Nhà cổ Huỳnh Thủy Lê – ngôi nhà “Người tình” ở Sa Đéc

Vì sao nên đến nhà cổ Huỳnh Thuỷ Lê

Nhà cổ Huỳnh Thuỷ Lê là một trong số ít ngôi nhà Hoa kiều thế kỷ XIX còn nguyên vẹn ở ĐBSCL, đồng thời là bối cảnh thật của một tác phẩm văn học đoạt giải quốc tế.

Thứ nhất, kiến trúc pha ba phong cách trong cùng một ngôi nhà. Khung chịu lực bằng gỗ quý (cẩm lai, gõ đỏ) chạm khắc hoa văn Hoa kiều truyền thống: rồng, phượng, mai, trúc, bát tiên. Tường ngoài xây gạch dày 40 cm theo kiểu biệt thự Pháp (thêm vào năm 1917), cửa sổ vòm cung. Mái ngói âm dương kiểu Việt, bờ nóc đắp hình lưỡng long chầu nguyệt. Ba lớp kiến trúc này xếp chồng lên nhau mà không xung đột, phản ánh đời sống đa văn hóa của cộng đồng Hoa kiều tại Nam Bộ đầu thế kỷ XX.

Thứ hai, câu chuyện tình Marguerite Duras-Huỳnh Thuỷ Lê là một trong những mối tình liên văn hóa nổi tiếng nhất trong văn học Pháp thế kỷ XX. Duras viết "L'Amant" khi đã 70 tuổi, kể lại chi tiết mối quan hệ giữa cô gái Pháp 15 tuổi nghèo khó và chàng công tử Hoa kiều giàu có 23 tuổi tại Sa Đéc thập niên 1920. Tiểu thuyết bán hàng triệu bản, được dịch ra hàng chục ngôn ngữ. Phim "The Lover" (1992, đạo diễn Jean-Jacques Annaud) quay tại Việt Nam, đưa hình ảnh Sa Đéc và ngôi nhà ra thế giới. Du khách Pháp, Nhật, và Hàn Quốc đến đây đặc biệt vì bối cảnh văn học này.

Thứ ba, vị trí ngay trung tâm Sa Đéc, cách làng hoa Tân Quy Đông 2 km và chợ Sa Đéc 500 m. Kết hợp nhà cổ, làng hoa và ăn hủ tiếu Sa Đéc trong cùng nửa ngày, tạo tuyến tham quan hoàn chỉnh cho du khách đi miền Tây.

Lịch sử & Bản sắc

Gia đình Huỳnh Cẩm Thuận thuộc cộng đồng Hoa kiều gốc Phúc Kiến di cư đến Sa Đéc vào nửa cuối thế kỷ XIX. Ông Thuận làm giàu nhờ buôn bán lúa gạo và bất động sản, trở thành một trong những thương nhân giàu nhất vùng Sa Đéc. Năm 1895, ông xây ngôi nhà ba gian truyền thống tại mặt tiền đường ven sông, hoàn toàn bằng gỗ quý (cẩm lai, gõ đỏ, mun), mái ngói âm dương, nền đá xanh. Nhà rộng 258 m², ba gian hai chái, bố trí theo phong thủy Hoa kiều: gian giữa thờ tổ tiên, hai gian bên là phòng tiếp khách và phòng ngủ.

Năm 1917, con trai ông Thuận cho trùng tu lớn: giữ nguyên khung gỗ và hệ cột bên trong, nhưng thay tường gỗ bằng tường gạch dày 40 cm theo kiểu biệt thự Pháp đang thịnh hành tại Đông Dương. Cửa sổ vòm cung, cửa chính hai cánh gỗ chạm, và sàn gạch bông hoa (gạch encaustic cement tile nhập từ Pháp) được lắp đặt. Phần mái giữ nguyên ngói âm dương Việt. Kết quả: ngôi nhà trở thành tổ hợp kiến trúc ba lớp, bên ngoài trông như biệt thự thuộc địa Pháp, bên trong bước vào là không gian gỗ Hoa kiều truyền thống.

Huỳnh Thuỷ Lê (1906-1972), con trai gia chủ, lớn lên trong ngôi nhà này. Khoảng năm 1929-1930, khi đã 23 tuổi, Lê gặp Marguerite Duras (khi đó 15-16 tuổi) tại Sa Đéc. Duras sinh năm 1914 tại Gia Định (nay là TP HCM), mẹ cô là giáo viên tại trường tiểu học Pháp ở Sa Đéc. Mối quan hệ giữa chàng công tử Hoa kiều giàu có và cô gái Pháp nghèo kéo dài khoảng hai năm trước khi Duras về Pháp học đại học. Hai người không bao giờ gặp lại. Lê sau đó lập gia đình với người phụ nữ Hoa kiều do cha sắp đặt và sống trong ngôi nhà cho đến khi qua đời năm 1972.

Marguerite Duras trở thành nhà văn, nhà biên kịch nổi tiếng tại Pháp. Đến năm 70 tuổi (1984), bà xuất bản "L'Amant" (Người tình) kể lại mối tình Sa Đéc. Tiểu thuyết đoạt giải Goncourt (giải văn học danh giá nhất Pháp), bán hơn 2,4 triệu bản chỉ riêng tại Pháp, được dịch ra hơn 40 ngôn ngữ. Năm 1992, đạo diễn Jean-Jacques Annaud dựng phim "The Lover" dựa trên tiểu thuyết, quay một phần tại Việt Nam. Duras qua đời năm 1996 tại Paris.

Sau năm 1975, ngôi nhà vẫn thuộc sở hữu hậu duệ gia đình Huỳnh. Năm 2007, Công ty Cổ phần Du lịch Đồng Tháp nhận ủy thác bảo quản và khai thác du lịch. Nhà được trùng tu cẩn thận: giữ nguyên kết cấu gỗ, sửa chữa phần mái và tường, phục chế gạch bông hoa trên sàn, và bổ sung khu trưng bày ảnh tư liệu về Duras và Huỳnh Thuỷ Lê. Năm 2009, nhà cổ được công nhận Di tích Kiến trúc Nghệ thuật cấp Quốc gia. Hiện tại, nhà đón khoảng vài chục nghìn khách/năm, đông khách Pháp, Nhật, Hàn, và khách Việt.

Cộng đồng Hoa kiều tại Sa Đéc (gốc Phúc Kiến, Triều Châu, Quảng Đông) từng chiếm phần đáng kể dân số và kinh tế thương mại của thị xã trong thế kỷ XIX-XX. Nhiều ngôi nhà và hội quán Hoa kiều dọc bờ sông Sa Đéc đã bị phá bỏ hoặc xuống cấp. Nhà Huỳnh Thuỷ Lê là một trong số ít ngôi nhà Hoa kiều lớn còn nguyên vẹn, vừa là di tích kiến trúc vừa là chứng nhân lịch sử cộng đồng Hoa kiều Nam Bộ.

Cảnh quan & Thiên nhiên

Nhà cổ nằm trên đường Nguyễn Huệ, con đường chính chạy dọc bờ sông Sa Đéc (nhánh nhỏ của sông Tiền). Mặt tiền nhà hướng ra đường, phía sau giáp khu dân cư. Sông Sa Đéc rộng khoảng 50-80 m tại đoạn này, ghe thuyền qua lại, bờ sông lát đá và trồng cây xanh.

Ngôi nhà không nằm trong khu thiên nhiên hoang dã mà nằm giữa đô thị Sa Đéc. Tuy nhiên, vị trí ven sông tạo gió mát, và kiến trúc nhà cổ (trần cao 4-5 m, sàn gạch bông, tường dày 40 cm) giữ nhiệt độ bên trong mát hơn ngoài trời 3-4°C. Sân trước nhà có cây cổ thụ nhỏ che bóng.

Sa Đéc nằm ven sông Tiền, địa hình phẳng phù sa ĐBSCL, cao độ 1-3 m. Sông rạch chằng chịt, vườn cây ăn trái xen kẽ khu dân cư. Làng hoa Tân Quy Đông nằm cách nhà cổ 2 km về phía nam, trải dọc bờ sông Sa Đéc.

Khí hậu nhiệt đới gió mùa ĐBSCL: nóng ẩm quanh năm 27-35°C. Mùa khô tháng 12-4 nắng, mùa mưa tháng 5-11 mưa chiều. Tham quan nhà cổ không phụ thuộc thời tiết vì toàn bộ nằm trong nhà, nhưng kết hợp làng hoa thì mùa khô dễ chịu hơn (đặc biệt dịp Tết khi hoa nở rộ).

Nên làm gì ở nhà cổ Huỳnh Thuỷ Lê

Tham quan kiến trúc và nội thất nhà cổ

Vào nhà, quan sát chi tiết kiến trúc ba lớp: cột gỗ cẩm lai chạm khắc hoa văn Hoa kiều (rồng cuốn, phượng múa, bát tiên), tường gạch dày kiểu Pháp với cửa sổ vòm cung, sàn gạch bông hoa nhập từ Pháp đầu thế kỷ XX, và bàn thờ gỗ mun đen nặng hàng trăm kg. Gian giữa có bàn thờ tổ tiên gia đình Huỳnh, hai gian bên trưng bày đồ nội thất gỗ quý (tủ, bàn, ghế) đời Nguyễn và thời Pháp thuộc. Trần nhà cao 4-5 m, dầm gỗ lộ thiên. Hướng dẫn viên tại chỗ giải thích ý nghĩa từng chi tiết chạm khắc. Vé 20.000-30.000 đ/người. Thời gian 30-45 phút.

Xem khu trưng bày ảnh Marguerite Duras

Phòng trưng bày phía sau nhà chính chứa ảnh chụp Marguerite Duras thời trẻ tại Đông Dương, ảnh Huỳnh Thuỷ Lê, bản in tiểu thuyết "L'Amant" bằng tiếng Pháp và bản dịch tiếng Việt, poster phim "The Lover" (1992), và bản đồ Sa Đéc thời thuộc địa. Bảng thông tin song ngữ Việt-Anh (một số bảng có tiếng Pháp) kể lại dòng thời gian mối tình từ năm 1929 đến khi Duras rời Việt Nam. Thời gian 15-20 phút.

Chụp ảnh kiến trúc Đông Dương

Ngôi nhà là background chụp ảnh kiến trúc đẹp nhất Sa Đéc. Mặt tiền kiểu Pháp với cửa sổ vòm, bên trong gỗ chạm khắc Hoa kiều tạo hai phong cách ảnh khác nhau. Nên chụp mặt tiền buổi sáng 8-10h khi nắng chiếu trực diện. Bên trong nhà ánh sáng tự nhiên từ cửa sổ vòm, không cần flash. Không hạn chế chụp ảnh.

Kết hợp tuyến Sa Đéc: nhà cổ và làng hoa và chợ

Nhà cổ nằm trung tâm Sa Đéc, kết hợp dễ dàng: đi bộ 500 m ra chợ Sa Đéc (mua bánh phồng tôm, nem Lai Vung), đi xe 2 km đến làng hoa Tân Quy Đông (đặc biệt mùa Tết), và ăn hủ tiếu Sa Đéc tại quán gần nhà cổ. Tuyến nửa ngày: nhà cổ (45 phút) → chợ Sa Đéc (30 phút) → làng hoa (1-2 giờ) → ăn trưa hủ tiếu.

Mua sách và quà lưu niệm

Quầy bán hàng trong nhà cổ có bản in tiểu thuyết "L'Amant" (tiếng Pháp, Anh, Việt), postcard ảnh nhà cổ, và sách ảnh về kiến trúc Hoa kiều Nam Bộ. Giá sách 80.000-200.000 đ, postcard 10.000-20.000 đ/tấm.

Ăn gì ở Sa Đéc

Hủ tiếu Sa Đéc khô

Đặc sản nổi tiếng nhất thành phố. Sợi hủ tiếu Sa Đéc làm từ bột gạo Sa Đéc, dai hơn và trắng hơn hủ tiếu nơi khác vì dùng gạo mới xay tươi. Ăn khô (không chan nước dùng): trộn xì dầu, mỡ hành, thêm thịt heo xắt, tôm, giá, hẹ, hành phi. Nước dùng trong vắt phục vụ riêng trong chén nhỏ để nhúng. Một tô 35.000-50.000 đ. Quán Hủ Tiếu Bà Sẩm (188 Trần Hưng Đạo, Sa Đéc) mở hơn 50 năm, từng được báo chí quốc tế giới thiệu. Quán Cô Liên (đường Hùng Vương) cũng lâu năm, nước dùng ninh xương heo đặc biệt thơm.

Nem Lai Vung

Nem chua gốc Lai Vung (cách Sa Đéc 10 km). Thịt heo nạc giã nhuyễn trộn bì heo thái sợi, tỏi, tiêu, thính gạo, gói lá chuối ủ 3-5 ngày cho lên men chua tự nhiên. Công thức truyền thống: 8 phần thịt, 2 phần bì. Vị chua nhẹ, dai giòn, ăn kèm tỏi sống và ớt hiểm. Một chục (10 cái) 30.000-60.000 đ. Mua tại chợ Sa Đéc hoặc dọc QL80. Là quà mang về phổ biến nhất Đồng Tháp.

Bánh phồng tôm Sa Giang

Sản phẩm của nhà máy Sa Giang tại Sa Đéc, thương hiệu xuất khẩu hơn 50 năm. Bánh mỏng tròn, chiên phồng giòn xốp trong dầu nóng, vị tôm đậm. Ăn kèm cơm hoặc ăn vặt. Mua tại nhà máy hoặc chợ 20.000-40.000 đ/gói. Có nhiều vị: tôm nguyên bản, cua, mực, và rau củ.

Lẩu cá linh bông điên điển (mùa nước nổi)

Đặc sản miền Tây mùa nước nổi (tháng 8-11). Cá linh nhỏ từ Biển Hồ Campuchia theo nước lũ về, nấu lẩu chua với me non. Bông điên điển vàng (hoa mọc ven kênh mùa nước) nhúng vào nước lẩu. Rau nhúng: bắp chuối, bông súng, rau muống. Một nồi cho 3-4 người 150.000-250.000 đ. Nhà hàng Bông Sen (đường Hùng Vương, Sa Đéc) phục vụ lẩu cá linh mùa nước nổi.

Chè bưởi Sa Đéc

Cùi bưởi năm roi thái sợi, ngâm nước vôi cho giòn, nấu chè đường với bột báng và nước cốt dừa. Cùi bưởi giòn sần sật, nước chè ngọt thanh, béo nhẹ từ dừa. Một chén 15.000-25.000 đ. Quán chè trên đường Nguyễn Huệ (gần nhà cổ).

Đi khi nào đẹp nhất

Nhà cổ mở cửa quanh năm, tham quan trong nhà nên không phụ thuộc thời tiết. Giờ mở cửa: 7h30-17h hàng ngày.

Kết hợp mùa hoa Tết (tháng 12 âm lịch đến tháng Giêng): tham quan nhà cổ buổi sáng, làng hoa buổi chiều. Đây là thời gian đẹp nhất vì cả Sa Đéc ngập sắc hoa.

Tháng 3-5: nóng (34-37°C) nhưng ít khách, nhà cổ yên tĩnh. Tháng 8-11: mùa nước nổi, kết hợp ăn cá linh bông điên điển.

Du khách Pháp đông nhất tháng 11-3 (mùa đông châu Âu, du khách Pháp đi Đông Nam Á). Du khách Việt đông nhất dịp Tết và lễ 30/4.

Thời điểm trong ngày: sáng 8h-10h mát nhất, mặt tiền nhà nhận nắng đẹp chụp ảnh. Chiều 14h-16h nóng nhưng bên trong nhà mát. Tránh 11h-13h trưa nắng gắt trên đường.

Đi đến nhà cổ Huỳnh Thuỷ Lê bằng cách nào

Từ trung tâm Sa Đéc: 500 m trên đường Nguyễn Huệ, đi bộ 5-7 phút hoặc xe máy 2 phút.

Từ Cao Lãnh: 25 km theo QL80, khoảng 30 phút bằng ô tô.

Từ TP HCM: 140 km theo cao tốc Trung Lương đến cầu Mỹ Thuận, qua Vĩnh Long rồi QL80 đi Sa Đéc. Khoảng 2,5 giờ. Xe khách giường nằm TP HCM-Sa Đéc (bến xe miền Tây, 100.000-130.000 đ, 3 giờ).

Từ Cần Thơ: 60 km theo QL1A rồi QL80, khoảng 1,5 giờ.

Tour: nhiều tour miền Tây 2 ngày từ TP HCM kết hợp Sa Đéc (nhà cổ và làng hoa) và Đồng Tháp (Tràm Chim/Gáo Giồng/Đồng Sen), giá 1.500.000-2.500.000 đ/người.

Nhà cổ nằm mặt tiền đường lớn, dễ tìm, có biển chỉ dẫn. Đỗ xe máy miễn phí trước nhà. Ô tô đỗ ven đường (không có bãi riêng).

Lịch trình gợi ý

Hành trình nửa ngày Sa Đéc

Xuất phát 8h từ trung tâm Sa Đéc (hoặc 6h từ TP HCM, đến 8h30). Từ 8h30 đến 9h15 tham quan nhà cổ Huỳnh Thuỷ Lê (kiến trúc và trưng bày Duras). 9h30-10h ăn hủ tiếu Sa Đéc tại quán Bà Sẩm (188 Trần Hưng Đạo). 10h15-12h làng hoa Tân Quy Đông (đi bộ dọc vườn hoa, vườn bonsai, chụp ảnh). 12h mua nem Lai Vung và bánh phồng tôm Sa Giang tại chợ Sa Đéc. 12h30 khởi hành về hoặc tiếp tục đi Cao Lãnh.

Hành trình 2 ngày 1 đêm Sa Đéc và Đồng Tháp

Ngày 1: TP HCM đến Sa Đéc (2,5 giờ). Sáng nhà cổ và ăn hủ tiếu. Chiều làng hoa và mua đặc sản. Ngủ Sa Đéc hoặc Cao Lãnh.

Ngày 2: Đi Gáo Giồng (vườn chim, rừng tràm) hoặc Đồng Sen Tháp Mười (hái sen, mùa 6-10) hoặc VQG Tràm Chim (sếu đầu đỏ, mùa 12-3). Ăn trưa đồng quê. Chiều về TP HCM.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Nhà cổ có liên quan gì đến phim "The Lover"?: Đây là ngôi nhà thật của Huỳnh Thuỷ Lê, nhân vật nam trong tiểu thuyết "L'Amant" (Người tình) của Marguerite Duras. Tuy nhiên, phim năm 1992 không quay tại ngôi nhà này mà quay tại các bối cảnh dựng lại ở TP HCM và Mỹ Tho. Ngôi nhà là nơi Huỳnh Thuỷ Lê sống thật, không phải trường quay.

Hỏi: Có cần đặt trước không?: Không cần. Mua vé tại cửa và vào tham quan. Hướng dẫn viên có sẵn. Nhóm lớn (trên 20 người) nên gọi trước để sắp xếp hướng dẫn riêng.

Hỏi: Tham quan mất bao lâu?: 30-45 phút nếu nghe hướng dẫn viên kể chi tiết. 15-20 phút nếu chỉ xem nhanh và chụp ảnh. Nhà không lớn (258 m²) nhưng chi tiết chạm khắc nhiều, cần thời gian ngắm.

Hỏi: Marguerite Duras là ai?: Nhà văn Pháp (1914-1996), sinh tại Gia Định (nay TP HCM), sống ở Đông Dương đến 18 tuổi. Nổi tiếng với tiểu thuyết "L'Amant" (1984, giải Goncourt) và kịch bản phim "Hiroshima Mon Amour" (1959). "L'Amant" kể lại mối tình giữa cô và Huỳnh Thuỷ Lê tại Sa Đéc thập niên 1920.

Cụm điểm tham quan gần

• Làng hoa Sa Đéc cách 2 km, làng trồng hoa lớn nhất ĐBSCL với hơn 2.500 hộ chuyên canh, đẹp nhất mùa Tết.
• Đồng Sen Tháp Mười cách 20 km phía bắc, cánh đồng sen 20 ha với chèo xuồng hái sen và ẩm thực từ sen.
• Gáo Giồng cách 40 km phía tây bắc, rừng tràm 1.670 ha và sân chim hàng chục nghìn con cò.
• VQG Tràm Chim cách 50 km phía bắc, khu Ramsar 7.300 ha với sếu đầu đỏ (mùa khô tháng 12-3).
• Chợ nổi Trà Ôn cách 30 km phía đông nam, chợ nổi trên sông Hậu họp theo con nước, buôn bán trái cây sỉ trên ghe.