Huế
Trung Bộ

Huế

“Huế là cố đô của Việt Nam – kinh đô triều Nguyễn từ năm 1802 đến 1945, và là thành phố di sản với Quần thể di tích Cố đô Huế được UNESCO công nhận năm 1993 – di sản thế giới đầu tiên của Việt Nam. Đâ…”

Diện tích
5.048,2 km²
Dân số
1,2 triệu người
Thời điểm đẹp nhất
Tháng 1 – tháng 4
Di sản UNESCO
2

Gồm các tỉnh cũ

Từ 2025, các tỉnh này đã hợp nhất. Địa điểm, món ăn và lễ hội của chúng đều nằm ở đây.

  • Thừa Thiên Huế

Huế là cố đô của Việt Nam – kinh đô triều Nguyễn từ năm 1802 đến 1945, và là thành phố di sản với Quần thể di tích Cố đô Huế được UNESCO công nhận năm 1993 – di sản thế giới đầu tiên của Việt Nam.

Đây là vùng đất của lăng tẩm vua chúa, nhã nhạc cung đình và ẩm thực cung đình tinh tế bậc nhất Việt Nam.

Năm 2025 Huế chính thức trở thành thành phố trực thuộc trung ương (loại I, công nhận từ 1/1/2025) – là một trong 6 thành phố trực thuộc trung ương của Việt Nam (cùng Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ). Huế giữ nguyên ranh giới cũ trong đợt sáp nhập 2025, không hợp nhất với tỉnh khác do đặc thù di sản và vai trò lịch sử riêng. Tỉnh có diện tích 5.026 km² và dân số 1,2 triệu người.

Bài viết dưới đây giới thiệu địa lý, lịch sử, văn hoá, dân cư và các điểm khám phá tiêu biểu của Huế – thành phố trầm mặc và đầy chất thơ nhất miền Trung, sở hữu năm di sản UNESCO (Cố đô Huế 1993, Nhã nhạc 2003, Mộc bản triều Nguyễn 2009, Châu bản triều Nguyễn 2014, Thơ văn triều Nguyễn 2016).

Địa lý & khí hậu

Huế nằm ở khúc hẹp miền Trung, giữa đèo Ngang phía bắc (giáp Quảng Trị) và đèo Hải Vân phía nam (giáp Đà Nẵng) – đèo Hải Vân được Lonely Planet xếp vào top 10 cung đường ven biển đẹp nhất thế giới năm 2014. Tỉnh kéo từ dãy Trường Sơn ra biển Đông với 128 km bờ biển, có 8 bãi tắm chính trong đó nổi bật là Lăng Cô (được Câu lạc bộ "Những vịnh đẹp nhất thế giới" công nhận năm 2009).

Sông Hương – "sông thơm" – chảy qua thành phố Huế dài 80 km, vắt qua các lăng tẩm và đổ ra biển ở cửa Thuận An. Sông Hương được mệnh danh "thiên đường thi ca" và được nhiều thi sĩ Việt Nam ca ngợi (Nguyễn Du, Ưng Bình Thúc Giạ Thị, Hoàng Phủ Ngọc Tường, Trịnh Công Sơn). Đầm Cầu Hai và phá Tam Giang là hệ đầm phá lớn nhất Đông Nam Á (rộng 22.000 ha), với hệ sinh thái đặc thù.

Phía tây giáp Lào với Vườn quốc gia Bạch Mã – một trong những khu rừng đa dạng sinh học cao nhất Việt Nam (rộng 37.000 ha, được công nhận năm 1991), nơi có thể quan sát hơn 1.700 loài thực vật và 350 loài chim. Đỉnh Bạch Mã cao 1.448 m, được mệnh danh "Đà Lạt của miền Trung" với khí hậu ôn đới và biệt thự Pháp.

Khí hậu nhiệt đới gió mùa với hai mùa rõ. Mùa khô (tháng 3–8) nóng và là mùa lễ hội Festival Huế (hai năm một lần) – thu hút khách quốc tế đến xem lễ tế Nam Giao, lễ rước, biểu diễn nhã nhạc. Mùa mưa (tháng 9–2) đặc trưng với mưa dầm dài ngày – Huế được mệnh danh "thành phố mưa". Mùa thu trời mát, nước sông Hương trong xanh – là thời điểm nhiều khách yêu Huế nhất.

Lịch sử & văn hoá

Huế là kinh đô của triều Nguyễn – triều đại phong kiến cuối cùng của Việt Nam (1802–1945) – do Gia Long sáng lập. Mười ba vị vua nhà Nguyễn cai trị tại đây, để lại Hoàng thành Huế (rộng 520 ha với chu vi 10 km) và hệ thống lăng tẩm độc đáo (lăng Tự Đức, Khải Định, Minh Mạng, Gia Long…). Trước đó, từ năm 1636 đến 1801 Huế là thủ phủ của các chúa Nguyễn "Đàng Trong" – do Nguyễn Hoàng và các chúa kế tiếp xây dựng để mở rộng cương vực về phía nam. Sau 1945, Huế không còn là kinh đô nhưng giữ vai trò trung tâm văn hoá – Phật giáo của miền Trung.

Trong cuộc chiến tranh Việt Nam, Huế là tâm điểm của Tết Mậu Thân 1968 – chiến dịch giải phóng Huế kéo dài 26 ngày (30/1 – 25/2/1968) đã phá huỷ nặng nề Hoàng thành và nhiều lăng tẩm. Sau 1975, công cuộc trùng tu di tích Huế bắt đầu từ thập niên 1990 với sự hỗ trợ của UNESCO, Nhật Bản, Pháp và đến nay đã phục dựng được phần lớn các công trình quan trọng.

Văn hoá Huế kết tinh ở Nhã nhạc cung đình – di sản UNESCO 2003, là loại nhạc lễ cung đình triều Nguyễn được biểu diễn trong các nghi lễ tế Nam Giao, tế Xã Tắc, tế Thái Miếu; có 4 đoàn nhạc với hàng trăm bản nhạc và vũ đạo. Mộc bản triều Nguyễn (UNESCO 2009) là hơn 34.000 mộc bản khắc các sách lịch sử, văn học, y học. Châu bản triều Nguyễn (UNESCO 2014) là 85.000 văn bản hành chính của triều Nguyễn. Thơ văn trên kiến trúc cung đình Huế (UNESCO 2016) là hệ thống thơ chữ Hán khắc trên các công trình cung đình.

Ẩm thực cung đình với hàng trăm món tinh chế là một di sản sống. Mỗi bữa cỗ vua có thể có 50 món, mỗi món được chế biến cầu kỳ – ví dụ "bánh sen tứ linh" gồm 4 chiếc bánh hình rồng, phượng, kỳ lân, rùa làm hoàn toàn từ bột nếp tinh khiết. Kỹ thuật ẩm thực cung đình ngày nay được duy trì bởi các gia đình hoàng tộc cũ và các nhà hàng cao cấp.

Phật giáo Huế với chùa Thiên Mụ (xây 1601, lâu đời nhất Huế), Từ Đàm, Báo Quốc, Diệu Đế là trung tâm Phật giáo lớn nhất miền Trung; áo dài tím và nón lá Huế là biểu tượng nữ tính của thành phố. Lễ hội Festival Huế tổ chức hai năm một lần (kể từ 2000) là dịp tái hiện các nghi lễ cung đình.