Thác Xao Va & vùng Quế Phong

Vì sao nên đến Thác Xao Va & Quế Phong

Thác Xao Va - một trong những thác đẹp nhất tây Nghệ An: Với chiều cao 35 mét và bề rộng 30 mét, thác Xao Va có cấu trúc "bậc thang" trên vách đá vôi karst, nước chảy từ trên cao xuống tung trắng xóa như "tấm rèm lụa". Khác với thác Khe Kèm (cao 150 m chảy thẳng đứng), Xao Va có quy mô vừa phải, thác chảy nghiêng tạo nhiều dòng nhỏ - cảnh đẹp đặc trưng riêng. Mùa mưa nước rất nhiều, tiếng nước reo vang đến vài trăm mét. Có hồ tự nhiên dưới chân thác đường kính 20 mét, sâu 3-4 mét, an toàn tắm mát.

Văn hóa Thái nguyên trạng tại các bản cổ: Vùng Quế Phong là một trong những địa bàn có cộng đồng Thái Đen đông nhất Nghệ An. Các bản cổ như bản Hủa Mương, bản Pà Khoóng còn giữ được kiến trúc nhà sàn gỗ pơ-mu truyền thống, không bị "hiện đại hóa" như nhiều bản khác. Nghề dệt thổ cẩm Thái đặc trưng với hoa văn rồng, hổ, phượng, voi - khác với hoa văn hình học của Thái Tây Bắc. Lễ hội Pun Pang (đón năm mới Thái, tổ chức tháng 4-5 dương) là lễ hội lớn nhất, có rước thần Mường, tắm Phật bằng nước thơm, các trò chơi dân gian.

Núi Pù Hoạt cao nhất Nghệ An và Khu Bảo tồn Pù Hoạt: Đỉnh Pù Hoạt cao 2.452 mét là đỉnh núi cao nhất tỉnh Nghệ An, có vị trí trong Khu Bảo tồn Thiên nhiên Pù Hoạt rộng 90.000 hecta. Khu bảo tồn có hệ sinh thái rừng nhiệt đới ẩm với nhiều loài quý hiếm: vượn đen má vàng, voọc xám, gấu chó, sao la (có vài cá thể), hổ Đông Dương (đã hiếm). Có nhiều cây gỗ quý: pơ-mu, sa mu, kim giao, thông đỏ. Trekking đỉnh Pù Hoạt là thử thách 3-4 ngày dành cho người trek chuyên nghiệp, ít người làm được.

Cụm điểm tour 1-2 ngày phong phú: Trong vùng Quế Phong có nhiều điểm tham quan có thể kết hợp với thác Xao Va: thác 7 Tầng (cao 30 m, 7 tầng nước, cách 15 km), suối nước nóng Hoà Tiến (xã Đồng Văn, cách 20 km), bản Thái cổ Hủa Mương + Pà Khoóng, lúa nương cánh đồng Tri Lễ. Tour 1-3 ngày phong phú lựa chọn.

Lịch sử & Bản sắc

Vùng Quế Phong có lịch sử cư trú lâu đời với người Thái Đen di cư từ Vân Nam (Trung Quốc) - Tây Bắc Thái Lan xuống Việt Nam từ thế kỷ X-XII. Vùng đất Quế Phong (cũng như Con Cuông, Tương Dương) là khu vực có địa hình hiểm trở, ít người Việt từ đồng bằng lên - tạo điều kiện cho người Thái phát triển văn hóa nguyên trạng. Bản người Thái dọc các sông Hiếu, sông Chu, các khe suối.

Theo truyền khẩu của người Thái Quế Phong, thác Xao Va gắn với một truyền thuyết cảm động về tình yêu. Một cô gái Thái xinh đẹp tên Sao Va yêu một chàng trai trong bản. Một ngày, người yêu cô bị một con thú dữ trong rừng tấn công nguy hiểm. Sao Va đã liều mình xông vào cứu, ôm con thú và lăn xuống vực sâu cùng với nó. Nơi cô gái ngã xuống biến thành dòng thác đẹp nhất vùng - "thác Sao Va" có nghĩa "thác của Sao Va" hoặc trong cách hiểu khác "thác 20 sải tay" (sao = 20, va = sải tay trong tiếng Thái cổ).

Trong thời chiến tranh chống Pháp (1946-1954) và chống Mỹ (1955-1975), Quế Phong là vùng căn cứ địa cách mạng quan trọng. Một số đơn vị bộ đội đặt trụ sở tại vùng này. Đường mòn Hồ Chí Minh đi qua Quế Phong với nhiều trạm tiếp tế. Sau hòa bình 1975, vùng phát triển nông nghiệp - chăn nuôi truyền thống. Đời sống vùng Quế Phong chủ yếu khó khăn cho đến những năm 2000.

Du lịch Quế Phong phát triển muộn so với Con Cuông. Đến năm 2010-2015, một số đoàn khách trẻ tự đi khám phá thác Xao Va và bản Thái cổ Hủa Mương. UBND huyện Quế Phong cũ đầu tư cơ sở hạ tầng cơ bản: đường vào thác, bãi đỗ xe, một số quán nhỏ. Tuy nhiên du lịch Quế Phong vẫn còn quy mô nhỏ - khoảng 10.000-15.000 lượt khách/năm (so với Con Cuông 80.000-100.000 lượt/năm). Đây vừa là điểm trừ (cơ sở hạ tầng còn hạn chế) vừa là điểm cộng (vẫn giữ được vẻ tự nhiên, ít thương mại hóa).

Bản sắc văn hóa Thái vùng Quế Phong có nét khác biệt so với các vùng khác. Trang phục Thái Quế Phong có hoa văn cầu kỳ hơn - thêu hình voi, hổ, phượng, rồng (so với Thái Tây Bắc thêu hình học). Nhạc cụ truyền thống đa dạng: khèn bè, pí, sáo Mông (do gần biên giới Lào), trống đồng nhỏ. Lễ hội Pun Pang đón năm mới Thái là lễ hội đặc sắc nhất - không tổ chức theo Tết Nguyên đán Việt mà theo lịch Thái, rơi vào tháng 4-5 dương lịch.

Cảnh quan & Thiên nhiên

Thác Xao Va nằm trong khu rừng nguyên sinh thuộc xã Tiền Phong, cách Kim Sơn (trung tâm huyện Quế Phong cũ) 20 km về phía tây. Cao độ khu vực 200-400 mét so với mực nước biển. Thác hình thành trên một đoạn vách đá vôi karst cao 35 mét, rộng 30 mét; bên trên là dòng suối Khe Lá đầu nguồn, chảy xuống thành thác và tiếp tục thành con suối nhỏ chảy về phía hạ lưu.

Cấu trúc thác Xao Va có dạng "bậc thang" - không phải một dòng thẳng đứng mà có 3-4 tầng nhỏ. Mỗi tầng cao 5-10 mét, có hồ nhỏ giữa các tầng. Tầng dưới cùng có hồ tự nhiên đường kính 20 mét, sâu 3-4 mét, nước trong xanh - là điểm tắm mát của khách. Quanh thác là rừng nguyên sinh dày với cây cổ thụ cao 25-35 mét: dầu rái, sao đen, lim, kim giao, vù hương.

Khí hậu vùng Quế Phong đặc trưng Bắc Trung Bộ - vùng núi. Mùa xuân (tháng 3-5) ấm 18-25°C, ít mưa, là mùa lý tưởng. Mùa hè (tháng 6-8) nóng 28-35°C, có gió Lào khô khốc 37-40°C, mưa rào và lũ trên các suối. Mùa thu (tháng 9-11) mát mẻ 22-28°C, ít mưa. Mùa đông (tháng 12-2) lạnh 8-15°C, có sương mù dày và đôi khi sương muối trên đỉnh núi cao.

Mùa nước thác Xao Va có 2 cao điểm. Mùa mưa lớn tháng 7-9: nước rất nhiều, thác đổ mạnh với tiếng reo vang. Tuy nhiên có nguy cơ lũ quét, đôi khi không an toàn để tắm. Mùa khô cuối (tháng 4-5): nước ít hơn nhưng vẫn đủ đẹp, an toàn cho tắm. Mùa đông tháng 1-2: nước rất ít, thác chỉ còn 2-3 dòng nhỏ - không đẹp bằng các mùa khác.

Hệ động thực vật trong khu vực phong phú do gần Khu Bảo tồn Pù Hoạt rộng 90.000 hecta. Thực vật: pơ-mu, sa mu, kim giao (gỗ quý hiếm trong Sách Đỏ), nhiều cây thuốc dân tộc (sa nhân, hoàng đằng, ba kích). Động vật: vượn đen má vàng (loài đặc hữu Việt Nam-Lào), voọc xám, gấu chó, sao la (vài cá thể), hổ Đông Dương (đã hiếm), nhiều loài chim, bò sát. Trong các suối có cá nước ngọt nhỏ, tôm sông, cua suối.

Nên làm gì ở Thác Xao Va - Quế Phong

Tham quan thác Xao Va và tắm hồ tự nhiên

Hoạt động chính khi đến vùng. Đi từ Kim Sơn (Quế Phong cũ) 20 km về phía tây đến bãi đỗ xe thác. Sau đó đi bộ qua đường mòn rừng 500 mét đến chân thác (mất 15-20 phút). Tham quan thác từ nhiều góc: chân thác (ngắm nước tung), giữa thác (qua bậc đá có thể trèo lên một số tầng), hồ dưới (có thể tắm mát). Vé miễn phí, phí gửi xe 10.000-20.000 VND. Mang giày bám tốt, áo bơi nếu muốn tắm.

Tham quan bản Thái cổ Hủa Mương + Pà Khoóng

Bản Hủa Mương (xã Hạnh Dịch) và bản Pà Khoóng (xã Quang Phong) là hai bản Thái còn nguyên trạng kiến trúc nhà sàn truyền thống. Khách có thể: đi bộ qua bản, xem nhà sàn gỗ pơ-mu cổ (50-100 năm tuổi), xem dệt thổ cẩm Thái có hoa văn rồng-hổ-phượng, ăn cơm Thái tại nhà (đặt trước 100.000-150.000 VND/người), nghe hát khắp - lăm vào các đêm cuối tuần (đặt trước với HTX DLCĐ).

Trekking thác 7 Tầng

Thác 7 Tầng (cách thác Xao Va 15 km) cao 30 mét chia thành 7 tầng nước nhỏ liên tiếp, tạo cảnh đặc trưng "thác xếp lớp". Đi bộ trekking 1 ngày qua đường mòn rừng (mất 4-5 giờ cả đi cả về). Phải có hướng dẫn viên rừng (200.000-400.000 VND/đoàn). Mang đồ trek đầy đủ. Là điểm trekking hấp dẫn cho người muốn khám phá xa hơn ngoài thác Xao Va.

Suối nước nóng Hòa Tiến (xã Đồng Văn)

Suối nước nóng Hòa Tiến ở xã Đồng Văn (cách thác Xao Va 25 km về phía bắc), nhiệt độ 40-45°C, được cho có tác dụng chữa bệnh xương khớp, mệt mỏi. Có khu tắm chung (50.000 VND/lượt) và bồn riêng (100.000-200.000 VND/giờ). Mở 8h-22h. Đặc biệt thư giãn sau ngày trekking hoặc tham quan thác.

Tham gia lễ hội Pun Pang (tháng 4-5)

Lễ hội Pun Pang là lễ hội lớn nhất của người Thái Quế Phong, đón năm mới Thái theo lịch riêng (không phải Tết Nguyên đán Việt). Tổ chức tại bản Hủa Mương và một số bản khác trong 3-5 ngày từ giữa tháng 4 đến đầu tháng 5 dương lịch. Hoạt động: rước thần Mường, tắm Phật bằng nước thơm (lá lựu, lá quýt, hoa nhài), múa xòe vòng, các trò chơi dân gian (ném còn, đu tre, bắn nỏ). Khách được mời tham gia tự do. Phí dự (nếu muốn ăn cùng dân bản): 100.000-200.000 VND/người.

Ăn gì ở Quế Phong

Cơm lam Thái và cá nướng - 80.000-150.000 VND/suất

Cơm lam Thái Quế Phong nướng trong ống tre tươi với cơm nếp + đậu xanh + dừa nạo, ăn cùng muối lạc vừng và thịt nướng. Cá nướng (cá khe Lá, cá sông Hiếu) nướng giấy bạc với sả ớt gừng. Một suất 80.000-150.000 VND tại các bản homestay hoặc quán nhỏ Kim Sơn.

Gà ri đen Thái nướng - 200.000-350.000 VND/con

Gà ri đen (giống gà nhỏ của người Thái) nuôi thả vườn 4-6 tháng, lông đen, da đen, thịt chắc và đậm. Nướng nguyên con trên than củi 1,5-2 giờ với gia vị mắc khén, hạt dổi, lá mắc mật. Vị thơm đậm đà, được cho có tác dụng bổ huyết. Một con 1,2-1,5 kg đủ 3-4 người ăn.

Lợn cắp nách Quế Phong - 200.000-350.000 VND/kg

Lợn cắp nách (lợn Mán) nhỏ 8-15 kg nuôi thả của người Thái Quế Phong, quay nguyên con trên than củi 2-3 giờ. Phù hợp tiệc đoàn 6-15 người. Đặt trước tại các homestay hoặc nhà hàng Kim Sơn.

Măng đắng và rau bồ khai - 60.000-100.000 VND/đĩa

Măng đắng (măng le rừng, măng nứa) và rau bồ khai (cây dây leo trong rừng) là rau rừng đặc trưng. Măng đắng luộc chấm tương ớt, xào tỏi, om thịt gà. Rau bồ khai xào tỏi - vị đặc biệt, hơi đắng nhưng có hậu ngọt. Có theo mùa - đôi khi không sẵn quanh năm.

Rượu cần Thái Quế Phong - 200.000-400.000 VND/hũ

Rượu cần Quế Phong được ủ từ gạo nếp + men lá (men có 25-30 loại lá thuốc rừng) trong hũ sành 2-3 tháng. Vị ngọt, độ cồn 12-18%. Một hũ 2 lít phục vụ 6-10 người uống chung qua ống nứa. Là thức uống cộng đồng đặc trưng - dùng trong tiệc đoàn và đêm văn hóa.

Đi khi nào đẹp nhất

Tháng 4-5 (xuân muộn - lễ hội Pun Pang): Khí hậu ấm 22-28°C, ít mưa. Có lễ hội Pun Pang lớn của người Thái - mùa văn hóa đặc sắc. Thác có nước vừa phải, an toàn tắm. Là mùa lý tưởng.

Tháng 6-7 (đầu hè): Nóng 28-33°C, có gió Lào khô khốc. Mưa rào bắt đầu. Cảnh đẹp khi có mưa - thác nhiều nước. Nhưng có thể không an toàn tắm khi lũ đột ngột.

Tháng 8-9 (đỉnh mùa mưa - nhiều nước thác): Thác Xao Va đẹp nhất vì nước rất nhiều, tạo cảnh ấn tượng. Tuy nhiên có lũ quét nguy hiểm - chỉ tham quan từ xa, không xuống tắm. Đường vào thác có thể trơn.

Tháng 10-11 (thu - đẹp thứ hai): Mát mẻ 22-26°C, ít mưa, ánh sáng đẹp. Thác vẫn có nước đủ. Lúa chín vàng trên các nương Thái. Cảnh quan tổng thể đẹp.

Tháng 12-2 (đông - tránh): Lạnh 8-15°C, sương mù dày. Thác có ít nước, không đẹp. Ngoại trừ trải nghiệm văn hóa Thái (Tết Thái), không phải mùa lý tưởng.

Đi đến Thác Xao Va bằng cách nào

Từ Hà Nội: Cách 480 km. Đi cao tốc Hà Nội - Vinh (4-5 giờ), Quốc lộ 7 từ Vinh đi Kim Sơn - Quế Phong cũ (180 km, 4-5 giờ qua đèo). Sau đó tỉnh lộ vào thác (20 km). Tổng 9-10 giờ tự lái.

Từ Vinh: Cách 180 km về phía tây bắc. Đi Quốc lộ 7 qua Diễn Châu - Anh Sơn - Con Cuông - Tương Dương - Quế Phong. Mất 4-5 giờ ô tô do đường đèo nhiều. Xe khách Vinh - Kim Sơn 150.000-250.000 VND, 5-6 giờ.

Từ Kim Sơn (Quế Phong cũ) đến thác Xao Va: Cách 20 km. Xe ôm 150.000-200.000 VND/lượt; thuê xe máy 200.000-300.000 VND/ngày. Đường tỉnh lộ bê tông nhỏ, qua một số bản Thái.

Lưu trú: Thị trấn Kim Sơn có 10-15 nhà nghỉ và 2-3 khách sạn (200.000-500.000 VND/đêm). Homestay bản Thái Hủa Mương, Pà Khoóng 150.000-300.000 VND/đêm/người (gồm 3 bữa).

Lưu ý: Vùng Quế Phong chưa phát triển du lịch như Con Cuông - cơ sở hạ tầng còn hạn chế. Đường vào thác có thể xấu sau mưa lớn. Nên đi xe ô tô gầm cao hoặc xe máy. Khách tự đi nên đi cùng người địa phương biết đường.

Lịch trình gợi ý

Phương án 1: 2 ngày 1 đêm thác Xao Va + bản Thái: - Ngày 1: 6h khởi hành Vinh. 11h đến Kim Sơn, ăn trưa. 13h đến thác Xao Va. 14h-17h tham quan thác + tắm hồ. Tối ngủ homestay Hủa Mương, ăn cơm Thái + đêm văn hóa. - Ngày 2: Sáng tham quan bản Hủa Mương + Pà Khoóng. Trưa ăn cá nướng. Chiều khởi hành về Vinh.

Phương án 2: 3 ngày 2 đêm Quế Phong trọn vẹn: - Ngày 1: Hà Nội/Vinh → Quế Phong → thác Xao Va. - Ngày 2: Trekking thác 7 Tầng cả ngày. - Ngày 3: Suối nước nóng Hòa Tiến + bản Pà Khoóng + về.

Phương án 3: 5 ngày miền tây Nghệ An: - Ngày 1: Vinh. - Ngày 2-3: Con Cuông + Pù Mát. - Ngày 4-5: Quế Phong + Xao Va + bản Thái.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Có an toàn khi tắm thác không?: Trả lời: Hồ dưới chân thác Xao Va an toàn vào mùa khô (tháng 3-5 và 10-11). Mùa mưa lớn (tháng 7-9) có thể có lũ quét đột ngột - không nên tắm. Hồ sâu 3-4 mét, người không biết bơi không nên đi xa bờ. Trẻ em phải có người lớn kèm. Không có cứu hộ chính thức.

Hỏi: Có cần đặt trước homestay không?: Trả lời: Có. Quế Phong chưa có nhiều homestay (3-5 hộ tại bản Hủa Mương, 2-3 hộ Pà Khoóng). Mùa lễ hội Pun Pang (tháng 4-5) và cao điểm hè (tháng 7-8) cần đặt trước 1-2 tuần. Liên hệ qua HTX DLCĐ Quế Phong hoặc Facebook các bản Thái.

Hỏi: Đường đi có dễ không?: Trả lời: Trung bình. Quốc lộ 7 từ Vinh đến Quế Phong qua nhiều đèo dốc, một số đoạn xuống cấp. Vào mùa mưa tháng 7-9 có thể sạt lở đường. Tỉnh lộ từ Kim Sơn vào thác Xao Va đường nhỏ, có một số đoạn xấu. Người chưa quen đường đèo nên đi xe khách hoặc thuê tài xế.

Hỏi: Có hướng dẫn viên tiếng Anh không?: Trả lời: Không thường có tại Quế Phong. Khách nước ngoài thường đi cùng hướng dẫn viên từ Vinh (300.000-500.000 VND/ngày). Một số nhà chủ homestay có thể nói tiếng Anh cơ bản nhưng không phổ biến.

Hỏi: Có thể trekking đỉnh Pù Hoạt 2.452 m không?: Trả lời: Có nhưng khó. Trekking đỉnh Pù Hoạt là thử thách 3-4 ngày cho người trek chuyên nghiệp, có thể lực cao và kinh nghiệm. Cần hướng dẫn viên rừng + xin phép Khu Bảo tồn Pù Hoạt. Phải tự mang đồ cắm trại, lương khô đầy đủ. Ít người làm được - chủ yếu các nhóm trek chuyên nghiệp Hà Nội/TP HCM.

Cụm điểm tham quan gần

Thác 7 Tầng — 15 km về phía bắc: Thác cao 30 m, 7 tầng nước nhỏ liên tiếp. Trekking 1 ngày từ thác Xao Va. Có hướng dẫn viên rừng.

Suối nước nóng Hòa Tiến — 25 km về Đồng Văn: Suối khoáng 40-45°C, tắm thư giãn. Vé 50.000-100.000 VND.

Bản Thái cổ Hủa Mương — 12 km về Hạnh Dịch: Bản Thái nguyên trạng với nhà sàn gỗ pơ-mu, dệt thổ cẩm, lễ hội. Có homestay.

Khu Bảo tồn Pù Hoạt — 30+ km: Khu rừng nguyên sinh 90.000 hecta với đỉnh núi Pù Hoạt 2.452 m. Trekking chuyên sâu.

TT Kim Sơn (Quế Phong) — 20 km: Thị trấn trung tâm huyện, có nhà nghỉ - khách sạn, chợ địa phương, cùng các dịch vụ cơ bản cho khách dừng chân tiếp tế trước khi vào sâu vùng Quế Phong.