Tuyên Quang

Dân cư & dân tộc

Tuyên Quang mới có dân số khoảng 1,7 triệu người với hơn hai mươi dân tộc cùng sinh sống. Phần Tuyên Quang cũ chủ yếu là người Kinh, Tày, Dao, Mông; phần Hà Giang cũ có người Mông chiếm tỉ lệ cao nhất (~32% dân số khu vực này), sau đó là Tày, Dao, Nùng, Lô Lô, Pà Thẻn, La Chí, Cờ Lao – nhiều nhóm thuộc loại dân tộc rất ít người chỉ có ở Hà Giang.

Đặc biệt người Pà Thẻn (chỉ khoảng 8.000 người, chỉ có ở Hà Giang và Tuyên Quang cũ) nổi tiếng với lễ hội nhảy lửa – đi chân trần trên than đỏ – diễn ra từ tháng 10 âm lịch. Người Lô Lô (chỉ khoảng 4.000 người, sống ở Đồng Văn, Mèo Vạc) có truyền thống thêu hoa văn tinh xảo và hát kèn lá. Người La Chí (chỉ khoảng 13.000 người, sống ở Hoàng Su Phì, Xín Mần) có lễ hội Khâu Vai và truyền thống làm rượu thóc Bắc Hà.

Tiếng Mông, Tày, Dao được sử dụng phổ biến trong các bản; nhiều nơi còn giữ kiến trúc nhà trình tường mái lá độc đáo của người Mông – nhà xây bằng đất nện trộn rơm, dày 40 cm, mát mùa hè ấm mùa đông, với mái lá cọ hoặc ngói âm dương.

Khám phá & ẩm thực

Hành trình Tuyên Quang thường mở đầu ở Khu di tích Tân Trào để chạm vào lịch sử cách mạng – tham quan đình Tân Trào, lán Nà Lừa, cây đa Tân Trào, đền Cây Đa và bảo tàng. Sau đó đi thuyền trên Khu du lịch sinh thái Na Hang – Lâm Bình giữa rừng nguyên sinh và núi đá vôi. Tháng 4/2024 hồ Na Hang được UNESCO mở rộng thành "Khu dự trữ sinh quyển Ba Bể – Na Hang" liên tỉnh với Thái Nguyên (Bắc Kạn cũ).

Sang phần Hà Giang cũ, hành trình đỉnh cao là Cung đường Hà Giang Loop – tuyến mô-tô 350 km vòng qua bốn huyện cao nguyên đá: Quản Bạ – Yên Minh – Đồng Văn – Mèo Vạc, hoàn thành 3–4 ngày. Đây là một trong những cung mô-tô đẹp nhất thế giới, được Lonely Planet xếp vào top 10 cung đường mô-tô đáng đi nhất châu Á năm 2023.

Trên đường, dừng ở Cổng trời Quản Bạ – Núi đôi để nhìn xuống thung lũng Tam Sơn với hai núi đôi tròn xinh xắn được người dân ví như "đôi gò bồng đảo"; ghé Phố cổ Đồng Văn uống cà phê trong nhà cổ trăm năm tuổi với mái ngói âm dương; và lên Cột cờ Lũng Cú chạm vào điểm cực bắc Tổ quốc – cột cờ cao 33 m được khánh thành 2010 với lá cờ rộng 54 m² (tương ứng 54 dân tộc Việt Nam).

Khách yêu kiến trúc đến Dinh thự họ Vương giữa rừng sa mộc – kiến trúc kết hợp Á – Âu của vua Mèo cuối thế kỷ XIX, gồm 4 dãy nhà 64 phòng quanh sân vuông; hoặc ngủ một đêm tại Làng cổ Phó Cáo trong nhà trình tường người Mông – một trong những bản còn nguyên vẹn kiến trúc Mông cổ nhất.

Ẩm thực vùng đậm bản và đặc trưng cao nguyên đá. Bữa sáng nóng có Bún Tày Tuyên Quang – bún sợi nhỏ với nước dùng từ xương heo và gia vị Tày; hoặc Thắng dền – chè bột nếp đường gừng nóng giữa cái lạnh Đồng Văn, là món ăn vặt đặc trưng của phố cổ Đồng Văn vào mùa đông.

Khách yêu món lạ thử Rêu nướng suối Hà Giang – rêu đá vớt từ suối nướng lá chuối với mắc khén, gừng, là món truyền thống của người Tày Mèo Vạc; hoặc Mèn mén – ngô đồ truyền thống của người Mông – ngô vàng được giã nhỏ, đồ chín bằng nồi đặc biệt, ăn thay cơm vì người Mông ở vùng đá không trồng được lúa.

Khách yêu thịt có Lợn đen Lăng Can nướng/quay – lợn đen của người Tày được nuôi thả tự nhiên, thịt săn chắc và ít mỡ; và Cá bỗng sông Lô hấp/kho – cá bỗng là loại cá đặc sản sông Lô, thịt chắc và da dày.

Để mang về làm quà có Bánh tam giác mạch đặc sản mùa thu – bánh từ bột tam giác mạch (loài cây nở hoa hồng tháng 10–11), có vị bùi và hơi đắng nhẹ; và Mật ong bạc hà Mèo Vạc – loại mật vàng sậm nức tiếng, được thu từ ong rừng đốt hoa bạc hà tự nhiên trên cao nguyên đá – có chỉ dẫn địa lý quốc gia. Bốn đến năm ngày là vừa đủ cho một chuyến Tân Trào – Hà Giang Loop trọn vẹn.