Thái Nguyên

Dân cư & dân tộc

Thái Nguyên mới có dân số khoảng 1,7 triệu người với gần ba mươi dân tộc cùng sinh sống. Người Kinh chiếm đa số ở phần Thái Nguyên cũ (~73% toàn tỉnh sau sáp nhập), tập trung ở Thái Nguyên, Sông Công và các vùng đồng bằng. Phần Bắc Kạn cũ là địa bàn của người Tày (chiếm tỉ lệ cao nhất khu vực này, ~52% dân số Bắc Kạn cũ), Nùng, Dao, Mông, Sán Chỉ.

Thái Nguyên là quê hương của người Sán Dìu – một dân tộc có dân số khoảng 100.000 người – với tiếng nói khác biệt (gần với tiếng Quảng Đông) và truyền thống làm nông. Tiếng Tày, Nùng được sử dụng phổ biến trong các bản phía bắc song song tiếng Việt; nhiều bản còn duy trì kiến trúc nhà sàn và lễ hội truyền thống. Đại học Thái Nguyên là một trong những đại học vùng lớn nhất Việt Nam, thu hút hơn 100.000 sinh viên từ khắp các tỉnh phía bắc.

Khám phá & ẩm thực

Hành trình Thái Nguyên thường mở đầu ở Đồi chè Tân Cương – tham quan vườn chè và pha chè theo lối cổ truyền với ấm tử sa, chén hạt mít. Có thể trải nghiệm hái chè cùng nông dân, học pha chè và thưởng trà tại các trang trại như Hảo Đạt, Đồng Hỷ. Tiếp theo là ATK Định Hoá để hiểu một giai đoạn lịch sử quan trọng – cụm di tích trải rộng 12 xã, có thể tham quan trong 1 ngày trọn vẹn.

Khách yêu văn hoá dành nửa ngày tại Bảo tàng Văn hoá các Dân tộc Việt Nam – một trong những bảo tàng tộc học lớn nhất Đông Nam Á, hoặc ngủ tại Bản làng sinh thái Thái Hải – làng Tày trong rừng quê được giải thưởng UNWTO Best Tourism Villages năm 2022, là một trong số ít làng Việt Nam được giải thưởng này.

Cuối tuần đi Hồ Núi Cốc – Đảo Bà Góa ngắm cảnh và nghe truyền thuyết "Chàng Cốc – Nàng Công" – đôi tình nhân hoá thành núi và sông. Hồ rộng với 89 đảo nhỏ, có nhiều resort, thuỷ điện và khu vui chơi.

Sang phần Bắc Kạn cũ, dành hai ngày cho Hồ Ba Bể – bản Pác Ngòi – đi thuyền độc mộc của người Tày qua hồ rộng 500 ha, vào hang Puông và động Hua Mạ, ngủ nhà sàn người Tày tại bản Pác Ngòi và xem hát then đêm. Hồ Ba Bể là hồ Ramsar quốc tế và được UNESCO mở rộng tháng 4/2024 trở thành "Khu dự trữ sinh quyển Ba Bể – Na Hang" liên tỉnh với Tuyên Quang.

Khách thích khám phá đi Khu rừng và hang Thần Sa – Phượng Hoàng ở Võ Nhai – có dấu tích người tiền sử Thần Sa cổ 25.000 năm trước; hoặc vào Động Hua Mạ – hang đá vôi lớn ở Bắc Kạn rộng 700 m với đầy thạch nhũ kỳ ảo và truyền thuyết về "đầu ngựa hoá đá".

Ẩm thực vùng đậm chất bản. Bữa cỗ Tày – Nùng nhất định có Khâu nhục Bắc Kạn hấp lá mơ – thịt heo ba chỉ ướp tương đỏ, hồng tiêu, đường, hấp 4–6 tiếng cho mềm rục; và Bánh coóc mò Thái Nguyên – bánh nếp gói lá dong hình chiếc sừng nhỏ, là đặc sản dùng trong dịp Tết của người Tày, Nùng.

Hồ Ba Bể có Cá nướng Ba Bể tươi nướng than hoa – cá hồ Ba Bể có nhiều loài đặc hữu, thịt ngọt; ATK Định Hoá có Cá chép ruộng Định Hoá nướng/kho – cá chép nuôi trong ruộng lúa, thịt thơm và ít tanh hơn cá hồ.

Khách thích các món rau – củ thử Khoai môn Bắc Kạn hấp hoặc nấu canh – khoai môn Bắc Kạn có củ to bằng bắp tay, dẻo và bùi; Bí xanh khổng lồ Bắc Kạn – bí thư trưng kích cỡ, có thể nặng 10–20 kg, được Tày trồng làm thức ăn dự trữ. Mua quà có Miến dong Na Rì dai trong vắt – là đặc sản OCOP Bắc Kạn nổi tiếng cả nước, làm từ tinh bột củ dong riềng, hoặc Bánh ngải Bắc Kạn – bánh nếp xanh truyền thống nhuộm bằng lá ngải.

Đặc biệt phải mua chè Tân Cương – loại chè xanh nổi tiếng nhất Việt Nam, có hương cốm, nước xanh ánh vàng, hậu ngọt; chè búp ngon nhất là chè Tôm Nõn xuân hái tháng 3. Hai đến ba ngày là vừa đủ cho chuyến trà Tân Cương – ATK – Ba Bể; nếu cộng thêm Phia Bjooc cần thêm 1 ngày.