Bí thư Bắc Kạn (bí xanh khổng lồ)

Nguyên liệu chính

Quả bí xanh thơm: nguyên liệu chính, gồm hai loại là bí phấn (vỏ phủ phấn trắng) và bí xanh (vỏ xanh đậm). Cả hai đều có ruột đặc, chắc tay và thơm.

Thịt bí: dày, trắng, ít hạt, khi nấu cho độ dẻo và vị đậm hơn bí đao thường, không bị nhũn nát.

Thân bí: sau thu hoạch được cắt khúc, ép lấy nước uống giải nhiệt — một cách tận dụng đặc trưng của vùng.

Nguyên liệu nấu kèm: tôm khô, xương lợn, thịt băm hoặc sườn để nấu canh; đường, mật mía, gừng, bạc hà khi làm mứt.

Sản phẩm chế biến: các hợp tác xã làm ra trà bí thơm, mứt bí mật mía, bí sấy và bột bí ăn dặm.

Hương vị & Cảm quan

Điểm nhận diện rõ nhất là mùi thơm phảng phất gợi nhớ nếp cái hoa vàng, toả ra ngay khi bổ quả. Hương này theo suốt từ lúc gọt đến khi nấu chín.

Thịt bí đặc, dẻo, vị ngọt thanh tự nhiên và hơi ngậy. Khi nấu canh, nước dùng trong, ngọt mát; miếng bí mềm nhưng vẫn giữ form, không bở.

Xay sinh tố hoặc ép nước, bí cho vị ngọt dịu, thơm mát, dễ uống. Đây là cảm giác thanh nhiệt rất hợp với những ngày nóng.

Cách thưởng thức

Cách dùng phổ biến nhất là nấu canh: bí xanh thơm hầm cùng xương lợn, tôm khô hoặc thịt băm cho ra bát canh ngọt mát, thơm dịu. Ngoài ra bí còn được luộc, hấp, xào hoặc xay sinh tố.

Để làm quà, người dân ưa chọn các sản phẩm chế biến: mứt bí mật mía vị gừng hoặc bạc hà nhâm nhi dịp Tết, trà bí thơm pha uống hằng ngày, bí sấy gia vị ăn vặt. Quả bí tươi nhờ vỏ phấn dày nên để được nhiều tháng không hỏng, tiện mang đi xa.

Địa điểm & Giá cả

Vùng trồng tập trung ở các xã Yến Dương, Địa Linh và Chu Hương thuộc Ba Bể. Năm 2024, toàn tỉnh trồng hơn 230 ha bí xanh thơm, riêng Ba Bể khoảng 180 ha. Du khách có thể mua bí tươi và sản phẩm chế biến tại các hợp tác xã trong vùng, tại Ngày hội bí xanh thơm Ba Bể hoặc trên các gian hàng OCOP của tỉnh.

Giá bí xanh thơm tại vườn khoảng 12.000–13.000đ/kg; đầu vụ có thể lên 20.000đ/kg rồi hạ về 10.000đ/kg giữa vụ. Hợp tác xã thu mua cho bà con 8.000–10.000đ/kg, còn bán qua kênh trực tuyến khoảng 25.000đ/kg. Các sản phẩm chế biến như trà bí, mứt bí được bán theo gói tuỳ trọng lượng.

Mùa & Dịp

Bí xanh thơm thu hoạch rộ vào khoảng giữa năm, gắn với Ngày hội bí xanh thơm Ba Bể tổ chức tại xã Yến Dương. Nhờ vỏ phấn dày, bí để được lâu nên gần như có quanh năm; mứt bí và trà bí đặc biệt được ưa chuộng làm quà biếu dịp Tết.

Vai trò văn hóa

Với nhiều hộ Tày, Nùng quanh hồ Ba Bể, cây bí xanh thơm đã trở thành nguồn thu nhập chính giúp hàng trăm gia đình thoát nghèo, có hộ đạt tới khoảng 200 triệu đồng mỗi năm.

Việc được công nhận giống cây trồng, cấp mã số vùng trồng và gắn sao OCOP đưa bí xanh thơm trở thành thương hiệu bản địa của vùng hồ Ba Bể. Ngày hội bí xanh thơm vừa là dịp quảng bá nông sản, vừa kết nối với du lịch sinh thái hồ Ba Bể, đưa đặc sản này đến gần hơn với du khách.