Chùa Dâu

Vì sao nên đến chùa Dâu

Chùa Dâu vẫn có sư trụ trì, có lễ Phật hằng tháng và có người dân làng Thanh Khương vào lễ vào sáng mồng một, rằm và các ngày lễ Phật giáo. Suốt 18 thế kỷ chùa luôn có người trụ trì và sinh hoạt Phật giáo — đây là chuỗi sử dụng dài liên tục hiếm gặp ở Việt Nam.

Chùa Dâu sở hữu khối lượng lớn hiện vật và tư liệu có giá trị mỹ thuật, tư liệu lịch sử quan trọng. Bố cục “nội Công ngoại Quốc” đặc trưng trong khu hình chữ nhật khoảng 30 × 70 m, gồm tam quan, tiền thất, tháp Hòa Phong giữa sân, Tam bảo (tiền đường, thiêu hương, thượng điện), hậu đường, hành lang, nhà Tổ – nhà Mẫu, vườn tháp và ao chùa — gần như nguyên vẹn. Chùa giữ tượng Đại Thánh Pháp Vân, Bà Trắng, Bà Đỏ, Thạch Quang Phật, Quan Âm Thiên thủ Thiên nhãn, Tam Thế và bộ tượng sóc đá – cừu đá phong cách Lê Trung Hưng có dấu ấn văn hóa phương Bắc — di vật hiếm thấy trong chùa Việt, gắn với thời Sĩ Nhiếp.

Ba lý do cụ thể để xếp Dâu vào lịch:

1. 1

   Cổ tự thế kỷ II: Một trong những ngôi chùa Phật giáo lâu đời nhất Việt Nam còn nguyên chức năng. Không phải “phế tích đẹp” — vẫn có sư trụ trì, vẫn có lễ hằng tháng.

2. 2

   Mộc bản 107 ván: Bảo vật quốc gia 2024, gồm các bộ “Cổ Châu hạnh”, “Cổ Châu lục” khắc truyền thuyết Phật Mẫu Man Nương và nghi lễ cầu mưa, cầu tạnh — tư liệu Phật giáo dân gian quý hiếm.

3. 3

   Lễ hội Tứ Pháp: Lễ rước mồng 8–9/4 âm lịch là một trong những lễ hội Phật giáo cổ nhất miền Bắc, gắn với tín ngưỡng nông nghiệp đồng bằng — không chỉ là di tích, mà là tín ngưỡng còn vận hành.

Lịch sử & Bản sắc

Chùa được dựng từ thế kỷ II đầu Công nguyên ở vùng Luy Lâu — khi Phật giáo từ Ấn Độ theo đường biển và đường bộ vào đồng bằng sông Hồng. Sĩ Nhiếp (137–226) làm Thái thú Giao Châu giai đoạn này, và Luy Lâu trở thành điểm tiếp nhận đầu tiên của Phật giáo Việt Nam — sớm hơn nhiều trung tâm Phật giáo phía bắc Trung Quốc cùng thời. Thư tịch cổ và bia ký xác nhận đây là một trong những ngôi chùa Phật giáo có nguồn gốc lâu nhất còn tồn tại trên đất Việt.

Phần kiến trúc hiện thấy mang dấu nhiều lần trùng tu lớn: giữa thế kỷ XIII (Lý), cuối thế kỷ XIII – đầu XIV (Trần), thế kỷ XVIII (Lê Trung Hưng), và lần gần nhất cuối thế kỷ XIX (Nguyễn). Mỗi lần để lại dấu trên vì kèo, hoa văn chạm, tháp, tượng và bia. Người xem có thể thấy thành bậc đá chạm rồng phong cách Trần ở tiền đường, vì kèo gỗ Lê Trung Hưng ở thượng điện, và lớp tượng Lê – Nguyễn trong nội tự — tất cả cùng tồn tại trong một quần thể.

Bản sắc đậm nhất của Dâu là tín ngưỡng Tứ Pháp. Đây là cách Phật giáo hóa các nữ thần nông nghiệp Mây, Mưa, Sấm, Chớp — tương ứng Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện. Truyền thuyết Phật Mẫu Man Nương và sư Khâu Đà La (sư Ấn Độ) tạo nên mạch tín ngưỡng riêng cho cả vùng Dâu, vẫn còn được kể trên mộc bản và lễ rước. Trong khi nhiều chùa Bắc Bộ chỉ thờ Phật, Dâu thờ Phật, tự nhiên (Tứ Pháp) và Mẫu trong một hệ thống nhất quán — phản ánh đời sống cư dân trồng lúa nước rất rõ.

Bộ mộc bản 107 ván gỗ thị được công nhận Bảo vật quốc gia ngày 18/1/2024 theo Quyết định 73/QĐ-TTg. Các ván có niên đại từ 1752 đến 1859, kích thước trung bình 40–47 cm × 19–24 cm × 1,5–2,5 cm; 92 ván khắc cả hai mặt và 15 ván khắc một mặt. Khắc bằng chữ Tống thể, nhiều ván theo cấu trúc “thượng đồ hạ văn” (trên hình, dưới chữ); nội dung gồm kinh Phật, các bộ “Cổ Châu hạnh”, “Cổ Châu lục” kể truyền thuyết Tứ Pháp và nghi lễ cầu mưa, cầu tạnh, tế Tổ. Đây không chỉ là sản phẩm in ấn — nó là tư liệu Phật giáo dân gian Việt Nam thế kỷ XVIII–XIX hiếm gặp ở dạng còn nguyên cả bộ.

Cảnh quan & Thiên nhiên

Chùa Dâu tọa lạc trên khu đất cao, rộng, bằng phẳng, quay về hướng Tây — bố cục “nội Công ngoại Quốc” điển hình của chùa Bắc Bộ thế kỷ XVII–XVIII. Sân ngoài rộng, tháp Hòa Phong đứng đúng giữa, hai dãy hành lang dài chạy song song theo trục đông – tây. Hệ tường bao quanh và ao chùa làm chùa vừa thoáng, vừa đủ tách khỏi đường làng phía ngoài.

Từ tam quan vào sân tháp, nền nâng lên một bậc đá. Từ sân vào tiền thất, nền nâng thêm một bậc nữa. Vào thượng điện thì ánh sáng dịu xuống vì cửa gỗ thấp và mái dày, gian thờ tối hơn sân ngoài. Đi cả vòng từ ngoài vào trong mất khoảng 15 phút. Sân gạch và bậc đá phẳng, không có dốc, người lớn tuổi và trẻ em đều đi được.

Tháp Hòa Phong là phần nổi bật nhất. Theo thư tịch cổ, thời Trần, Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi từng cho dựng tại đây một tháp chín tầng; kiến trúc hiện nay thuộc thời Lê Trung Hưng, gạch nung già màu nâu sẫm, hiện còn ba tầng cao khoảng 15 m, có cửa vòm ở bốn mặt, tầng trên thu nhỏ dần. Quanh chân tháp có bia đá, chuông đồng, tượng sóc đá, cừu đá — phong cách Lê Trung Hưng nhưng mang dấu văn hóa phương Bắc, gợi nhắc mối liên hệ giữa Dâu với thành Luy Lâu thời Sĩ Nhiếp. Gạch tháp đã ngả rêu, cửa vòm sần và ám khói. Đầu giờ chiều khi nắng xiên thấp là lúc gạch tháp lên màu rõ nhất.

Phía trong, thượng điện và hậu đường nằm dưới mái ngói nâu, hành lang dài nối các tòa nhà tạo bóng râm cho người đi lễ. Tượng Pháp Vân (thần Mây trong Tứ Pháp) là tượng chủ, kế bên là Bà Trắng, Bà Đỏ, Thạch Quang Phật và bộ Tam Thế. Lớp sơn son thếp vàng cũ đã ám khói nhang qua nhiều thế kỷ, không có cảm giác phục dựng.

Vườn tháp tuy không lớn như Bổ Đà nhưng giữ các tháp gạch từ thời Lê – Nguyễn, ghi dấu các thế hệ sư trụ trì. Ao chùa nằm phía đông, mặt nước thường lặng, có tán cây sứ và cau đổ bóng xuống. Cuối chiều ao vắng nhất, hợp ngồi nghỉ trước khi về.

Nên làm gì ở chùa Dâu

Đi trọn trục kiến trúc chính

Tuyến hợp lý cho người đi lần đầu: tam quan → sân tháp Hòa Phong → tiền thất → tiền đường → thiêu hương → thượng điện → hậu đường → hành lang → nhà Tổ – nhà Mẫu → vườn tháp → ao chùa. Dành 1–1,5 giờ cho vòng này là đủ. Sau đó nếu còn thời gian, đi vòng hai chậm hơn để dừng lại ở các điểm quan trọng — tháp Hòa Phong, tượng Pháp Vân, mộc bản (nếu mở cho khách).

Dừng lâu ở tháp Hòa Phong

Đây là điểm gây ấn tượng nhất với nhiều khách. Đứng giữa sân nhìn tháp từ ba mặt, để ý cấu trúc ba tầng, cửa vòm bốn phía, bia đá bên trong cửa vòm, chuông đồng, tượng sóc đá – cừu đá. Tháp đứng chính giữa sân thay vì nép một bên — cách bố cục hiếm thấy ở chùa Việt, làm tháp vừa là cột mốc thị giác vừa là “trạm trung gian” giữa ngoài và trong.

Xem kỹ hệ tượng và không gian thờ Pháp Vân

Thượng điện và hậu đường giữ tượng Đại Thánh Pháp Vân, Bà Trắng, Bà Đỏ, Thạch Quang Phật, Quan Âm Thiên thủ Thiên nhãn, Tam Thế, Quan Âm Chuẩn Đề. Lớp sơn son thếp vàng đã ám khói qua nhiều thế kỷ — phong cách điêu khắc Lê – Nguyễn còn rõ. Giữ giọng nói nhỏ; hỏi nhà chùa trước khi chụp cận trong gian thờ chính.

Hỏi về khu mộc bản

Bộ mộc bản 107 ván gỗ thị (Bảo vật quốc gia 2024) không phải lúc nào cũng mở cho khách tự do. Hỏi ban quản lý chùa hoặc gọi trước nếu bạn muốn xem. Đi cùng thuyết minh viên hoặc nhà sư sẽ giúp hiểu rõ nội dung “Cổ Châu hạnh”, “Cổ Châu lục”, kỹ thuật khắc gỗ thị và vai trò của Dâu như một “nhà in” Phật giáo dân gian. Hợp với người học Hán Nôm, Phật giáo, lịch sử tôn giáo.

Đi đúng dịp lễ hội Tứ Pháp (mồng 8–9/4 âm lịch)

Lễ hội chùa Dâu — lễ rước Phật Tứ Pháp mồng 8–9 tháng 4 âm lịch, là một trong những lễ hội Phật giáo cổ nhất Việt Nam. Có rước kiệu Tứ Pháp giữa các chùa Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện về Dâu, hát Quan họ, trò chơi dân gian. Đi sớm trước 7h sáng để gửi xe và xem trọn nghi lễ chính. Nếu mục tiêu là chụp chi tiết kiến trúc, nên tách hai chuyến — hội đông gấp 5–10 lần ngày thường.

Ăn gì quanh chùa Dâu

Quanh chùa Dâu có các quán cơm và quầy bán lễ vật phục vụ khách hành hương. Đi chùa Dâu buổi sáng, bữa ăn chính thường là mâm lễ chay nhẹ hoặc ăn trưa quê tại Thuận Thành nếu ghép thêm chùa Bút Tháp. Đặc sản của vùng Thuận Thành gồm tương, đậu phụ, xôi gấc, bánh phu thê — đều là sản phẩm từ gạo, nếp, đỗ và nguyên liệu nông nghiệp đồng bằng. Dưới đây là năm món nên thử nếu chỉ có một lần ghé.

Mâm lễ chay nhẹ

Xôi gấc là bữa ăn truyền thống của người Việt khi vào chùa — lễ vật dâng Phật là xôi gấc hoặc xôi đỗ. Xôi gấc làm từ nếp cái hoa vàng, nước dừa non hoặc nước từ vài trái gấc đỏ chín. Hạt nếp ngấm sắc tố gấc lên màu hồng nhạt đến đỏ tím tùy lượng gấc. Vị nếp bùi, ngọt nhẹ, hương dừa nếu dùng nước dừa. Một mâm lễ chay gồm xôi gấc, chè kho (chè sen, chè đỗ, chè đen), oản đỏ hay trắng, hoa quả theo mùa (chuối, cam, chanh).

Bữa lễ chay này vừa để dâng Phật, vừa thành bữa sáng muộn hoặc bữa lót dạ sau khi lễ xong. Đây là cách ăn quen của người đi chùa Bắc Bộ — dễ chuẩn bị, không quá no, và gắn với tín ngưỡng hành hương. Khi vào chùa, có thể mua lễ vật tại các quầy quanh sân chùa, giá 50.000–150.000 đ/mâm.

Bánh phu thê Bắc Ninh

Bánh phu thê là đặc sản tiêu biểu của Bắc Ninh, xuất phát từ làng Đình Bảng (Từ Sơn) nhưng đã phổ biến khắp Kinh Bắc. Vỏ bánh làm từ bột năng trộn đu đủ nạo tươi, lên men nhẹ; nhân là đậu xanh luộc, hạt sen, đường kính, mỡ và muối đủ độ. Bánh gói hình vuông nhỏ trong lá chuối hoặc lá dong, ngoài có lớp vỏ mỏng trong, hơi dai, lớp nhân mềm, bánh nổi bật với hương vị ngọt hơi mặn của nhân kết hợp vị thơm tự nhiên của đu đủ.

Bánh phu thê ăn nguội hoặc hâm nóng nhẹ, kèm chén trà sen hoặc chè đắng — vị ngọt của bánh cân bằng với chè. Đây là quà phổ biến từng mua về cho gia đình hoặc bạn bè. Vì đi chùa Dâu trong ngày không có nhiều bữa, bánh phu thê là món ngọt đáng chọn — vừa lót dạ nhẹ, vừa có thể mang về. Bán tại các quầy quanh chùa, giá 35.000–60.000 đ/cái.

Xôi nếp đường

Xôi nếp đường là bữa ăn nhẹ, dễ làm và thường thấy quanh các chùa Bắc Bộ. Nếp cái hoa vàng ngâm một đêm rồi nấu với nước tinh lọc, thêm chút muối vừa độ, để chín mềm từ từ. Hạt nếp trở nên dẻo, dai, thơm mùi nếp. Trên mặt rắc hạt dẻ rang vàng để tạo độ giòn và hương thơm. Ăn nóng hoặc nguội cũng được, uống nước tinh để không khô cổ.

Xôi nếp đường ăn tại các quầy ăn sáng hoặc một số quán cơm quanh chùa, không phải lễ vật nhưng là thực dụng. Giá tham khảo 25.000–40.000 đ/bát.

Chè sen Bắc Bộ

Chè sen là món tráng miệng truyền thống ở chùa, được nấu từ lá sen tươi hoặc sen khô, đường kính vừa độ. Lá sen được rửa sạch, xé nhỏ, nấu với nước suối hoặc nước lạnh từ từ, thêm đường vừa vừa, không nên quá ngọt. Cốm sen hoặc hạt sen chín được nấu riêng, thêm vào cuối để giữ được hương. Nước chè trong suốt, vàng nhạt, có mùi sen tinh tế.

Chè sen ăn nguội vào ngày hè hoặc nóng vào mùa đông — hợp uống sau bữa cơm quê để giải ngán. Phục vụ miễn phí hoặc giá nhỏ (~10.000 đ) tại các quầy ở chùa.

Bữa cơm quê Thuận Thành

Nếu ghép chùa Dâu với chùa Bút Tháp hoặc thành cổ Luy Lâu trong cùng ngày, các quán cơm dân dã quanh Thuận Thành cung cấp bữa trưa giản dị và thực dụng. Một mâm cơm tiêu biểu gồm cơm trắng (gạo dẻo Bắc Ninh), rau luộc chấm tương Đình Tổ hoặc nước mắm nhẹ, đậu phụ Trà Lâm rán vàng, thịt rang cháy cạnh, canh rau dền hoặc canh mộc nhĩ, nước chấm cà chua nhẹ. Chi phí khoảng 80.000–150.000 đ/người. Tránh các quán nhà hàng cao cấp — chuyến đi chùa Dâu hợp với bữa giản dị hơn.

Đi khi nào đẹp nhất

Chùa Dâu có thể đi cả bốn mùa, nhưng hai khung dễ đi nhất là cuối xuân và mùa thu.

Cuối xuân (tháng 3–5 dương lịch). Trùng dịp lễ hội Tứ Pháp mồng 8–9/4 âm lịch (rơi khoảng đầu tháng 5 dương). Trời ấm, chưa quá nóng, cây cối xanh non. Nếu mục tiêu là xem nghi lễ, nghe Quan họ và thấy Tứ Pháp vận hành trong đời sống thật — đây là khung duy nhất.

Mùa thu (tháng 9–11). Trời cao, nắng dịu, ít mưa, không khí khô vừa phải. Hợp xem kỹ kiến trúc, chụp tháp Hòa Phong, mảng gạch và gỗ chùa. Chùa vắng hơn so với cuối xuân — phù hợp người đi lần đầu muốn dành thời gian tĩnh.

Mùa hè (5–8). Vẫn đi được nhưng nắng và độ ẩm cao, sân gạch rộng nhanh hấp nhiệt. Khởi hành sớm (trước 7h từ Hà Nội) hoặc sau 15h chiều để tránh khung 11–14h.

Mùa đông (12–2). Hợp với người thích vẻ trầm, ít khách. Đổi lại có thể gặp mưa phùn, trời xám và ngày sáng ngắn — chuẩn bị áo ấm.

Lưu ý về giờ trong ngày: - 8–10h sáng: ánh sáng xiên đẹp nhất cho tháp Hòa Phong, sân còn mát. - Giữa trưa cuối tuần: đông; sân gạch nắng vào hè. - 15–17h chiều: ánh chiều thấp làm rõ chi tiết gạch tháp; ao chùa đẹp nhất.

Đi đến chùa Dâu như thế nào

Từ Hà Nội (~25–30 km, 45–75 phút)

• Tuyến phổ biến

  Hà Nội → cầu Đuống/Long Biên → QL5 hoặc đường đê sông Đuống → Thuận Thành — Thanh Khương — chùa Dâu.

• Tuyến cao tốc

  Hà Nội → cao tốc Hà Nội – Bắc Giang → cầu Như Nguyệt → đường tỉnh về Thuận Thành.

• Ô tô riêng/xe dịch vụ

  Hợp gia đình, nhóm, nhất là khi muốn ghép Bút Tháp + Luy Lâu trong cùng ngày.

• Xe máy

  Hợp nhóm trẻ thích dừng ven đê, vào ngõ làng cổ.

• Taxi/xe công nghệ

  Đơn giản nhất, không phải lo gửi xe; giá tham khảo 500.000–800.000 đ/chiều.

• Tour ngày

  Một số đơn vị tổ chức tour “Bát Tràng – Dâu – Bút Tháp – Đông Hồ” hoặc “Dâu – Luy Lâu – Tổ”, lo trọn xe + ăn trưa, ~600.000–900.000 đ/người.

Từ Bắc Ninh (~20 km, 30 phút)

QL17 hoặc đường tỉnh 282 hướng Thuận Thành. Hợp với khách đang ở khu trung tâm Bắc Ninh muốn ghép Dâu + Bút Tháp + đền Đô.

Từ xa / đi máy bay

Bay tới Nội Bài (Hà Nội), sau đó dành 1 ngày cho cụm Kinh Bắc (Dâu – Bút Tháp – Đông Hồ – Đình Bảng) trong chuyến đi miền Bắc rộng hơn.

Di chuyển trong khuôn viên

• Đi bộ hoàn toàn. Nền gạch và bậc đá tương đối phẳng, ít bậc cao.
• Mang giày dễ tháo khi vào gian thờ.
• Bãi gửi xe quanh chùa không quá rộng; dịp hội đến trước 7h sáng để gần.

Lưu ý

• Trang phục kín đáo (không quá ngắn, hở vai).
• Không leo trèo lên tháp Hòa Phong, không chạm tay vào tượng, đồ thờ, mộc bản.
• Hỏi nhà chùa trước khi chụp cận trong thượng điện.
• Mang sẵn tiền mặt mệnh giá nhỏ cho gửi xe, lễ vật, công đức.
• Đường làng Khương Tự hẹp, tránh đậu xe chắn lối dân sinh.

Lịch trình gợi ý

Nửa ngày — Dâu và Luy Lâu

• 7h00

  Khởi hành từ Hà Nội theo đê sông Đuống.

• 8h00–10h00

  Đến chùa Dâu, đi vòng tam quan → tháp Hòa Phong → Tam bảo → hậu đường → vườn tháp.

• 10h00–11h30

  Thành cổ Luy Lâu cách Dâu ~1 km — nền thành đất, bảng giới thiệu, các điểm khai quật.

• 11h30

  Ăn trưa nhẹ tại quán quê Thuận Thành.

• 13h00

  Về Hà Nội.

1 ngày — Dâu, chùa Tổ, Luy Lâu và Bút Tháp

• Sáng (8h–11h)

  Hà Nội → chùa Dâu (2–3 giờ tham quan đầy đủ + mộc bản nếu mở).

• Trưa (11h30–13h)

  Ăn trưa tại Thuận Thành — cơm quê + tương Đình Tổ + đậu Trà Lâm.

• Chiều (13h–15h)

  Chùa Tổ Phúc Nghiêm (gắn truyền thuyết Phật Mẫu Man Nương — “chương mở” của Tứ Pháp) — thành cổ Luy Lâu.

• Cuối chiều (15h–17h)

  Chùa Bút Tháp (kiến trúc Lê Trung Hưng, tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn tay, di tích quốc gia đặc biệt).

• 17h30

  Về Hà Nội theo đê sông Đuống.

2 ngày 1 đêm — Kinh Bắc trọn cụm

• Ngày 1

  Hà Nội → Dâu (sáng) → Tổ + Luy Lâu (chiều) → Bút Tháp (cuối chiều) → ngủ đêm tại Bắc Ninh hoặc Thuận Thành (nghe Quan họ nếu đúng mùa).

• Ngày 2

  Làng tranh Đông Hồ (sáng) → đền Đô – làng Đình Bảng (Từ Sơn) trên đường về (đền thờ tám vị vua nhà Lý) → Hà Nội.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Chùa Dâu có phù hợp cho trẻ em và người lớn tuổi không?

Đáp: Có. Khuôn viên không quá rộng, quãng đi bộ 1–1,5 giờ, nền gạch phẳng, ít bậc cao. Chỉ cần tránh giữa trưa mùa hè và chọn giày đế bám tốt. Vườn tháp đường gồ ghề một chút nhưng người lớn tuổi vẫn đi được.

Hỏi: Đi tự túc có khó không hay nên đi tour?

Đáp: Tự túc rất dễ — đường quốc lộ và đê sông Đuống tốt, biển hướng dẫn vào Thanh Khương rõ. Tour hữu ích hơn nếu bạn muốn nghe thuyết minh sâu về lịch sử Phật giáo sớm, Tứ Pháp, mộc bản, hoặc kết hợp Dâu – Tổ – Luy Lâu – Bút Tháp trong một ngày mà không phải tự lo phương tiện.

Hỏi: Nên đi ngày thường hay đúng dịp hội Tứ Pháp?

Đáp: Tùy mục tiêu. Ngày thường hợp xem chi tiết kiến trúc, chụp ảnh, không gian thiền yên tĩnh — đặc biệt mùa thu (tháng 9–11). Dịp hội mồng 8–9/4 âm lịch hợp người muốn xem nghi lễ Tứ Pháp đang vận hành, nghe Quan họ và cảm nhận đời sống tín ngưỡng vùng Dâu — nhưng đông gấp 5–10 lần, khó dành thời gian xem kỹ kiến trúc. Lý tưởng nhất là tách hai chuyến: một cho ngày thường, một cho lễ hội.

Địa điểm gần đó

Thành cổ Luy Lâu — ~1 km

Thành cổ Luy Lâu cách chùa Dâu ~1 km, là đô thị cổ từng làm thủ phủ Giao Châu trong nhiều thế kỷ đầu Công nguyên. Các đợt khai quật phát lộ nền kiến trúc, gạch, ngói, đồ gốm từ thế kỷ VI–IX, xưởng đúc trống đồng Đông Sơn và bằng chứng giao thương sớm với Ấn Độ – Trung Á. Ghép Luy Lâu sau Dâu giúp chuyến đi có trục: từ cổ tự (chùa) sang nền đô thị (thành) bao quanh nó.

Chùa Tổ Phúc Nghiêm — ~2 km

Chùa Tổ Phúc Nghiêm gắn trực tiếp với truyền thuyết Phật Mẫu Man Nương — “chương mở” của tín ngưỡng Tứ Pháp. Nếu Dâu là tâm điểm cộng đồng và lễ hội, chùa Tổ là cội tích của truyền thuyết. Hợp ghép cùng ngày, ngay sau Dâu, khi mạch câu chuyện Tứ Pháp vẫn còn liền.

Chùa Bút Tháp — ~4 km