Lai Châu

Dân cư & dân tộc

Lai Châu có dân số khoảng 480 nghìn người, là một trong những tỉnh ít dân nhất Việt Nam (chỉ hơn Bắc Kạn, Đắk Nông trước sáp nhập, và đứng cuối bảng dân số sau sáp nhập). Tỉnh có hai mươi dân tộc cùng sinh sống – là tỉnh có số lượng dân tộc nhiều nhất Việt Nam.

Người Thái và người Mông là hai nhóm đông nhất (mỗi nhóm khoảng 30%), sau đó là Dao, Hà Nhì, Giáy, Lào, Lự, Mảng, Cống và Si La – nhiều nhóm thuộc loại dân tộc rất ít người (dưới 10.000 người). Đặc biệt người Mảng (dân tộc rất ít người, dưới 5.000 người, sống chủ yếu ở Mường Tè) và Cống (Mường Tè, Sìn Hồ) là những dân tộc đặc thù của Lai Châu, được Nhà nước có chính sách bảo tồn riêng. Người Kinh chủ yếu ở Lai Châu (~10% dân số tỉnh).

Tiếng Thái, tiếng Mông, tiếng Hà Nhì được dùng song song tiếng Việt; nhiều bản vẫn duy trì trang phục, kiến trúc nhà sàn và tín ngưỡng riêng. Khu vực Mường Tè ở phía tây – cực tây tỉnh giáp Trung Quốc và Lào – là một trong những vùng còn nguyên sơ nhất Việt Nam, ít chịu ảnh hưởng của lối sống đô thị hoá hiện đại.

Khám phá & ẩm thực

Trải nghiệm Lai Châu thường bắt đầu ở Bản Sin Suối Hồ – ngôi làng người Mông được nhiều giải thưởng du lịch cộng đồng (giải Du lịch cộng đồng ASEAN 2019) – để xem nhà gỗ, vườn lan và đường đá lát sạch sẽ. Bản Sin Suối Hồ là điểm du lịch cộng đồng đầu tiên do người Mông quản lý ở Việt Nam, ở độ cao 1.500 m, với 116 hộ gia đình tham gia.

Tiếp theo là Bản Sì Thâu Chải trên đỉnh đồi với điểm dù lượn nổi tiếng – Sì Thâu Chải nằm ở độ cao 1.400 m, là một trong số ít điểm dù lượn ở Việt Nam có thể bay qua thung lũng dài 6 km nhìn xuống ruộng bậc thang. Khách yêu thiên nhiên có thể leo lên Cao nguyên Sìn Hồ để săn mây vào sáng sớm – trên cao nguyên có chợ phiên Sìn Hồ rất sống động, nhiều người Dao Đỏ và Mông tụ về.

Khách thích hang động vào Quần thể động Pu Sam Cáp – hệ hang đá vôi được mệnh danh "Đông Dương đệ nhất động", gồm các hang Thiên Đường, Thiên Môn, Thuỷ Tinh với những thạch nhũ kỳ ảo và hồ nước ngầm. Người ưa thử thách đăng ký leo Đỉnh Bạch Mộc Lương Tử (Ky Quan San) – một trong những đỉnh núi đẹp nhất Việt Nam ở 3.046 m, với tour 3 ngày 2 đêm cắm trại trên núi và "săn mây" lúc bình minh từ độ cao 3.000 m – được giới trekker Việt Nam đánh giá là "top 5 cung leo đẹp nhất".

Cuối tuần dành buổi sáng đi Chợ San Thàng – chợ phiên đặc trưng nhất của Lai Châu, có cả phiên ngày và phiên đêm – nơi các bản đến trao đổi nông sản, mua quần áo và gặp gỡ. Khách yêu cảm giác mạnh đứng trên Cầu kính Rồng Mây ở độ cao 2.200 m nhìn xuống vực sâu 800 m – là một trong những cầu kính cao nhất Đông Nam Á; rồi ghé Guồng nước Nà Khương ngắm ruộng người Thái Tam Đường với hệ thống guồng nước truyền thống đưa nước lên ruộng cao – một sáng tạo kỹ thuật đáng kinh ngạc của người Thái.

Ẩm thực Lai Châu đậm vị núi rừng và rất ít can thiệp – là vùng còn giữ nhiều món ăn nguyên thuỷ của người Thái, Mông, Hà Nhì. Bữa cơm bản nên có Chẳm chéo – chén chấm trộn mắc khén, ớt rừng, tỏi nướng, muối, được dùng chấm hầu hết món ăn Tây Bắc; ăn cùng Cá suối chiên giòn rụm hoặc canh cá suối nấu với rau rừng.

Người ưa món lạ thử Cá bống vùi tro – cách hấp cá truyền thống của người Thái: cá bống tươi rửa sạch, nhồi sả, mắc khén, ớt vào bụng, gói lá chuối rồi vùi vào tro nóng; món này có hương vị độc đáo do tro hấp thụ độ ẩm thừa và cho thịt cá khô đậm vị. Canh tiết lá đắng – canh từ tiết heo và lá đắng (loại lá rừng có vị đắng đặc trưng) – dành cho người ưa vị mạnh, được người Thái coi là món bổ máu.

Bữa sáng có Bún Bính Lù – sợi bún nhỏ đặc trưng của người Mảng ở Mường Tè – ăn với nước dùng từ xương heo và rau rừng. Mua quà mang về có Combo xôi tím – thịt gác bếp – chè Shan tổng hợp đặc sản núi: xôi tím nhuộm từ lá cẩm tím tự nhiên, thịt trâu/lợn gác bếp khô được ướp mắc khén và treo trên bếp lửa nhiều tháng, chè Shan tuyết cổ thụ ở Sìn Hồ với búp non phủ tuyết trắng.

Đặc biệt mua về có Cao dược liệu & sâm Lai Châu – loại sâm tự nhiên hiếm được phát hiện ở vùng núi Mường Tè cuối thập niên 2010, được công nhận là sâm Việt Nam thứ hai sau sâm Ngọc Linh, có giá trị dược liệu cao và đang được trồng nhân tạo. Hai đến ba ngày là vừa đủ để chạm tay vào mây và nghe tiếng sáo Mông trên các bản núi; nếu cộng thêm tour leo Ky Quan San cần thêm 3 ngày.