp chảo nóng phục vụ trên đĩa thép cẩu tre (đĩa cẩu tre giữ nhiệt), kèm khoai tây chiên, trứng chiên, rau sống. Bò nướng là bò ướp sả ớt nướng than. Quán bò né Vinh: Quán Tâm Anh (đường Nguyễn Văn Cừ), Bò Né Lê Lợi. Phù hợp bữa tối nhóm bạn.

Bún bò Vinh - 40.000-60.000 VND/tô

Bún bò Vinh có nước dùng từ xương bò hầm nhừ, thịt bắp bò thái mỏng, chả cua, huyết heo. Khác bún bò Huế ở chỗ ít cay hơn, nước dùng trong hơn và không dùng mắm ruốc. Quán nổi tiếng: Bún bò Bà Lành (đường Đinh Công Tráng), Bún bò Hoàng Gia (đường Lê Duẩn). Một tô 45.000-60.000 VND.

Đi khi nào đẹp nhất

Tháng 3-5 (xuân muộn - đẹp nhất): Khí hậu ấm 20-28°C, ít mưa, cây cối xanh tươi. Hoa bằng lăng tím và phượng vĩ đỏ bắt đầu nở. Trời trong, ngắm cảnh từ đỉnh núi rõ nét.

Tháng 6-8 (hè - hạn chế): Nóng 32-38°C, đôi khi gió Lào 40°C khô khốc - rất mệt khi đi bộ leo núi. Mưa rào và bão. Lễ giỗ vua Quang Trung 29 tháng 7 âm (tháng 8-9 dương).

Tháng 9-11 (thu - đẹp thứ hai): Mát mẻ 24-30°C, không mưa, ánh sáng đẹp. Là mùa lý tưởng cho cả tham quan và chụp ảnh. Lễ giỗ vua thường rơi vào đầu mùa này.

Tháng 12-2 (đông): Lạnh 12-20°C, mưa phùn. Mặc ấm. Tết Nguyên đán đông khách đi lễ đầu năm. Khu vực vẫn mở cửa quanh năm.

Khung giờ vàng: Sáng sớm 6h-8h (sương mù từ sông Lam, ánh sáng nghiêng đẹp); chiều muộn 16h-18h (ánh vàng cam, hoàng hôn từ đỉnh núi).

Đi đến Núi Quyết & Đền Quang Trung bằng cách nào

Từ trung tâm Vinh: Cách 3 km về phía tây nam. Đi taxi/Grab 30.000-50.000 VND, 10 phút. Xe ôm 25.000-40.000 VND. Đi bộ được nếu ở khách sạn gần (mất 35-45 phút).

Từ Hà Nội: Cách 300 km. Đi cao tốc Hà Nội - Vinh (4-5 giờ), sau đó vào trung tâm Vinh rồi đi tiếp đến Núi Quyết. Tổng 5-5,5 giờ.

Từ sân bay Vinh: Cách 8 km. Taxi 100.000-150.000 VND, Grab 70.000-100.000 VND, 15-20 phút.

Từ ga Vinh: Cách 2 km. Taxi 30.000 VND, Grab 25.000 VND, xe ôm 25.000 VND, 5-7 phút.

Phương tiện trong khu di tích: - Đi bộ trong quần thể (không có xe điện hoặc xe ôm trong lâm viên). - Có bãi đỗ ô tô và xe máy ở chân núi, miễn phí hoặc 10.000-20.000 VND.

Mở cửa: 6h-18h hằng ngày. Vào dịp lễ giỗ vua mở cửa đến 22h.

Lịch trình gợi ý

Phương án 1: Tham quan Núi Quyết 2 giờ: - 8h: Đến chân núi, gửi xe. - 8h15-8h45: Đi bộ lên đền qua 81 bậc. - 8h45-9h30: Tham quan đền, dâng hương và đọc bia đá. - 9h30-10h: Ngắm cảnh đỉnh núi. - 10h: Xuống núi, đi tiếp các điểm khác Vinh.

Phương án 2: Nửa ngày tour văn hóa - lịch sử Vinh (5 giờ): - 7h: Cháo lươn sáng. - 8h-10h: Núi Quyết và Đền Quang Trung. - 10h30-11h30: Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh. - 11h30-12h30: Ăn trưa bún cá . - 13h-14h30: Quảng trường Hồ Chí Minh và đài tưởng niệm.

Phương án 3: Một ngày Vinh và Quê Bác: - Sáng: Núi Quyết và Đền Quang Trung. - Trưa: Ăn cháo lươn / bánh mướt Vinh. - Chiều: Đi quê Bác (làng Sen, Kim Liên, mộ bà Hoàng Thị Loan), cách 30 km. - Tối: Quay về Vinh, ăn súp lươn miến rồi dạo phố đi bộ Vinh.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Có thể leo núi với người lớn tuổi không?: Trả lời: Được. 81 bậc tam cấp chia thành nhiều chiếu nghỉ, không quá dốc. Người lớn tuổi đi chậm, nghỉ giữa các đoạn là leo được. Tuy nhiên người có bệnh tim mạch hoặc huyết áp cao nên tham vấn bác sĩ trước. Có lối lên xe điện cho người khuyết tật ở một số điểm (kiểm tra trước với ban quản lý).

Hỏi: Trang phục cần lưu ý gì khi vào đền?: Trả lời: Mặc lịch sự, kín đáo. Không mặc áo ba lỗ, quần ngắn trên gối, váy ngắn. Có thể mặc quần dài và áo có tay. Vào đền chính tháo giày để ở khu vực bố trí. Khăn quàng cổ nếu mùa đông.

Hỏi: Có cho phép chụp ảnh trong đền không?: Trả lời: Có, miễn phí. Tuy nhiên không dùng flash (làm phai sơn son cổ). Không leo lên các bệ thờ, các bia đá. Tôn trọng người đang lễ - không chụp lén từ phía sau.

Hỏi: Lễ giỗ vua Quang Trung 29 tháng 7 âm có gì đặc biệt?: Trả lời: Đây là sự kiện văn hóa - tâm linh lớn nhất năm. Có rước kiệu vua Quang Trung từ chân núi lên đền, tế lễ trang nghiêm với các nghi thức cổ truyền, biểu diễn võ Bình Định (võ Tây Sơn truyền thống), hát Bài chòi và các trò chơi dân gian. Khoảng 5.000-10.000 người tham gia. Miễn phí dự lễ. Đặt khách sạn Vinh trước 1-2 tuần vì đông khách.

Hỏi: Có thể kết hợp với điểm nào trong cùng buổi sáng?: Trả lời: Có. Trong 1 buổi sáng có thể kết hợp Núi Quyết, Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh (cách 4 km) và Quảng trường Hồ Chí Minh (cách 3 km). Mất 4-5 giờ tổng. Buổi chiều kết hợp với quê Bác (làng Sen, Kim Liên, cách 30 km về phía tây).

Cụm điểm tham quan gần

Quảng trường Hồ Chí Minh & đài tưởng niệm — 3 km về phía bắc: Quảng trường trung tâm Vinh với tượng đài Hồ Chí Minh cao 18 m. Là điểm tổ chức các sự kiện lớn của thành phố. Miễn phí.

Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh — 4 km: Bảo tàng về phong trào cách mạng Xô Viết Nghệ Tĩnh 1930-1931 - một trong những sự kiện quan trọng của lịch sử cách mạng Việt Nam. Có nhiều hiện vật và tài liệu lịch sử. Vé 20.000 VND.

Quê Bác (làng Sen, Kim Liên) — 30 km về phía tây: Khu di tích quê Chủ tịch Hồ Chí Minh với nhà thờ Bác, làng Sen, làng Hoàng Trù, khu mộ bà Hoàng Thị Loan. Là điểm hành hương quan trọng. Miễn phí.

Biển Cửa Lò — 20 km về phía đông: Bãi biển dài 10 km, là điểm du lịch biển nổi tiếng nhất Nghệ An. Có thể kết hợp tour Vinh và Cửa Lò 2-3 ngày.

Cầu Bến Thủy & sông Lam — 5 km về phía nam: Cầu lớn bắc qua sông Lam nối Nghệ An với Hà Tĩnh. Đoạn sông Lam đẹp, có thể đi bộ trên cầu chụp ảnh sông. Khung cảnh đẹp lúc hoàng hôn.