Khu di tích Tân Trào

Vì sao nên đến Tân Trào

Cụm di tích cách mạng tầm quốc gia, mật độ điểm tham quan dày: Trong bán kính khoảng 3-4 km quanh thôn Tân Lập tập trung tới hơn chục điểm di tích quan trọng: đình Tân Trào nơi diễn ra Quốc dân Đại hội 16-17/8/1945, cây đa Tân Trào nơi Đại tướng Võ Nguyên Giáp đọc Quân lệnh số 1 chiều 16/8/1945, lán Nà Nưa nơi Bác Hồ ở từ cuối tháng 5 đến 22/8/1945, đình Hồng Thái nơi Người dừng chân đầu tiên ngày 21/5/1945. Khách tham quan có thể đi bộ hoặc đi xe điện nội khu giữa các điểm trong nửa ngày.

Giá trị lịch sử gắn với những quyết định mở đầu nền độc lập Việt Nam: Hai mốc lớn xảy ra liên tiếp tại Tân Trào trong tháng 8/1945: Hội nghị toàn quốc của Đảng họp 13-15/8/1945 quyết định phát động Tổng khởi nghĩa, và Quốc dân Đại hội Tân Trào họp 16-17/8/1945 thông qua Lệnh khởi nghĩa, 10 chính sách lớn của Việt Minh, chọn cờ đỏ sao vàng làm quốc kỳ, bài Tiến quân ca làm quốc ca, bầu Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch. Đại hội này được xem là tiền thân của Quốc hội Việt Nam.

Cảnh quan trung du Việt Bắc còn nguyên vẹn: Khác với nhiều khu di tích đô thị, Tân Trào giữ được không gian làng bản giữa rừng cọ, đồi chè và những thửa ruộng bậc thang nhỏ ven suối Khuôn Pén. Đường vào lán Nà Nưa men theo sườn núi Hồng có rừng cây rậm, mát quanh năm. Đứng từ sân đình Tân Trào nhìn ra là cánh đồng lúa và rặng cọ — bối cảnh gần nguyên trạng so với ảnh tư liệu năm 1945.

Làng người Tày còn sinh hoạt truyền thống: Thôn Tân Lập có hàng chục nhà sàn người Tày làm dịch vụ homestay, nấu cơm Tày bằng nồi gang, dệt thổ cẩm tại nhà. Du khách có thể nghỉ qua đêm ở homestay, ăn cơm lam , gỏi cá bỗng, thịt trâu gác bếp và nghe người dân kể chuyện về thời Bác ở Tân Trào theo lời truyền lại của các cụ trong làng.

Lịch sử & Bản sắc

Vùng đất Tân Trào trước Cách mạng Tháng Tám có tên gọi cũ là Kim Long, nằm trong tổng Kim Long, châu Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang thời thuộc Pháp. Đây là vùng rừng núi sâu, dân cư chủ yếu là người Tày sống dọc các thung lũng nhỏ ven sông Phó Đáy. Năm 1945, vùng này được Bác Hồ và Trung ương Đảng chọn làm căn cứ địa do địa thế kín đáo, giao thông thuận lợi đi Hà Nội qua Thái Nguyên, lại có truyền thống ủng hộ cách mạng từ phong trào Việt Minh hoạt động tại Cao Bằng — Bắc Cạn — Tuyên Quang từ những năm 1941-1944.

Ngày 4/5/1945, Hồ Chí Minh rời Pác Bó (Cao Bằng) bắt đầu hành trình về xuôi. Sau 16 ngày đi qua Cao Bằng, Bắc Cạn, đến trưa 20/5/1945 Người về tới thôn Pác Hóp, xã Linh Phú, huyện Chiêm Hóa cũ, tỉnh Tuyên Quang. Sáng 21/5/1945 Người tiếp tục đi qua Yên Sơn, Sơn Dương về tới đình Hồng Thái, dừng chân khoảng một tiếng rồi vượt sông Phó Đáy vào thôn Tân Lập, xã Tân Trào. Bác ở nhà cụ Nguyễn Tiến Sự một thời gian ngắn rồi chuyển lên lán Nà Nưa (còn gọi lán Nà Lừa) trên sườn núi Hồng để bảo đảm bí mật và làm việc. Đầu tháng 6/1945, Người chỉ đạo thành lập Khu Giải phóng lấy Tân Trào làm trung tâm, gồm 6 tỉnh Cao Bằng, Bắc Cạn, Lạng Sơn, Hà Giang, Tuyên Quang và Thái Nguyên. Tân Trào từ đó được gọi là "Thủ đô Khu Giải phóng".

Tháng 8/1945, hai sự kiện mang tính bước ngoặt diễn ra tại Tân Trào. Hội nghị toàn quốc của Đảng Cộng sản Đông Dương họp từ 13 đến 15/8/1945, nhận định thời cơ Tổng khởi nghĩa đã đến do Nhật đầu hàng Đồng minh, quyết định thành lập Ủy ban Khởi nghĩa Toàn quốc. 23 giờ ngày 13/8/1945, Ủy ban Khởi nghĩa ra Quân lệnh số 1 hiệu triệu toàn dân tổng khởi nghĩa. Liền sau đó, ngày 16-17/8/1945, Quốc dân Đại hội Tân Trào họp tại đình Tân Trào với khoảng 60 đại biểu đại diện cho các đảng phái, đoàn thể, dân tộc trong cả nước. Đại hội tán thành chủ trương Tổng khởi nghĩa của Đảng, thông qua 10 chính sách lớn của Việt Minh, quy định quốc kỳ là cờ đỏ sao vàng, quốc ca là bài Tiến quân ca, bầu Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam — tức Chính phủ Lâm thời — do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch. Sáng 17/8/1945, Người đọc lời tuyên thệ trước nhân dân Tân Lập tại sân đình.

Chiều 16/8/1945, dưới gốc cây đa Tân Trào, Đại tướng Võ Nguyên Giáp (lúc đó là thành viên Ủy ban Khởi nghĩa Toàn quốc) đọc Quân lệnh số 1, làm lễ tuyên thệ và chỉ huy đơn vị Quân Giải phóng xuất quân tiến về Thái Nguyên rồi xuôi Hà Nội. Đây là lễ xuất quân công khai đầu tiên của Việt Nam Giải phóng Quân — tiền thân Quân đội nhân dân Việt Nam — trước sự chứng kiến của nhân dân Tân Trào và 60 đại biểu Quốc dân Đại hội. Ngày 22/8/1945, Bác Hồ rời Tân Trào về Hà Nội chuẩn bị cho Lễ Tuyên ngôn Độc lập 2/9/1945 tại Quảng trường Ba Đình.

Tân Trào tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong giai đoạn kháng chiến chống Pháp 1947-1954. Từ tháng 10/1949 đến tháng 12/1952, Chủ tịch Hồ Chí Minh ba lần chọn lán Hang Bòng (thôn Bòng, xã Tân Trào) làm nơi ở và làm việc: lần một từ 17/10/1949 đến 1/9/1950, lần hai từ 10/10/1950 đến 4/2/1951, lần ba từ 20/2/1951 đến 30/12/1952. Tại Hang Bòng, Người cùng Trung ương Đảng trực tiếp chỉ đạo Chiến dịch Biên giới 1950 và Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng tháng 2/1951 — đại hội đầu tiên họp công khai trong nước. Toàn vùng Việt Bắc gồm ATK Tân Trào (Tuyên Quang) và ATK Định Hóa (Thái Nguyên) hợp thành "Thủ đô kháng chiến" của chính phủ kháng chiến.

Ngày 10/5/2012, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định 548/QĐ-TTg xếp hạng Khu di tích lịch sử Tân Trào là Di tích quốc gia đặc biệt, cùng đợt với 12 di tích khác trên cả nước. Hiện cụm di tích trải rộng trên 12 xã thuộc Sơn Dương và Yên Sơn cũ, với 17 điểm di tích chính và hàng chục điểm liên quan. Trung tâm trưng bày, đón tiếp khách đặt tại thôn Tân Lập, do Ban Quản lý Khu di tích quốc gia đặc biệt Tân Trào trực thuộc UBND tỉnh Tuyên Quang quản lý.

Bản sắc cộng đồng Tân Trào do người Tày địa phương giữ gìn. Hằng năm, đình Tân Trào tổ chức lễ hội Cầu may và Cầu mùa vào mùng 2 và mùng 4 tháng Giêng âm lịch — lễ hội truyền thống của người Tày kết hợp với giáo dục truyền thống cách mạng. Tháng 8 hằng năm, đặc biệt dịp 16-19/8, các đoàn về nguồn khắp cả nước đổ về Tân Trào dâng hương kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9.

Cảnh quan & Thiên nhiên

Tân Trào nằm trong vùng trung du Việt Bắc, địa hình chuyển tiếp giữa đồng bằng và núi cao. Khu vực có độ cao trung bình 80-200 m so với mực nước biển, với những dãy núi thấp như núi Hồng, núi Bòng, núi Khuôn Pén bao quanh thung lũng Tân Lập. Sông Phó Đáy chảy qua phía đông nam khu di tích, là con sông từng được Bác Hồ vượt qua ngày 21/5/1945 khi vào Tân Lập. Các con suối nhỏ như suối Khuôn Pén, suối Lê chảy qua làng, tạo mạng lưới nước tưới cho ruộng lúa và rừng cọ.

Cảnh quan đặc trưng nhất của Tân Trào là rừng cọ và đồi chè. Cọ mọc thành rừng dày trên các sườn đồi quanh thôn Tân Lập, lá cọ là vật liệu lợp mái cho hầu hết nhà sàn người Tày trong vùng, kể cả đình Tân Trào và lán Nà Nưa. Mái lá cọ Tân Trào dày 20-30 cm, dùng được 15-20 năm trước khi phải lợp lại. Vào tháng 11-12, lá cọ già rụng vàng cả sườn đồi, tạo cảnh sắc đặc trưng vùng trung du. Đồi chè tập trung ở các xã Bình Yên, Trung Yên, Lương Thiện, là sản phẩm hợp tác xã chè được phát triển từ thập niên 1960.

Hệ thực vật khu vực gồm các loài cây trung du nhiệt đới: cọ, tre, nứa, lim, lát, gỗ tạp và cây thuốc nam. Núi Hồng nơi có lán Nà Nưa còn giữ khoảng 200 ha rừng tự nhiên với nhiều cây cổ thụ. Hệ động vật giảm đáng kể so với thời kháng chiến nhưng vẫn còn nhóm chim rừng, sóc, chồn, một số loài bò sát. Khu vực xã Trung Sơn (Yên Sơn cũ) còn giữ được mảng rừng nguyên sinh nhỏ, là nơi tiếp tục được bảo vệ kết hợp với di tích cách mạng.

Khí hậu Tân Trào mang đặc điểm nhiệt đới gió mùa vùng trung du Bắc Bộ. Mùa hè từ tháng 5 đến tháng 9 nóng và mưa nhiều, nhiệt độ trung bình 25-30 độ C, có ngày lên 35-37 độ. Mùa đông từ tháng 11 đến tháng 2 mát đến lạnh, nhiệt độ trung bình 15-18 độ, có ngày xuống 8-10 độ kèm mưa phùn. Tháng 3-4 và tháng 10-11 là hai khoảng thời tiết dễ chịu nhất, trời khô ráo, nhiệt độ 20-25 độ, phù hợp tham quan ngoài trời và đi bộ giữa các điểm di tích.

Nên làm gì ở Tân Trào

Tham quan đình Tân Trào và nghe thuyết minh Quốc dân Đại hội

Đình Tân Trào nằm giữa thôn Tân Lập, là ngôi đình nhà sàn dựng năm 1923, ba gian hai chái, cột gỗ tròn, mái lợp lá cọ. Đây là nơi diễn ra Quốc dân Đại hội 16-17/8/1945, hiện còn nguyên kiến trúc gốc, chỉ sửa mái và ba cột trụ ngoài cùng nâng cao nền tránh ngập. Trong đình có bàn thờ Thành Hoàng, bệ đá nơi đặt bàn chủ tịch đoàn Đại hội, và bảng nội dung 10 chính sách lớn của Việt Minh. Khách nên thuê thuyết minh viên (khoảng 200.000-300.000 đồng cho đoàn 10-20 người) để nghe đầy đủ diễn biến hai ngày Đại hội. Thời lượng tham quan đình: 30-40 phút.

Đi bộ và chụp ảnh tại cây đa Tân Trào

Cây đa Tân Trào nằm ở đầu thôn Tân Lập, cách đình Tân Trào khoảng 500 m. Cây đa gốc đã chết khoảng năm 1993 do mục ruột, hiện gốc cũ được bảo tồn và bên cạnh có cây đa mới do dân làng trồng tiếp tục phát triển. Chiều 16/8/1945, Võ Nguyên Giáp đứng dưới gốc cây đa đọc Quân lệnh số 1 và làm lễ xuất quân cho Việt Nam Giải phóng Quân — sự kiện được tái hiện qua bức phù điêu đồng và bia đá đặt tại chỗ. Đây là điểm chụp ảnh lưu niệm phổ biến của các đoàn về nguồn. Thời lượng: 20-30 phút.

Leo lên lán Nà Nưa trên sườn núi Hồng

Lán Nà Nưa (lán Nà Lừa) nằm trên sườn núi Hồng, cách thôn Tân Lập khoảng 1,5 km. Đường lên là lối mòn đất rộng 1,5 m, dốc nhẹ qua rừng cây, đi bộ khoảng 20-25 phút từ chân núi. Lán là nhà sàn nhỏ kiểu Tày, cột gỗ rừng, mái lá cọ, hai gian — gian trong nhỏ là chỗ Bác Hồ nghỉ, gian ngoài là nơi làm việc và tiếp khách. Diện tích lán khoảng 12 m². Bác ở đây từ cuối tháng 5 đến ngày 22/8/1945, lãnh đạo chuẩn bị Tổng khởi nghĩa. Vào đầu tháng 6/1945, Bác bị sốt rét nặng tại đây, được dân làng và đồng chí Lê Quảng Ba chăm sóc. Thời lượng cả đi lẫn về: 1 giờ.

Thăm đình Hồng Thái và hang Bòng

Đình Hồng Thái nằm cách đình Tân Trào khoảng 4 km, ở xã Hồng Thái (Sơn Dương cũ). Đình dựng năm 1919, là nơi Bác Hồ dừng chân đầu tiên khi từ Pác Bó về Tân Trào sáng 21/5/1945. Hang Bòng nằm ở thôn Bòng, cách đình Tân Trào khoảng 6 km, là hang đá nhỏ trên núi Bòng nơi Bác ở ba lần từ 1949 đến 1952 trong kháng chiến chống Pháp. Phía trước cửa hang có lán nhỏ kiểu nhà sàn rộng khoảng 12 m². Hai điểm này thường gộp thành một tour 2-3 giờ bằng ô tô hoặc xe điện. Vé tham quan miễn phí, có người trông coi giải thích tại chỗ.

Trải nghiệm bản người Tày tại Tân Lập

Thôn Tân Lập có hơn 30 nhà sàn người Tày làm dịch vụ homestay, lưu trú khoảng 150.000-250.000 đồng/người/đêm, bao gồm bữa cơm Tày. Khách có thể tham gia hoạt động đan lá cọ, dệt thổ cẩm, nấu cơm lam trong ống nứa, gói bánh chưng đen, xem trình diễn hát Then đàn Tính — loại hình nghệ thuật của người Tày đã được UNESCO ghi danh Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2019. Một số homestay tiêu biểu: nhà sàn Hoàng Văn Hùng, nhà sàn Nguyễn Thị Lan, nhà sàn Bàn Văn Đắc.

Ăn gì ở Tân Trào

Cơm lam Tày

Cơm lam Tân Trào nấu từ gạo nếp cái hoa vàng địa phương, vo sạch cho vào ống nứa non, thêm chút nước rồi nướng trên than củi khoảng 1,5-2 giờ. Khi chín, ống nứa được chẻ bóc lớp vỏ ngoài, để lại lớp màng tre mỏng ôm khối cơm dẻo thơm. Cơm lam ăn kèm muối vừng, muối lạc hoặc thịt trâu gác bếp xé sợi. Giá tại các homestay: 30.000-50.000 đồng/ống (đủ cho 1-2 người). Quán Sơn Trang (gần đình Tân Trào) và homestay nhà sàn Hoàng Văn Hùng đều có cơm lam mỗi ngày.

Gỏi cá bỗng sông Phó Đáy

Cá bỗng (loại cá vảy lớn sống ở sông Lô và sông Phó Đáy) được người Tày Tuyên Quang chế biến thành món gỏi đặc trưng. Thịt cá thái mỏng, vắt chanh tái, trộn cùng riềng băm, lá chua, lá đinh lăng. Điểm khác biệt của gỏi cá bỗng Tuyên Quang nằm ở phần thính: xương cá giã mịn, rang vàng cùng lạc rồi rắc lên gỏi. Nước chấm chua cay từ muối ớt và chanh. Giá tại các quán địa phương: 250.000-350.000 đồng/đĩa (4-5 người ăn). Quán cá bỗng Hồng Hà ở Sơn Dương là điểm phổ biến.

Thịt trâu gác bếp

Thịt trâu gác bếp Tuyên Quang chọn phần bắp hoặc thăn trâu thả tự nhiên, thái thớ dày 1,5-2 cm, ướp muối, gừng, sả, hạt mắc khén và ớt rừng, treo trên gác bếp củi 7-10 ngày để khói hun thấm sâu vào thịt. Khi ăn, miếng thịt được nướng nhanh trên than rồi đập dập, xé sợi, chấm với chẳm chéo (nước chấm Tây Bắc làm từ ớt, mắc khén, gừng, rau thơm). Giá thịt khô đóng gói: 1.000.000-1.400.000 đồng/kg, mua làm quà rất phổ biến.

Bánh gai Chiêm Hóa

Bánh gai Chiêm Hóa là đặc sản tỉnh Tuyên Quang, có thể mua tại các cửa hàng quà ven đường vào Tân Trào hoặc tại Sơn Dương. Bánh làm từ nếp cái hoa vàng nghiền nhuyễn với lá gai luộc kỹ, nhân đỗ xanh, thịt lợn nạc, đường mật, gói trong lá chuối khô rồi hấp. Vỏ bánh có màu đen đặc trưng của lá gai, vị bùi và thơm. Giá 8.000-12.000 đồng/cái, đóng gói 5-10 cái mang về làm quà.

Măng rừng và xôi ngũ sắc

Măng đắng và măng nứa thái lát luộc kỹ, chấm chẳm chéo hoặc xào với thịt trâu là món phổ biến ở bữa cơm Tày Tân Trào. Mùa măng từ tháng 4 đến tháng 8. Xôi ngũ sắc làm từ nếp cái hoa vàng nhuộm 5 màu tự nhiên: đỏ (gấc hoặc lá cẩm đỏ), tím (lá cẩm tím), vàng (nghệ hoặc hoa dành dành), xanh (lá gừng hoặc lá cơm xanh), trắng (nếp gốc). Xôi ngũ sắc thường xuất hiện trong các bữa tiệc lễ hội và homestay phục vụ đoàn khách đặt trước.

Đi khi nào đẹp nhất

Tháng 3-4 (xuân-hè): trời mát, ít mưa, nhiệt độ 20-25 độ C, là khoảng thời tiết dễ chịu nhất để đi bộ giữa các điểm di tích. Đây cũng là mùa cọ mọc lá non, đồi chè bắt đầu lứa hái xuân, cảnh sắc xanh mướt.

Tháng 5 (giỗ Bác và kỷ niệm Bác về Tân Trào): ngày 19/5 sinh nhật Bác Hồ và ngày 21/5 kỷ niệm Bác về Tân Trào năm 1945 thu hút nhiều đoàn về nguồn. Khu di tích trang trí cờ hoa, có chương trình văn nghệ. Tuy nhiên thời điểm này đông khách, nên đặt trước homestay.

Tháng 8 (dịp Cách mạng Tháng Tám): từ ngày 13/8 đến 19/8 là khoảng cao điểm về nguồn, đặc biệt 16-17/8 trùng ngày Quốc dân Đại hội năm xưa. Khu di tích tổ chức lễ kỷ niệm, dâng hương, biểu diễn nghệ thuật. Thời tiết tháng 8 nóng và có mưa rào, cần mang áo mưa và kem chống nắng.

Tháng 10-11 (thu): trời khô ráo, mát, nhiệt độ 20-25 độ, lá cọ bắt đầu chuyển vàng. Đây là mùa ít khách nhất trong năm, phù hợp cho khách muốn tham quan yên tĩnh và chụp ảnh cảnh sắc trung du.

Tháng Giêng âm lịch (cuối tháng 1 - đầu tháng 2 dương lịch): mùng 2 và mùng 4 tháng Giêng diễn ra lễ hội Cầu may và Cầu mùa đình Tân Trào — lễ hội truyền thống của người Tày Tân Lập, có rước kiệu, hát Then, đàn Tính, các trò chơi dân gian như tung còn, đẩy gậy.

Tránh tháng 6-7: mưa nhiều, đường đất trơn trượt, đường lên lán Nà Nưa có thể khó đi. Mùa này muỗi và vắt rừng cũng nhiều.

Đi đến Tân Trào bằng cách nào

Từ Hà Nội (khoảng 92 km, 2-2,5 giờ ô tô): đi theo quốc lộ 2 hoặc cao tốc Nội Bài — Lào Cai tới Vĩnh Phúc, rẽ vào quốc lộ 2C qua Sơn Dương, từ Sơn Dương đi tiếp đường tỉnh 185 khoảng 14-16 km vào Tân Trào. Đây là tuyến phổ biến nhất. Xe khách từ bến Mỹ Đình hoặc bến Yên Nghĩa đi Tuyên Quang hoặc đi Sơn Dương xuất phát mỗi 30-45 phút, giá 100.000-150.000 đồng/lượt, thời gian 2,5-3 giờ.

Từ Tuyên Quang (khoảng 44 km, 1-1,2 giờ ô tô): đi theo quốc lộ 2C hướng nam về Sơn Dương khoảng 30 km, sau đó rẽ trái vào đường tỉnh 185 đi tiếp 14 km vào Tân Trào. Có xe buýt nội tỉnh Tuyên Quang — Sơn Dương, từ Sơn Dương phải bắt thêm xe ôm hoặc taxi vào trung tâm di tích.

Từ Thái Nguyên (khoảng 70 km, 1,5 giờ): đi theo tỉnh lộ 268 hướng tây bắc qua Đại Từ, Định Hóa rồi sang Sơn Dương. Tuyến này thường được kết hợp tour ATK Định Hóa (Thái Nguyên) — Tân Trào (Tuyên Quang) trong cụm về nguồn Việt Bắc.

Từ TP HCM: bay tới sân bay Nội Bài (khoảng 2 giờ bay), sau đó đi xe khách hoặc thuê ô tô về Tân Trào theo tuyến Hà Nội đã nêu. Tổng thời gian từ TP HCM khoảng 5-6 giờ tính cả chuyển tiếp.

Phương tiện trong khu di tích: có xe điện 4-8 chỗ chạy giữa các điểm chính (đình Tân Trào, cây đa, lán Nà Nưa, đình Hồng Thái), giá thuê khoảng 100.000-200.000 đồng/lượt cho nhóm. Khách khỏe có thể đi bộ giữa đình Tân Trào, cây đa và bãi xe lán Nà Nưa trong vòng 1 km.

Lịch trình gợi ý

Lịch trình 1 ngày từ Hà Nội

• 6h00: xuất phát từ Hà Nội theo cao tốc Nội Bài — quốc lộ 2C.
• 8h30-9h00: tới Tân Trào, gửi xe tại bãi xe khu di tích, vào đón thuyết minh viên.
• 9h00-10h00: tham quan đình Tân Trào, nghe thuyết minh về Quốc dân Đại hội 16-17/8/1945.
• 10h00-10h30: di chuyển đến cây đa Tân Trào, chụp ảnh và nghe kể về sự kiện 16/8/1945.
• 10h30-12h00: leo lên lán Nà Nưa, tham quan và quay về.
• 12h00-13h30: ăn trưa tại homestay Tân Lập (cơm lam, gỏi cá bỗng, thịt trâu gác bếp).
• 13h30-14h30: tham quan Bảo tàng Tân Trào và nhà trưng bày tại Tân Lập.
• 14h30-16h00: đi xe sang đình Hồng Thái và hang Bòng.
• 16h00-16h30: nghỉ uống nước tại quán địa phương.
• 16h30: rời Tân Trào về Hà Nội, dự kiến tới nơi khoảng 19h00.

Lịch trình 2 ngày 1 đêm kết hợp Tân Trào và ATK Định Hóa

Ngày 1: sáng từ Hà Nội đi Tân Trào theo quốc lộ 2C, ăn trưa tại Tân Lập. Chiều tham quan đình Tân Trào, cây đa, lán Nà Nưa. Nghỉ đêm tại homestay nhà sàn Tân Lập, ăn tối cơm Tày kèm rượu cần và xem biểu diễn hát Then đàn Tính.

Ngày 2: sáng tham quan đình Hồng Thái và hang Bòng, sau đó di chuyển sang ATK Định Hóa (Thái Nguyên) qua đường tỉnh 268, khoảng 70 km. Chiều tham quan các điểm Khuôn Tát, đồi Tỉn Keo, nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Định Hóa. Tối về Hà Nội qua quốc lộ 3, dự kiến tới nơi 21h00.

Lịch trình 3 ngày kết hợp Tân Trào — Hồ Na Hang — Thành Tuyên Quang

Ngày 1: Hà Nội — Tân Trào, ăn trưa và tham quan các điểm di tích, nghỉ đêm tại Tân Lập. Ngày 2: Tân Trào — Tuyên Quang (44 km, 1 giờ), tham quan thành cổ Tuyên Quang, đền Hạ, đền Thượng. Chiều đi tiếp Na Hang (110 km, 2,5 giờ) ngắm hồ thủy điện và rừng nguyên sinh Tát Kẻ — Bản Bung. Nghỉ đêm tại Na Hang. Ngày 3: sáng đi thuyền trên hồ Na Hang, chiều về Hà Nội qua quốc lộ 2.

Câu hỏi thường gặp

Vé vào khu di tích Tân Trào bao nhiêu, có cần đặt trước không?: Vào tham quan miễn phí, không cần đặt trước cho khách lẻ. Đoàn từ 20 người nên liên hệ Ban Quản lý Khu di tích để đặt thuyết minh viên (khoảng 200.000-300.000 đồng cho cả đoàn 1-2 giờ). Các điểm chính như đình Tân Trào, cây đa, lán Nà Nưa, đình Hồng Thái đều mở cửa từ 7h30 đến 17h00 hằng ngày.

Có cần thuê hướng dẫn viên không, hay tự đi được?: Tự đi được, các điểm đều có biển chỉ dẫn và bảng thông tin tóm tắt. Tuy nhiên với khu di tích cách mạng, nội dung lịch sử phong phú thì có thuyết minh viên sẽ giúp hiểu đầy đủ hơn, đặc biệt với học sinh sinh viên đi học tập. Đối với người tự đi, nên đọc trước về Hội nghị toàn quốc 13-15/8/1945 và Quốc dân Đại hội 16-17/8/1945 để khi xem đình Tân Trào hiểu rõ hai sự kiện này.

Trẻ em có đi được không, đường lên lán Nà Nưa có khó không?: Trẻ em từ 6 tuổi đi được tất cả các điểm chính. Đường lên lán Nà Nưa là lối mòn đất dốc nhẹ, dài khoảng 800 m, mất 20-25 phút đi bộ, có một số bậc đá nhỏ. Trẻ nhỏ hơn nên đi xe điện hoặc bố mẹ cõng đoạn dốc. Vào mùa mưa (tháng 6-7) đường trơn, cần mang giày bám đường.

Có thể nghỉ qua đêm tại Tân Trào không, giá thế nào?: Có khoảng 30 nhà sàn homestay tại thôn Tân Lập, giá 150.000-250.000 đồng/người/đêm gồm bữa cơm Tày. Một số nhà có phòng riêng cho cặp đôi, hầu hết là nệm sàn cho nhóm. Đặt trước qua điện thoại hoặc qua các đại lý tour Tuyên Quang là chắc chỗ, đặc biệt dịp lễ và cuối tuần. Tại Sơn Dương cách 14 km cũng có một số khách sạn 2-3 sao giá 350.000-600.000 đồng/đêm.

Đi Tân Trào về nguồn nên kết hợp những điểm nào trong vùng?: Phổ biến nhất là kết hợp ATK Định Hóa (Thái Nguyên) cách Tân Trào 70 km, tham quan thêm các điểm gắn với kháng chiến chống Pháp như đồi Tỉn Keo, Khuôn Tát, lán Tỉn Keo nơi Bác ký Sắc lệnh phong quân hàm Đại tướng cho Võ Nguyên Giáp. Nếu có thêm thời gian, có thể đi tiếp hồ Na Hang (Tuyên Quang), thành cổ Tuyên Quang, hoặc xa hơn là Pác Bó (Cao Bằng) để hoàn thiện hành trình "Pác Bó → Tân Trào → Ba Đình" theo dấu chân Bác Hồ.

Lễ hội đình Tân Trào diễn ra khi nào, có gì đặc sắc?: Lễ hội Cầu may và Cầu mùa đình Tân Trào diễn ra mùng 2 và mùng 4 tháng Giêng âm lịch hằng năm, là lễ hội truyền thống của người Tày. Phần lễ có dâng hương, rước kiệu Thành Hoàng quanh sân đình. Phần hội có hát Then đàn Tính, các trò chơi dân gian như tung còn, đẩy gậy, kéo co. Đây cũng là dịp người Tày Tân Lập tỏ lòng biết ơn Bác Hồ và Trung ương Đảng từng chọn Tân Trào làm căn cứ địa.

Cụm điểm tham quan gần

ATK Định Hóa (Thái Nguyên) — khoảng 70 km, 1,5 giờ: An toàn khu Định Hóa là cụm di tích "Thủ đô kháng chiến" giai đoạn 1947-1954, gồm các điểm chính như đồi Tỉn Keo (nơi Bác ký Sắc lệnh phong Đại tướng cho Võ Nguyên Giáp ngày 20/1/1948), Khuôn Tát (nơi Bác làm việc), nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồi Khau Tý. Cụm Tân Trào và ATK Định Hóa là tour "Thủ đô Khu Giải phóng và Thủ đô kháng chiến" phổ biến nhất cho khách về nguồn vùng Việt Bắc.

Thành cổ Tuyên Quang — khoảng 44 km, 1 giờ: thành cổ xây năm 1844 thời vua Thiệu Trị, hình vuông cạnh khoảng 275 m, tường gạch còn nguyên ba mặt cùng cổng phía nam. Quanh thành có đền Hạ thờ Mẫu Thoải, đền Thượng và đền Kiếp Bạc. Tháng 9 hằng năm là Lễ hội Thành Tuyên với rước đèn Trung thu khổng lồ — lễ hội đường phố lớn nhất miền Bắc, đã được UBND tỉnh nâng cấp thành lễ hội cấp tỉnh.

Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang — Lâm Bình — khoảng 160 km, 3,5 giờ: hồ thủy điện Tuyên Quang rộng khoảng 8.000 ha tạo thành mặt hồ giữa rừng núi đá vôi và rừng nguyên sinh Tát Kẻ và Bản Bung. Có dịch vụ thuyền dạo hồ ngắm thác Mơ , thác Khuổi Nhi , đảo cọ. Đây là điểm du lịch sinh thái nổi tiếng của Tuyên Quang, kết hợp được với chuyến về nguồn Tân Trào nếu có 3 ngày.

Suối khoáng Mỹ Lâm — khoảng 50 km, 1,2 giờ: suối nước khoáng nóng tự nhiên ở xã Mỹ Lâm, huyện Yên Sơn cũ, nhiệt độ nước 67-69 độ C, được khai thác làm khu nghỉ dưỡng và chữa bệnh từ thời Pháp thuộc. Có khoảng 5-7 khách sạn — nhà nghỉ giá 400.000-800.000 đồng/đêm với bồn tắm khoáng riêng phòng. Thích hợp ghé trên đường về Hà Nội từ Tân Trào.

Pác Bó (Cao Bằng) — khoảng 280 km, 6 giờ: điểm gắn với giai đoạn 1941-1945 của Bác Hồ trước khi về Tân Trào, gồm hang Cốc Bó, suối Lê-nin, núi Các Mác, bàn đá nơi Bác dịch sử Đảng. Cụm "Pác Bó — Tân Trào" là hành trình về nguồn quy mô lớn, thường 4-5 ngày, kết hợp được cảnh quan núi đá vôi Cao Bằng và thác Bản Giốc .