Mè xửng / kẹo mè Quảng Trị

Nguyên liệu chính

Đậu phộng (lạc): hạt rang chín, xát bỏ vỏ lụa, là phần cốt tạo độ bùi béo. Đậu phộng vùng cát pha Quảng Trị nhỏ hạt, chắc, thơm khi rang.

Mè (vừng): rang vàng dậy mùi, dùng để phủ mặt kẹo và trộn trong thân kẹo, cho lớp áo trắng đặc trưng và vị thơm bùi.

Mạch nha: đường mạch nha (maltose) nấu từ mầm lúa, tạo độ kết dính và vị ngọt sâu, dịu, giúp kẹo dẻo dai vừa phải thay vì gắt như đường trắng đơn thuần.

Đường: đường mía nấu cùng mạch nha tới màu cánh gián thì cho hạt vào, quyết định kẹo nghiêng về dẻo hay giòn tùy độ nấu.

Phụ liệu: một số mẻ thêm chút nước cốt chanh để kẹo không lại đường, hoặc thêm gừng thành dòng kẹo gừng cay ấm — biến tấu quen thuộc của vùng.

Hương vị & Cảm quan

Miếng kẹo màu nâu vàng của mạch nha, mặt phủ vừng rang trắng lấm tấm. Cắn vào, mùi mè và đậu phộng rang bật lên trước, rồi tới vị ngọt thanh của mạch nha.

Tùy cách nấu, kẹo có hai kiểu: loại dẻo kéo nhẹ khi cắn, loại giòn (kiểu kẹo gương) gãy giòn tan. Cả hai đều không ngọt gắt, mạch nha làm dịu vị đường, cân với cái bùi của hạt.

Hậu vị để lại mùi mè rang và chút béo của đậu phộng, hợp nhâm nhi chậm cùng trà nóng để cân vị ngọt.

Cách thưởng thức

Cách thưởng thức truyền thống là bẻ hoặc cắt từng miếng nhỏ, ngậm nhâm nhi cùng một chén trà nóng. Vị chát nhẹ của trà làm dịu cái ngọt của kẹo, kéo dài hương mè và đậu phộng trong miệng.

Kẹo để lâu nên thường mua thành gói làm quà biếu hoặc ăn dọc đường khi đi xe Bắc–Nam. Nên bảo quản nơi khô ráo; mở gói rồi thì buộc kín lại vì mạch nha hút ẩm.

Địa điểm & Giá cả

Kẹo mè, kẹo đậu phộng bán dọc Quốc lộ 1 qua Quảng Trị, tập trung ở cụm hàng quán thôn Mỹ Chánh (xã Hải Chánh, Hải Lăng) và tại chợ Đông Hà ở trung tâm tỉnh lỵ. Đây là những điểm dừng quen của khách đi đường mua quà.

Giá tham khảo 2025: các gói kẹo mè, kẹo đậu phộng loại 160–500g phổ biến từ 20.000 đến 70.000 đồng tùy trọng lượng và loại; gói kẹo đậu phộng cỡ lớn quanh 90.000 đồng. Khi mua nên chọn gói còn hạn, mè phủ đều, kẹo không bị chảy nước hay vón do ẩm.

Mùa & Dịp

Kẹo mè bán quanh năm vì nguyên liệu khô dễ trữ, nhưng rộ nhất vào dịp giáp Tết khi nhà nhà mua bánh kẹo bày mâm và làm quà biếu. Đây cũng là món hay xuất hiện trong giỏ quà quê dịp lễ, cưới hỏi ở vùng nông thôn.

Với khách du lịch, kẹo bán mạnh vào mùa đi lại Bắc–Nam, khi xe dừng nghỉ dọc Quốc lộ 1 qua Quảng Trị.

Vai trò văn hóa

Kẹo mè, kẹo đậu phộng gắn với hình ảnh chén trà và câu chuyện đãi khách của người miền Trung. Tận dụng đậu phộng, vừng trồng trên đất cát, món kẹo phản ánh cách người dân biến nông sản địa phương thành quà bánh để dành và để biếu.

Dễ mang đi, kẹo thành thứ quà đường xa của khách qua Quảng Trị trên hành trình Bắc–Nam, giữ nếp ăn quà vặt mộc mạc của vùng quê ven Quốc lộ 1.