Phú Thọ

Dân cư & dân tộc

Phú Thọ mới có dân số ước tính trên 3 triệu người. Người Kinh chiếm đa số, sống tập trung ở thành phố Việt Trì (đô thị loại I), Vĩnh Yên cũ, Hoà Bình cũ và các thị trấn ven sông. Phần Hoà Bình cũ là địa bàn lớn nhất của người Mường ở Việt Nam – chiếm khoảng 60% dân số khu vực này (khoảng 500 nghìn người Mường), tập trung ở Tân Lạc, Lạc Sơn, Kim Bôi, Cao Phong; còn có người Thái ở Mai Châu, Tày, Dao, Mông sinh sống trên các bản núi.

Tiếng Mường (gần với tiếng Việt cổ) được sử dụng rộng rãi trong các bản Mường Bi, Mường Vang. Phần Phú Thọ cũ chủ yếu là Kinh nhưng có cộng đồng Mường, Cao Lan – San Chí (Sán Chỉ) ở Yên Lập, Thanh Sơn, Tân Sơn. Tiếng Việt là ngôn ngữ chung; giọng Phú Thọ – Vĩnh Phúc gần với giọng Hà Nội nhưng có nhiều âm cuối cứng hơn.

Khám phá & ẩm thực

Hành trình tiêu biểu mở đầu bằng Khu di tích Đền Hùng – nơi mỗi người Việt nên đến ít nhất một lần để dâng hương các vua Hùng. Khu di tích rộng 1.030 ha gồm Đền Hạ (nơi Lạc Long Quân và Âu Cơ sinh con), Đền Trung (nơi vua Hùng họp triều), Đền Thượng (đỉnh Nghĩa Lĩnh – nơi vua Hùng tế trời), Lăng vua Hùng và Đền Giếng. Lễ giỗ Tổ ngày 10/3 âm lịch là một trong những lễ hội lớn nhất Việt Nam.

Sau đó về Làng cổ Hùng Lô – hát Xoan Phú Thọ nghe các nghệ nhân hát thờ – Hùng Lô là một trong bốn phường Xoan gốc, vẫn giữ nguyên cách hát truyền thống không nhạc cụ, với người hát đứng theo đội hình thờ trong đình làng.

Sang phần Vĩnh Phúc cũ, đi Hồ Đại Lải để thư giãn cuối tuần với các resort, sân golf và các hoạt động thể thao mặt nước; hoặc lên Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên & Đại Bảo Tháp Mandala trên Tam Đảo – cụm Phật giáo Trúc Lâm với thiền viện được xây năm 2005, đại bảo tháp xây 2018 cao 22 m – là điểm hành hương Phật giáo lớn nhất phía bắc Hà Nội. Trên đỉnh Tam Đảo có khu Tam Đảo cổ với biệt thự Pháp được Pháp xây từ 1907 (cùng thời với Sa Pa và Đà Lạt) – nay vẫn là điểm nghỉ dưỡng phổ biến.

Khách yêu thiên nhiên dành nhiều thời gian cho phần Hoà Bình cũ. Khu du lịch hồ Hoà Bình để đi thuyền giữa lòng hồ rộng 8.900 ha, ngắm các đảo nhỏ, đền Bà Chúa Thác Bờ và đập thuỷ điện Hoà Bình; Làng đá Ba Khan – Hạ Long trên cạn với những vách đá vôi soi xuống mặt hồ; hoặc ngủ một đêm tại Cụm du lịch cộng đồng Đà Bắc ở các bản Hiền Lương, Đá Bia, Ke – nơi người Mường, Tày tổ chức homestay với cồng chiêng, rượu cần và món ăn dân tộc.

Sau ngày dài, ngâm mình tại Suối khoáng nóng Thanh Thuỷ – suối khoáng tự nhiên 40°C ở Phú Thọ với resort hiện đại; hoặc đi suối khoáng Kim Bôi (Hoà Bình cũ) cũng nổi tiếng từ thời Pháp.

Ẩm thực Phú Thọ là bữa cỗ trung du và Mường. Bánh tai (bánh hòn) – đặc sản Phú Thọ làm từ bột gạo nếp tẻ pha, nhân thịt heo và mộc nhĩ, hấp có hình tai – ăn vào bữa sáng. Bánh sắn Phú Thọ mộc mạc – làm từ bột sắn, nhân đậu xanh hoặc thịt – là món của người dân lao động vùng trung du.

Khách yêu đặc sản thử Bò tái kiến đốt chua nhẹ độc đáo của người Mường – thịt bò mỏng được "xông" trên ổ kiến vàng để kiến cắn vào, sau đó thái và chế biến tái với chanh, ớt, mắc khén; là món "thử thách" dành cho người sành ăn. Cá Anh Vũ và lẩu cá lăng Việt Trì nức tiếng từ thời các vua Hùng – cá Anh Vũ chỉ sống ở ngã ba Bạch Hạc, là cá tiến vua, hiện hiếm và rất đắt; cá lăng phổ biến hơn, dùng nấu lẩu măng chua.

Người Mường có Canh loóng nấu lá đu đủ – món thanh mát ngày hè, có vị hơi đắng nhẹ; và Canh rau sắn chua nấu cá là món đãi khách quê – rau sắn (lá cây sắn) muối chua nấu với cá đồng, đậm chất nông dân vùng cao. Ngoài ra, người Mường nổi tiếng với cơm lam ống tre, thịt gà nướng cơm lam và rượu cần – rượu nếp ủ trong vại sành nhiều tháng, uống bằng ống trúc dài.

Sang phần Vĩnh Phúc cũ thử Bánh nẳng Vĩnh Phúc – bánh từ bột nếp ngâm nước tro, hấp chín có vị mát, ăn với mật mía – đặc sản Tam Dương; và Bánh trùng mật mía Vĩnh Tường – món tráng miệng dân dã làm từ bột nếp viên và mật mía. Ba ngày là vừa đủ cho một chuyến Đền Hùng – Tam Đảo – hồ Hoà Bình; nếu cộng thêm Mai Châu (giáp Hoà Bình cũ) cần thêm 1 ngày.