Lạc, mè rang Quảng Trị

Nguyên liệu chính

Lạc (đậu phộng): giống địa phương hạt nhỏ, vỏ lụa đỏ, trồng trên đất cát pha. Hạt chắc, nhiều dầu nên rang dậy mùi và giòn.

Mè đen: hạt nhỏ, đen bóng, nhiều dầu, mùi thơm nồng hơn mè trắng; loại được ưa chuộng làm muối mè và ép dầu.

Mè trắng: dùng để rắc lên bánh, làm muối mè ngọt hoặc rang làm gia vị.

Muối hạt: giã chung với lạc, mè để làm muối lạc, muối mè — gia vị ăn cơm, ăn xôi cơ bản.

Cát sạch hoặc chảo gang: dụng cụ rang truyền thống giúp hạt chín đều, không cháy khét.

Hương vị & Cảm quan

Lạc rang đạt chuẩn có vỏ lụa chuyển màu nâu đỏ, hạt giòn tan, vị bùi béo và mùi thơm ngậy đặc trưng. Khi cắn vỡ, hạt lạc nóng tỏa mùi dầu thơm rất rõ.

Mè rang chín tới có màu sậm hơn, mùi thơm nồng, vị béo nhẹ và hơi đắng dịu ở mè đen; mè trắng rang ngọt hậu hơn.

Khi thành muối lạc, muối mè, vị mặn vừa làm bật cái bùi của hạt, ăn với cơm trắng hay xôi nóng đều rất đưa miệng.

Cách thưởng thức

Cách dùng phổ biến nhất là làm muối mè và muối lạc: rang hạt cho chín giòn, giã thô rồi trộn với muối (có nơi thêm chút đường), ăn kèm cơm trắng, xôi, khoai luộc, sắn luộc hay bắp luộc — món đưa cơm quen thuộc của người Quảng Trị.

Lạc rang, mè rang còn được rắc lên bánh, chè, gỏi, hoặc nhâm nhi cùng trà. Hạt rang để nguội đựng trong hũ kín dùng dần là cách bảo quản truyền thống, giữ độ giòn lâu.

Địa điểm & Giá cả

Lạc rang, mè rang và các sản phẩm chế biến bán nhiều ở chợ Đông Hà, chợ Cam Lộ, chợ Hải Lăng và dọc Quốc lộ 1A. Dầu lạc thương hiệu Từ Phong và Super Green (Cam Lộ) cũng được bày bán rộng rãi như đặc sản OCOP của tỉnh.

Giá tham khảo 2025: lạc nguyên vỏ khoảng 30.000–40.000đ/kg; lạc nhân đã bóc vỏ 90.000–110.000đ/kg; mè đen rang 80.000–150.000đ/kg tùy chất lượng. Dầu lạc ép thường giá cao hơn dầu công nghiệp do ép từ lạc nguyên chất.

Mùa & Dịp

Lạc Quảng Trị thường gieo vụ đông xuân và thu hoạch vào khoảng tháng 4–5, sau đó được phơi khô để dùng và rang quanh năm. Mè cũng là cây chịu hạn, hợp với đất cát, thu hoạch vào mùa khô.

Muối lạc, muối mè được làm quanh năm trong bữa cơm thường ngày, đặc biệt hữu dụng vào mùa mưa lũ khi đi chợ khó khăn — hũ muối mè để dành ăn với cơm nóng là hình ảnh quen thuộc của nhiều gia đình miền Trung.

Vai trò văn hóa

Với người Quảng Trị, lạc và mè không chỉ là cây trồng kinh tế mà còn là một phần ký ức gắn với mảnh đất nắng gió. Hũ muối mè, gói lạc rang là thứ quà quê giản dị mà ấm áp, thường được người đi xa mang theo hoặc gửi cho người thân.

Nghề ép dầu lạc ở Cam Lộ và việc đưa cây lạc thành sản phẩm OCOP cho thấy nỗ lực giữ nghề và nâng giá trị nông sản địa phương. Sau sáp nhập 2025, tỉnh Quảng Trị mới (gồm Quảng Trị và Quảng Bình cũ) tiếp tục xem lạc, mè vùng cát là đặc sản nông nghiệp tiêu biểu của dải đất Bắc Trung Bộ.